اگر تابهحال به این فکر کردهاید که کالاها چگونه از مرزها عبور میکنند و چه کسی مسئول بررسی صحت اطلاعات و ارزش آنهاست، باید با نقش کلیدی ارزیاب گمرک آشنا شوید.
ارزیابی گمرک یکی از مهمترین مراحل در فرآیند ترخیص کالا بهشمار میرود. در این کار، دقت، دانش و تسلط به قوانین میتواند از بروز اختلافات جلوگیری، و مسیر تجارت را هموارتر کند. ارزیاب گمرک با بررسی دقیق اسناد، کنترل کالا و تعیین ارزش واقعی محمولهها، نقش مستقیمی در شفافیت اقتصادی و حفظ حقوق دولت و فعالان تجاری دارد.
اگر بهدنبال شناخت این شغل حساس و تأثیرگذار هستید یا قصد ورود به این حوزه را دارید، در این مطلب از پست بین المللی پی اس پی اکسپرس همراه ما باشید تا شما را با جزئیات بیشتری از وظایف و مسیر شغلی این افراد آشنا کنیم.
ارزیابی گمرکی چیست؟
ارزیابی گمرکی به معنای ارزیابی کالاها و اطلاعات مربوط به آنها توسط مقامات گمرکی در هنگام واردات کالا یا صادرات است. این فرایند برای صحتسنجی اطلاعات مربوط به کالاها، تعیین مالیات و عوارض گمرکی، اعمال محدودیتها و قوانین گمرکی و اجرای قوانین و مقررات مربوطه صورت میگیرد.
در ارزیابی گمرکی، اطلاعات و اسناد مربوط به کالاها، شامل فاکتورها، بارنامهها، گواهیها، مجوزها و سایر اسناد مربوطه تحت بررسی قرار میگیرند. همچنین در پارهای از موارد باتوجهبه نوع کالا ممکن است علاوهبر بررسی اسناد و مدارک بستهها باز شود و ظاهر فیزیکی کالاها مورد بررسی قرار گیرد یا برای تأیید کیفیت کالا نمونهای از محصولات بررسی شود.
اهداف اصلی ارزیابی گمرکی عبارتاند از:
- بررسی صحت اطلاعات مربوط به کالاها و اسناد مربوطه
- تعیین ارزش گمرکی کالا و محاسبه مالیاتها و عوارض گمرکی
- بررسی تعرفه گمرکی
- بررسی انطباق کالا با قوانین و مقررات گمرکی از جمله محدودیتها و ممنوعیتهای وارداتی یا صادراتی
ارزیاب گمرک کیست؟
برای آن که بهتر بتوانید با مفهوم ارزیابی گمرکی و مراحل انجام آن آشنا شوید، لازم است با مفهوم ارزیاب گمرک و وظایف آن آشنا شوید. ارزیاب گمرک شخصی است که نسبت به امور گمرکی آگاهی کامل داشته و به قوانین گمرکی مسلط است. چنین فردی وظیفه بررسی و ارزیابی مرسولهها در زمان ترخیص کالا از گمرک را برعهده دارد و بایستی از دقت بالایی برخوردار باشد.
وظایف ارزیاب گمرک
ارزیاب گمرک یکی از نقشهای کلیدی در فرآیند ترخیص کالا از گمرک است. این فرد با تسلط بر قوانین و مقررات گمرکی، مسئولیت بررسی دقیق کالا، اسناد و ارزشگذاری محمولهها را بر عهده دارد تا از صحت اطلاعات اظهارشده و رعایت ضوابط قانونی اطمینان حاصل کند.
مهمترین وظایف ارزیاب گمرک شامل موارد زیر است:
بررسی ظاهری و تطبیق کالا با اسناد
یکی از اولین مراحل ارزیابی، بررسی مشخصات ظاهری کالا از جمله تعداد، ابعاد، علائم و بستهبندی است. ارزیاب گمرک این موارد را با اطلاعات درجشده در اظهارنامه و سایر اسناد تطبیق میدهد و در صورت وجود هرگونه مغایرت، گزارش رسمی تهیه میکند.
بررسی محتویات و بازبینی بستهها
در این مرحله، در صورت نیاز بستهها باز میشود و محتویات آنها با اظهارنامه و مدارک همراه مقایسه میگردد تا از صحت اطلاعات اظهارشده اطمینان حاصل گردد.
نمونهبرداری از کالا
در مواردی که طبق ضوابط امکانپذیر باشد، ارزیاب گمرک اقدام به نمونهبرداری از کالا میکند. نتایج این بررسیها به اسناد گمرکی ضمیمه میشود و در فرآیند ارزیابی مورد استفاده قرار میگیرد.
کنترل اسناد، محاسبات و ارزش کالا
بررسی دقیق مندرجات اظهارنامه، کنترل محاسبات مربوط به حقوق و عوارض گمرکی و اطمینان از صحت ارزشگذاری کالا از دیگر وظایف مهم ارزیاب گمرک است. این مرحله نقش مهمی در تعیین هزینههای نهایی ترخیص دارد.
تعیین تعرفه و کد گمرکی (HS Code)
ارزیاب موظف است کالا را با سیستم طبقهبندی بینالمللی (HS Code) مطابقت دهد و تعرفه صحیح گمرکی آن را تعیین کند تا فرآیند ترخیص بهدرستی انجام شود.
بررسی رعایت مقررات و وجوه قانونی
اطمینان از رعایت کامل مقررات گمرکی و پرداخت صحیح حقوق و عوارض قانونی از دیگر وظایف ارزیاب است که به حفظ حقوق دولت و شفافیت فرآیند کمک میکند.
تهیه گزارش و ثبت مغایرتها
در صورت وجود اختلاف بین کالا و اظهارنامه، ارزیاب گمرک موظف به تهیه گزارش دقیق از مغایرتها و ارائه آن به مقام مافوق است. همچنین در موارد خاص مانند کالای ممنوعه یا قاچاق، صورتجلسه رسمی تنظیم میشود.
رسیدگی به اظهارنامههای خاص
ارزیاب گمرک همچنین به اظهارنامههای مربوط به ورود موقت، ترانزیت داخلی و خارجی، مرجوعی کالا و وسایل نقلیه رسیدگی میکند و اسناد مربوطه را بررسی و تأیید مینماید.
سایر وظایف تکمیلی
از دیگر مسئولیتهای این شغل میتوان به استعلام از کارشناسان فنی و آزمایشگاهها، بررسی کارنه تیر (TIR Carnet)، تهیه گزارش مشکلات ارزیابی و همکاری در امور مرتبط با کشتیرانی و عملیات گمرکی اشاره کرد.
چرا کالا در گمرک ارزیابی میشود؟
دلایل مختلفی برای ارزیابی کالا در گمرک وجود دارد، در این بخش به بررسی این دلایل میپردازیم:
اختلاف میان اظهارنامه و کالا: یکی از مهمترین دلایل ارزیابی کالا در گمرک مغایرت کالای وارد شده به گمرک با کالایی است که در سامانه epl اظهار شده است. در صورتی که کالا با اسناد اظهارنامه گمرکی مغایرت داشته باشد، جهت بررسی بیشتر وارد مسیر قرمز گمرکی شده و توسط ارزیاب مورد بررسی قرار میگیرد.
کالاها در مسیر قرمز گمرکی از نظر وزن، تعداد، بستهبندی، ماهیت کالا، حجم و غیره با کالای اظهار شده در گمرک همچنین قوانین و ممنوعیتها مورد بررسی قرار میگیرند.
مبارزه با قاچاق کالا: آمار بالای قاچاق کالا در ایران یکی از دیگر دلایل ارزیابی گمرکی است. در صورتی که موارد قاچاق توسط ارزیاب کالا تایید شود، مراحل قانونی آن از طریق ستاد مبارزه با کالا و ارز انجام میگردد.
سوابق واردکننده: سومین دلیلی که باعث ارزیابی کالا در گمرک میگردد سابقه واردکننده است. در صورتی که دارنده کارت بازرگانی یا واردکننده دارای سابقه تخلف باشد، کالا توسط ارزیاب مورد بررسی قرار میگیرد.
نحوه ارزیابی گمرکی چگونه است؟
پس اظهار کالا و ارجاع اظهارنامه و اسناد و مدارک به گمرک، کالا جهت بررسی و ارزیابی مجدد وارد یکی از مسیرهای سبز، زرد و قرمز گمرکی خواهد شد. پس از مشخصشدن مسیر ارزیابی گمرکی، مراحل زیر جهت ارزیابی گمرکی صورت میگیرد:
- ارزیابی فیزیکی کالای موردنظر
- بازدید کالا بهصورت کاملاً دقیق
- نمونهبرداری از کالا در صورت امکان و انجام اقدامات کنترلی
- تطبیق اسناد و مدارک با اظهارنامه کالای موردنظر
- در برخی از موارد ارزیابی کالا نیاز به دستگاه ایکس ری دارد. همچنین ممکن است نمونههایی به آزمایشگاههای مجاز ارسال شود.
در این مسیر، کالاها از نظر وزن، حجم، تعداد و نوع با کالای آوردهشده در سامانه EPL ارزیابی میشود و با قوانین صادرات کالا، واردات و یا ممنوعیتها منطبق میشوند.
اگر کالا در طی بررسی ذکرشده با اظهارنامه مغایرتی نداشته باشد، فرآیند ترخیص انجام میشود.
وقتی کالا در فرایند ترخیص قرار میگیرد، ترخیصکار تماسی با ارزیاب گمرک میگیرد و هماهنگیهای لازم را جهت بارگذاری گزارش ارزیابی انجام میدهد تا ارزیاب، گزارش را در در سامانه EPL بارگذاری کند.
در نهایت، کارشناس مربوطه، گزارش ارزیابی را با اسناد اظهارشده اولیه به صورت مجازی مقایسه میکند و نظرش را ثبت میکند.
نکته: ارزیابان بایستی محصول را بهگونهای شرح دهند و ثبت کنند که نظرات مربوطه حاوی تمامی شرایط و مشخصات آن باشد. اطلاعاتی از قبیل نوع محصول، برند، مدل، شماره فنی، قدرت، ظرفیت، توان و بازده، کشور سازنده، ابعاد و وزن هر عدد، تعداد بستههای داخل بستهبندی، تعداد محصول در هر بسته، وزن خالص و ناخالص و سایر مشخصات مرتبط باید در ثبت ارزیابیها لحاظ گردد.
چند نکته مهم درباره ارزیابی گمرک که باید بدانید
- پیش از ارزیابی اسناد، ارزیاب بایستی به طور کامل ضمیمه اظهارنامه از قبیل پکینگ لیست، فاکتور و غیره را مطالعه و بررسی نماید و با اطلاعات ذکر شده در اظهارنامه تطبیق دهد.
- درصورتیکه پکینگ لیست یکنواخت نباشد و بهصورت جداگانه نوع، جنس، وزن و ارزش هر بسته را نشان دهد ارزیاب میتواند برای ارزیابی به باز کردن یک یا چند بسته اکتفا نماید البته درصورتیکه اختلاف بیشتر از 5 درصد باشد لازم است کل محموله را ارزیابی نماید.
- برای ارزیابی، اقلامی که تعداد و ارزش بالاتری دارند در اولویت هستند.
- ارزیاب کالا وظیفه دارد هرگونه مغایرت میان کالا و اسناد را گزارش دهد.
- درصورتیکه ارزیاب نتواند کالا را برای بازرسی ضمیمه نماید، بایستی از صاحب کالا بخواهد عکس کالا، جعبه یا کاتالوگ را بارگذاری نماید.
- ارزیاب کالا وظیفه دارد از زمان ارجاع اظهارنامه به کارپوشه، دراسرعوقت نتیجه ارزیابی را با ذکر جزئیات درج نماید.
چگونه ارزیاب گمرک شویم؟
برای ورود به شغل ارزیاب گمرک، معمولاً باید از مسیر استخدام در گمرک جمهوری اسلامی ایران اقدام کرد. این فرآیند از طریق آزمونهای استخدامی انجام میشود که زیر نظر سازمان سنجش یا سایر مراجع رسمی برگزار میگردد و شامل چند مرحله از جمله آزمون کتبی، مصاحبه تخصصی و گزینش نهایی است.
داشتن مدرک دانشگاهی مرتبط یکی از شرایط مهم برای شرکت در این آزمونهاست. رشتههایی مانند حقوق، مدیریت بازرگانی، اقتصاد، حسابداری و رشتههای مرتبط با امور گمرکی معمولاً شانس بیشتری برای ورود به این حوزه شغلی دارند.
پس از موفقیت در مراحل استخدام، پذیرفتهشدگان وارد دورههای آموزشی تخصصی میشوند. این آموزشها شامل مباحثی مانند قوانین و مقررات گمرکی، نحوه ارزشگذاری کالا، تعرفهبندی و اصول صادرات و واردات است که برای انجام صحیح وظایف ارزیاب ضروری محسوب میشود.
این شغل علاوه بر جایگاه اداری پایدار، از نظر امنیت شغلی و مزایای بلندمدت نیز جذابیت بالایی دارد و به همین دلیل یکی از موقعیتهای پرمتقاضی در حوزه مشاغل دولتی به شمار میآید.
کلام آخر
در این مطلب با یکی از مهمترین مفاهیم در ترخیص کالا یعنی ارزیابی گمرکی آشنا شدیم و نحوه ارزیابی گمرکی همچنین وظایف ارزیاب گمرک را بررسی نمودیم. ارزیابی گمرکی از مهمترین مراحلی است که برای ترخیص کالا از گمرک صورت میگیرد. درصورتیکه قصد ترخیص کالا از گمرک دارید و با ارزیابی گمرکی و مراحل آن آشنایی ندارید پیشنهاد میکنیم این مطلب را تا انتها مطالعه نمایید.
سوالات متداول
علت ارزیابی کالا در گمرک چیست؟
بررسی تطابق اطلاعات اظهارنامه با کالاهای موجود و جلوگیری از قاچاق کالا از مهمترین دلایل ارزیابی کالا است.
فرایند ارزیابی کالا چگونه است؟
ارزیابی کالا شامل فعالیتهای گوناگونی از قبیل: بررسی فیزیکی کالا، نمونهبرداری ، تطبیق اسناد و مدارک و مواردی از این قبیل است.