حل اختلافات گمرکی چیست؟

در سرتاسر جهان هر کشوری بنا بر ساختارهای اقتصادی و سیاسی خود، قوانین و مقرراتی را برای مباحث تجاری و واردات و صادرات کالا وضع نموده است. ایران نیز از این قاعده مستثی نیست و هر تاجری که بخواهد در این چرخه اقتصادی حضور داشته باشد، باید با شناخت این قوانین از آن‌ها تابعیت کند.

گمرک ایران به عنوان یکی از بازوهای اقتصادی کشور برای واردکنندگان و صادرکنندگان شرایطی را وضع نموده اما گاهی در جریان تشریفات گمرکی و ترخیص کالا مشکلاتی به وجود می‌آید و نیاز است که افرادی به حل اختلافات گمرکی بپردازند.

برای آنکه با مفهوم حل اختلافات گمرکی آشنا شوید و اعضای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی را بشناسید، با پی اس پی اکسپرس همراه باشید تا از جنبه‌های گوناگون به این مسئله بسیار مهم بپردازیم.

همچنین درصورتی‌که در مسیر واردات یا صادرات کالا نیاز مشاوره رایگان در حوزه حمل و ترخیص بین‌المللی دارید، همین حالا با شماره 02142281 تماس بگیرید.

حل اختلافات گمرکی به چه معناست؟

گاهی اوقات پیش می‌آید هنگام ترخیص کالا، میان صاحب کالا و گمرک اختلاف نظرهایی پیش می‌آید و هر دو طرف ادعای آن را دارند که حق با آن‌هاست! در چنین شرایطی باید چه کاری انجام داد؟ آیا تاکنون درگیر چنین چالش‌هایی شده‌اید؟ اگر پاسخ‌تان منفی‌ست، باید بدانید که معمولا ریشه این اختلافات به خاطر تفاوت در تعیین ارزش گمرکی کالا است. درواقع طبیعی‌ست که تاجران می‌خواهند کم‌ترین هزینه ممکن در روند ترخیص کالا را انجام دهند و درمقابل مسئولان اجرایی گمرک نیز با چنین شرایطی مقابله می‌کنند.

حال اگر اختلافات گمرکی به وجود بیاید، در ابتدا گمرک به صاحب کالا اجازه می‌دهد که برای حل اختلاف گمرکی به کمیته فنی گمرک مراجعه کند تا به کمک کارشناسان مربوطه شرایط بررسی و تحلیل شود. اگر در مرحله اول مشکلات پایان نیافت، صاحب کالا موظف است که به صورت کتبی درخواست خود را برای بررسی دوباره به گمرک ارائه کند تا پرونده به دست مراجع کمیسیون حل اختلاف گمرکی برسد.

اما اگر باز هم طرفین نتیجه نهایی کمیسیون را قبول نداشته باشند، بار دیگر تجدیدنظر صورت می‌گیرد و رای نهایی برای همگان لازم‌الاجرا می‌شود.

اختلافات گمرکی چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

تا به اینجای مقاله با کلیت مفهوم حل اختلافات گمرکی آشنا شدید، اما برای آنکه بدانید دقیقا چه شرایطی ایجاد می‌شود که صاحب کالا با گمرک به مشکل می‌خورد، با ما همراه باشید.

اختلافات گمرکی معمولا بعد از اظهار کالا و قبل از ترخیص کالا ایجاد می‌شود و اگر به آن رسیدگی نشود، دولت و اشخاص نیز ضررهای مالی گوناگونی خواهند دید. برای مثال تعیین ارزش کالا یکی از پرمناقشه‌ترین مباحث در گمرک است. یعنی وقتی صاحب کالا اسناد و مدارک خود را به مسئولان گمرکی تحویل می‌دهد، آن‌ها ارزش کالای اظهارشده را نمی‌پذیرند و آن را کمتر یا بیشتر از حد واقعی خود می‌دانند که به بیش‌اظهاری یا کم‌اظهاری نیز شهرت دارد. درواقع هر گونه تفاوت و مغایرتی در اسناد و اظهارنامه تخلف محسوب می‌شود و رئیس گمرک می‌تواند جریمه‌های مالی برای آن تعیین نماید.

ذکر این نکته ضروری‌ست؛ براساس ماده 43 قانون امور گمرکی اگر صاحب کالا یا نماینده قانونی‌اش از تعرفه کالای خود باخبر نباشد و پیش از آنکه اظهارنامه خود را تنظیم نماید، از گمرک مشورت بگیرد و هرگونه سند و مدرک و هزینه‌ای را ارائه دهد، در صورت بروز هرگونه مشکل، صاحب کالا مشمول جریمه نخواهد شد و اختلافات مربوط به تعیین تعرفه بر گردن گمرک خواهد بود.

اختلافات گمرکی ناشی از چه مواردی است؟

در این بخش برخی از مهم‌ترین و رایج‌ترین اختلافات گمرکی را برایتان توضیح می‌دهیم. اولین مورد را می‌توان به اختلاف گمرکی ناشی از تعرفه دانست که خودش نیز به دو دسته تقسیم می‌شود که عبارتند از:

اختلافات گمرکی به علت تعرفه پیش از ترخیص کالا

معمولا پیش می‌آید که پس از تنظیم اظهارنامه گمرکی و انجام تشریفات گمرکی، وقتی نوبت به ترخیص کالا می‌رسد کارشناسان و مسئولان امور گمرک پس از ارزیابی‌های گوناگون به این نتیجه می‌رسند که تعرفه‌بندی به زیان آن‌ها خواهد بود. در همین نقطه است که میان صاحب کالا و گمرک اختلاف رخ می‌دهد و ارزیابان موظف می‌شوند تا تمامی مشکلات را در اظهارنامه ثبت کنند و صورت‌جلسه را به رئیس گمرک ارائه کنند تا میزان جریمه مشخص شود. در چنین شرایطی اگر صاحب کالا معترض باشد، ابتدا در گمرک آن را بیان می‌کند و درصورت نتیجه نگرفتن به سراغ کمیسیون حل اختلافات گمرکی می‌رود.

اختلافات گمرکی به علت تعرفه پس از ترخیص کالا

گاهی ممکن است پس از ترخیص کالا از گمرک، اشتباه بودن کد تعرفه گمرکی کالا مشخص می‌شود. در چنین شرایطی مسئولان گمرک وظیفه دارند تا موضوع را به صاحب کالا اعلام نمایند و به حل اختلافات گمرکی بپردازند.

هنگامی که گمرک پس از ترخیص کالا متوجه می‌شود که تعرفه اعلام شده نادرست است، موظف است مبلغ کسر شده را بازپرداخت کند. یکی از اختلافات مهم بین صاحب کالا و گمرک، اختلافات گمرکی مرتبط با ارزش کالا است. این اختلافات در مواردی رخ می‌دهند که مدارک ارائه شده توسط صاحب کالا تأیید گمرک نشده باشد و گمرک متوجه شود که ارزش اظهار شده برای کالا کمتر از ارزش واقعی آن است و غیره. نمونه‌هایی از اختلافات گمرکی مرتبط با ارزش کالا شامل کاهش ارزش در صادرات قبل از ترخیص، کاهش ارزش در واردات پس از ترخیص، پرداخت اضافی، افزایش ارزش در واردات، کاهش ارزش در صادرات و اظهارات غیرقانونی در صادرات هستند.

اختلافات گمرکی به علت کسر تخلیه و اضافه تخلیه

در فرآیند بازرسی محموله‌های گمرکی، یکی از تخلفات قابل مشاهده، کسر تخلیه در گمرک است. وقوع کسر تخلیه به این معنی است که صاحبان کالا محموله تجاری خود را با حجم و تعداد مشخصی از مرز عبور داده و به کشور وارد می‌کنند. اما زمانی که برای ترخیص محموله خود اظهارنامه گمرکی را تعیین می‌کنند، حجم و تعداد محموله وارداتی را کمتر از میزان واقعی اعلام می‌کنند.

زمانی که کارشناسان گمرک مشکل کسر تخلیه را درباره محموله وارداتی کشف می‌کنند، صاحب کالا به علاوه هزینه‌های گمرکی بر اساس حجم و تعداد واقعی محموله، مجبور به پرداخت جریمه نیز خواهد شد. از طرف دیگر، مورد اضافه تخلیه نیز یک تخلف گمرکی است و در این حالت، مقداری از محموله اعلام شده در اظهارنامه گمرکی بیشتر از واقعیت است.

اگر می‌‎‌خواهید اطلاعات بیشتری در رابطه با کسر تخلیه به دست آورید حتما سری به مقاله کسر تخلیه چیست بزنید.

اختلافات گمرکی به علت نزول ارزش

همانطور که قبل‌تر نیز ذکر شد؛ اگر ارزش کالای اظهاری کمتر یا بیشتر از ارزش واقعی کالا باشد، گمرک دخالت می‌کند و از صاحب کالا اسناد و مدارک درست و دقیق را خواهان می‌شود. همچنین، نزول ارزش نیز همانند اختلاف گمرکی ناشی از تعرفه به دو بخش قبل و بعد از ترخیص کالا تقسیم می‌شود. اگر بعد از ترخیص، گمرک متوجه شود که صاحب کالا مبلغ کمتری را از حد استاندارد پرداخت کرده، گمرک می‌تواند در مدت 6 ماه مبلغ کسرشده را از صاحب کالا پس بگیرد.

چگونه به اختلافات گمرکی رسیدگی کنیم؟

بعد از اینکه شرکت صاحب کالا پرونده خود را به کارشناسان امور گمرکی با تحصیلات مرتبط در زمینه حل اختلافات گمرکی و تخصص در این حوزه سپرد، کارشناس با مطرح کردن پرونده در کمیسیون‌های حل اختلافات گمرکی و ارائه اسناد و مدارک مبنی بر رعایت قوانین گمرکی و شناسه‌های معتبر کالا، می‌تواند به دستیابی به رای مطلوب صاحب کالا در مذکورین کمیسیون‌ها کمک کند. یکی از انواع اختلافات گمرکی ناشی از کمبود یا بیش‌بود ارزش واردات است.

کمیسیون حل اختلافات گمرکی از چه اعضایی تشکیل شده؟

براساس ماده 144 قانون امور گمرکی، کمیسیون حل اختلافات گمرکی مسئول رسیدگی به اختلافات (به جز قاچاق) میان گمرک و صاحب کالاست. اعضای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی نیز از بین کسانی انتخاب می‌شوند که نسبت به این حیطه شناخت و تسلط کافی را دارند. این افراد عبارتند از:

چهار عضو اصلی از کارمندان گمرک
دو عضو اصلی از کارمندان وزارت صنعت
یک عضو اصلی از کارمندان وزارت امور اقتصادی و دارایی
عضو اصلی به عنوان نماینده اتاق بازرگانی و صنایع و معادن
یک عضو اصلی به عنوان نماینده اتاق تعاون

گفتنی‌ست؛ زمانی جلسات کمیسیون حل اختلافات گمرکی برگزار می‌شود که شش نفر از اعضا حضور داشته باشند و حداقل پنج نفر برای تصویب موضوعی رای بدهند. علاوه‌براین، این تیم باید هفته‌ای پنج جلسه برگزار کند و به مشکلات رسیدگی نمایند. البته گاهی پیش می‌آید که به خاطر درخواست شخص رئیس کل گمرک، جلساتی خارج از روتین برنامه برگزار شود.

وظایف اعضای کمیسیون حل اختلافات گمرکی

همانطور که گفته شد، اگر مشکلی میان صاحب کالا و سازمان گمرک به وجود بیاید، برای بررسی شکایات و صدور رای نهایی، کمیسیون حل اختلافات گمرکی وارد عمل می‌شود و پرونده را تحلیل می‌کند. البته صاحب کالا برای آنکه بتواند طرح اختلاف را در کمیسیون ارائه کند، باید مبلغ کمیسیون را به عنوان هزینه تحقیقات و پیگیری در گمرک پرداخت کند.

درنهایت پس از بررسی‌های صورت گرفته اگر طرفین رای اولیه را نپذیرند، می‌توانند اعتراض خود را به دیوان عدالت اداری مطرح کنند و در چنین شرایطی پرونده به کمیسیون تجدیدنظر ارسال می‌شود.

کمیسیون تجدید نظر چه اعضایی دارد؟

برای آنکه با سازوکار هیات حل اختلاف امور گمرکی آشنا شوید، بهتر است عناوین شغلی اعضایش را بدانید:

یکی از کارمندان وزارت امور اقتصادی و دارایی به انتخاب وزیر
فردی از معاونین گمرک به انتخاب رئیس کل گمرک
یکی از کارمندان وزارت صنعت، معدن و تجارت به انتخاب وزیر
یک قاضی به انتخاب رئیس قوه قضائیه

روند رسیدگی و حل اختلافات گمرکی چگونه است؟

همان‌طور که گفتیم، وقتی بین صاحب کالا و گمرک بر سر موضوعی مثل تعرفه، ارزش کالا یا نحوه اجرای مقررات اختلاف به وجود می‌آید، موضوع وارد مسیر مشخصی برای رسیدگی می‌شود. حل اختلافات گمرکی، فرآیندی مرحله‌به‌مرحله است که آشنایی با آن می‌تواند از اتلاف وقت، هزینه‌های اضافی و حتی توقف طولانی کالا جلوگیری کند. این روند به‌طور کلی در دو بازه زمانی اتفاق می‌افتد: پیش از ترخیص کالا و پس از ترخیص کالا که هرکدام شرایط و پیچیدگی‌های خاص خود را دارند.

رسیدگی به اختلافات گمرکی قبل از ترخیص کالا

اگر اختلاف در زمانی ایجاد شود که کالا هنوز از گمرک ترخیص نشده باشد، صاحب کالا در موقعیت مناسب‌تری برای پیگیری قرار دارد. در این مرحله، امکان اصلاح تصمیمات اولیه گمرک وجود دارد و معمولاً روند رسیدگی سریع‌تر پیش می‌رود و روند آن به شکل زیر است:

در گام اول، صاحب کالا می‌تواند درخواست بررسی دوباره پرونده را به گمرک مربوطه ارائه دهد. در این مرحله، اسناد، مدارک و توضیحات تکمیلی بررسی می‌شوند و اگر دلایل ارائه‌شده قانع‌کننده باشد، گمرک ممکن است نظر اولیه خود را اصلاح کند. این ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راه حل اختلاف گمرکی محسوب می‌شود.
اگر بررسی مجدد نتیجه‌ای نداشته باشد، پرونده به کمیسیون بدوی حل اختلافات گمرکی ارجاع داده می‌شود. این کمیسیون با حضور کارشناسان مربوطه، موضوع را به‌صورت تخصصی بررسی می‌کنند و معمولاً ظرف مدت مشخصی (حدود ۳۰ روز) رأی خود را صادر می‌نماید.
در مجموع، حل اختلافات پیش از ترخیص به دلیل توقف کالا در گمرک، حساسیت بالایی دارد، اما از نظر زمانی، هزینه و شانس موفقیت، گزینه بهتری برای صاحب کالا محسوب می‌شود. به همین دلیل، توصیه می‌شود اختلافات در همین مرحله پیگیری و تعیین تکلیف شوند.

رسیدگی به اختلافات گمرکی بعد از ترخیص کالا

در برخی از موارد، اختلاف زمانی آشکار می‌شود که کالا قبلاً ترخیص شده است. در این حالت، روند رسیدگی پیچیده‌تر می‌شود و مراحل بیشتری را در بر می‌گیرد.
نخستین اقدام، ثبت درخواست تجدیدنظر در تصمیم گمرک است. گمرک موظف است مجدداً پرونده را بررسی کند و در صورت مشاهده اشتباه یا نقص در ارزیابی، تصمیم خود را اصلاح کند.
اگر نتیجه بررسی مجدد مورد قبول صاحب کالا نباشد، پرونده به کمیسیون تجدیدنظر حل اختلافات گمرکی ارسال می‌شود. این کمیسیون با دقت بیشتری موضوع را بررسی می‌کند و رأی نهایی خود را صادر می‌کند.
در صورتی که صاحب کالا همچنان به رأی صادرشده اعتراض داشته باشد، آخرین مسیر قانونی، طرح شکایت در دیوان عدالت اداری است. دیوان عدالت اداری به‌عنوان بالاترین مرجع رسیدگی، پرونده را بررسی کرده و رأی آن لازم‌الاجرا خواهد بود.
به‌طور کلی، اختلافات گمرکی پس از ترخیص زمان‌برتر هستند و هزینه‌های بیشتری را به صاحب کالا تحمیل می‌کنند، اما با ارائه مستندات دقیق و پیگیری اصولی، امکان احقاق حق همچنان وجود دارد.

تفاوت رسیدگی به اختلافات گمرکی قبل و بعد از ترخیص

میان حل اختلافات گمرکی پیش از ترخیص و پس از ترخیص، تفاوت‌های مهمی وجود دارد که آگاهی از آن‌ها برای فعالان حوزه تجارت ضروری است:
• سرعت رسیدگی: اختلافات پیش از ترخیص معمولاً در مدت زمان کوتاه‌تری بررسی می‌شوند؛ چراکه کالا هنوز در اختیار گمرک است.
• میزان هزینه: پیگیری اختلافات قبل از ترخیص، هزینه‌های کمتری نسبت به مراحل بعد از ترخیص دارد.
• شانس موفقیت: احتمال تغییر نظر گمرک و صدور رأی به نفع صاحب کالا، در مرحله پیش از ترخیص بیشتر است.
به همین دلیل، هرچه اختلاف زودتر شناسایی و پیگیری شود، مدیریت آن ساده‌تر خواهد بود و از بروز مشکلات حقوقی و مالی بزرگ‌تر جلوگیری می‌شود.

انواع جریمه های گمرکی

تا اینجای متن با تخلفات گمرکی و انواع آن آشنا شدیم. در این بخش نگاهی به انواع جریمه‌های گمرکی می‌اندازیم. در نظر داشته باشید که تخلفات گمرکی، طبق قوانین و مقررات واردات و صادرات کالا، با جریمه‌های متنوعی همراه می‌شوند. برخی از انواع جریمه‌های گمرکی عبارتند از:

جریمه برای تقلب در اظهارنامه گمرکی و اظهارات غیرقانونی.
جریمه برای ارائه مدارک نادرست و تقلبی.
جریمه برای اظهار ارزش کمتر از واقعیت کالا.
جریمه برای عبور غیرمجاز کالاهای ممنوعه یا محدود شده.
جریمه برای عدم پرداخت حقوق ورودی گمرکی.
جریمه برای عدم رعایت قوانین و مقررات مربوط به نگهداری، بسته‌بندی و نشانه‌گذاری کالا.
جریمه برای عدم اطلاع‌رسانی درست و کامل در مورد کالاها و معاملات تجاری.

سخن پایانی

در فعالیت‌های ترخیص کالا، اختلافات گمرکی بین بازرگانان و گمرک از جمله مشکلاتی است که ممکن است به وجود آید. برای درک بهتر درباره حل این اختلافات، باید اطلاعاتی در مورد مفهوم اختلافات گمرکی و علت بوجود آمدن آن‌ها، روش‌های پیگیری و رسیدگی به اختلافات گمرکی، سازمان‌های مسئول رسیدگی به این اختلافات، تخصص کارشناسان در این زمینه و وظایف آن‌ها را بدانید. در این مقاله بطور کامل به موضوعات مربوطه پرداخته‌ایم و شما را با انواع اختلافات گمرکی و چگونگی حل آن‌ها آشنا کرده‌ایم. از این جهت، اگر تاکنون کارتان به کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی افتاده است، حتما از تجربیات خود برایمان بنویسید.

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که می‌تواند اختلافات گمرکی را به حداقل برساند سپردن امور گمرکی به شرکت‌های معتبر و متخصص است. پست بین المللی پی اس پی اکسپرس یکی از شرکت‌های پیشرو در زمینه حمل و ترخیص بین المللی است. با سپردن مراحل حمل و امور ترخیص به این شرکت می‌توانید با خیالی آسوده تجارت کنید. برای مشاوره رایگان و استعلام قیمت حمل و ترخیص می‌توانید از طریق تماس با شماره 02142281 با کارشناسان در ارتباط باشید.

سوالات متداول