1) رسیدن کالا به اماکن گمرکی و دریافت قبض انبار گمرکی

اولین و مهمترین مرحله در فرآیند ترخیص کالا، ورود فیزیکی کالا به اماکن گمرکی است. پس از طی مراحل حمل و نقل، کالا به انبارهای گمرکی منتقل شده و در آنجا تحت کنترل گمرک قرار می‌گیرد. در این مرحله، گمرک یک قبض انبار به واردکننده تحویل می‌دهد.

قبض انبار گمرکی سندی است که نشان می‌دهد کالا به گمرک تحویل شده و تحت کنترل گمرک قرار دارد. این سند حاوی اطلاعاتی مانند نوع کالا، مقدار کالا، شماره قبض، تاریخ ورود کالا و سایر مشخصات مربوط به کالا است.

2) تهیه اسناد و مدارک گمرکی

پس از آنکه کالا به انبار گمرکی رسید و قبض انبار صادر شد، وارد مرحله مهم تهیه و آماده‌سازی اسناد مورد نیاز برای ترخیص می‌شویم. این مرحله از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که دقت در تهیه و ارائه اسناد صحیح و کامل، فرآیند ترخیص را تسریع کرده و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری می‌کند.

اسناد و مدارک مورد نیاز برای ترخیص کالا را در ادامه به طور مفصل‌تر توضیح می‌دهیم اما به طور کلی شامل این موارد می‌شوند: اظهارنامه گمرکی، قبض انبار، بارنامه، فاکتور تجاری، گواهی مبدا، بیمه نامه، مجوزهای قانونی و غیره.

3) ثبت اطلاعات و اظهار در سامانه EPL

در این مرحله از فرایند مشخصات کالا توسط صاحب کالا یا نماینده قانونی بصورت الکترونیکی در سامانه epl  اظهار  گردد یا به اصطلاح اظهارنامه گمرکی تکمیل شود. از طریق این سامانه می توان واردات، صادرات و ترانزیت کالا را دور اظهاری کرد که از طریق آدرس https://epl.irica.ir در دسترس است.

همچنین، اظهارکننده مکلف است کلیه اطلاعات مرتبط با کالا از جمله ارزش، تعداد، تعرفه گمرکی و سایر مشخصات را در این سامانه وارد نماید. شایان ذکر است که برخی اطلاعات به صورت خودکار از سامانه‌های مرتبط فراخوانی شده و اظهارکننده صرفاً موظف به تکمیل اطلاعات تکمیلی است.

4) دریافت کوتاژ اظهارنامه و تعیین مسیر اظهارنامه

در این مرحله اسناد و مدارک ارائه شده توسط کارشناسان گمرک مورد بررسی قرار می‌گیرد. در صورت تایید اسناد، یک شماره تحت عنوان شماره ثبت یا کوتاژ به شما اختصاص داده می‌شود.

کوتاژ اظهارنامه در واقع یک شماره شناسایی منحصر به فرد است که به هر اظهارنامه گمرکی اختصاص داده می‌شود. این شماره، تمام اطلاعات مربوط به کالا و مراحل ترخیص را به هم مرتبط می‌کند و به عنوان یک مرجع برای پیگیری وضعیت کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ارائه شماره کوتاژ به این معنی است که اظهارنامه رسمیت پیدا کرده و جز اسناد گمرکی می‌شود. در تمامی مراحل ترخیص کالا نیز این شماره مورد نیاز است و از طریق آن می‌توانید مراحل ترخیص کالا را پیگیری نمایید.

5) کنترل کالا و تعیین مسیر گمرکی

کنترل کالا یکی از مهم‌ترین مراحل برای ترخیص کالا از گمرک است. در فرایند ترخیص، کالاها برای ارزیابی گمرکی و بررسی در یکی از سه مسیر سبز، زرد و قرمز قرار می‌گیرند که به آن‌ها مسیر گمرکی گفته می‌شود.

• مسیر سبز
  کالا بدون آن‌ که نیاز به ارزیابی فیزیکی داشته باشد، ترخیص می‌شود. این مسیر سریع‌ترین گزینه برای واردکنندگان است و نیاز به اخذ مجوز خاصی ندارد.
• مسیر زرد
  در این مسیر، مدارک کالا با دقت بیشتری بررسی می‌شوند، اما ارزیابی فیزیکی و نیاز به انجام آزمایش برایش ضروری نیست. فقط با بررسی اسناد مربوطه، فرآیند ترخیص کالا صورت می‌گیرد.

زمان ترخیص در این مسیر نسبت به مسیر سبز کمی طولانی‌تر است.

• مسیر قرمز

کالاهایی که در مسیر قرمز گمرکی قرار می‌گیرند، نسبت به دیگر مسیرها دیرتر ترخیص می‌شوند و به دو صورت اسنادی و فیزیکی بررسی می‌شوند.

علاوه‌براین، در این مرحله، کالا از نظر کمی و کیفی مورد بررسی قرار می‌گیرد تا اطمینان حاصل شود که اطلاعات اعلام‌شده در اظهارنامه با کالای واقعی مطابقت دارد.

• مسیر ویژه (آبی)

این مسیر به صورت محدود و تنها در شرایط خاص در ایران فعال است. به این صورت کار می‌کند: کالاهایی که به ترخیص فوری نیاز دارند، یا در شرایط اضطراری قرار می‌گیرند، وارد این مسیر می‌شوند. در این حالت، بازرسی‌های اسنادی یا فیزیکی، بعد از انتقال کالا به انبار صاحب کالا انجام می‌شود تا سرعت تحویل افزایش پیدا کند.

6) دریافت مجوزهای مورد نیاز

در صورتی که کالا برای ترخیص به مجوز و مدارک خاصی از قبیل: مجوز بهداشت، استاندارد، جهاد، مالیات و غیره نیاز داشته باشد، باید صاحب کالا آن را تهیه کند و به کارشناسان و بازرسان گمرک ارائه دهد.

در نظر داشته باشید که برخی کالاها مانند مواد غذایی، دارو، تجهیزات پزشکی، مواد شیمیایی و غیره، به دلیل حساسیت‌هایی که دارند، نیاز به مجوزهای خاصی از سازمان‌های مربوطه مانند سازمان غذا و دارو، سازمان استاندارد و سازمان محیط زیست دارند. این مجوزها تضمین می‌کنند که کالاهای وارداتی از نظر کیفیت، ایمنی و سلامت با استانداردهای کشور مطابقت دارند.

7) بازرسی توسط کارشناس (حضوری یا مجازی)

این مرحله ممکن است به صورت حضوری یا مجازی انجام شود و هدف اصلی آن، بررسی تطابق اطلاعات اعلام شده در اظهارنامه با کالای واقعی و همچنین تعیین دقیق تعرفه و ارزش کالا است.

فرایند کار نیز به این شکل است که کارشناس ارزیابی نسبت به بررسی تطابق اطلاعات مندرج در اظهارنامه با اسناد همراه کالا و قوانین و مقررات جاری اقدام می‌کند. در صورت وجود هرگونه مغایرت یا ابهام، پرونده برای اظهارنظر نهایی به رییس سرویس ارزیابی ارجاع داده می‌شود. در صورت تأیید اطلاعات اظهارنامه، پرونده برای انجام مراحل بعدی به واحد صندوق فرستاده می‌شود.

8) پرداخت حقوق و عوارض گمرکی

در این مرحله، اظهارکننده مکلف به پرداخت حقوق و عوارض گمرکی است. مبلغ دقیق عوارض و حقوق گمرکی پس از بررسی اظهارنامه توسط کارشناسان گمرک تعیین و به اظهارکننده اعلام می‌گردد. پرداخت عوارض مذکور می‌تواند به صورت الکترونیکی از طریق درگاه‌های بانکی یا به صورت نقدی در شعب بانک‌های طرف قرارداد انجام پذیرد. سرانجام پس از تأیید پرداخت نیز مراحل بعدی ترخیص کالا از گمرک آغاز خواهد شد.

نحوه محاسبه حقوق و عوارض گمرکی نیز بر اساس ارزش کالا، نوع کالا و تعرفه گمرکی است که به صورت خلاصه فرمول آن به شکل زیر می‌شود:

حقوق گمرکی= ارزش گمرکی کالا × نرخ تعرفه گمرکی

9) بارگیری و تحویل کالا از انبار گمرک

پس از طی تمامی مراحل قبلی از جمله پرداخت حقوق و عوارض گمرکی، نوبت به آخرین مرحله ترخیص کالا یعنی بارگیری و تحویل کالا از انبار گمرک می‌رسد. این مرحله نشان‌دهنده پایان موفقیت‌آمیز فرآیند ترخیص و آماده‌سازی کالا برای ورود به بازار است.

خوب است بدانید در انبار گمرک کالاهای موجود بر اساس مجوز بارگیری شناسایی شده و برای بارگیری آماده می‌شوند. پس از بارگیری نیز اسناد مربوط به کالا مانند بارنامه، صورت جلسه تحویل و … به صاحب کالا یا نماینده قانونی او تحویل داده می‌شود.

10) خروج کالا از گمرک

در آخرین مرحله از فرآیند ترخیص، کالا مجدداً در درب خروج گمرک مورد بازرسی قرار می‌گیرد. پس از تأیید نهایی کارشناس، مجوز خروج کالا صادر شده و اظهارکننده می‌تواند نسبت به خروج کالا از محوطه گمرکی اقدام نماید.

در صورت انجام صحیح این مراحل، صاحب کالا می‌تواند با ارائه رسید پروانه به درب خروج مراجعه نماید. در این مرحله ممکن است به صورت رندوم ارزیابی مجدد بر روی محموله‌ها صورت گیرد. همچنین مندرجات ذکر شده در رسید پروانه در سیستم و دفتر درب خروج ثبت می‌شود و پشت رسید الکترونیکی مهر شده و مجوز بارگیری صادر می‌شود و کالا آماده خروج از گمرک می‌شود.