بارنامه هوایی چیست؟

در دنیای تجارت امروزی، سرعت و دقت در جابه‌جایی کالا حرف اول را می‌زند. حمل و نقل هوایی با مزایایی مانند سرعت بالا، امنیت و دسترسی به نقاط مختلف جهان، به عنوان راه‌حلی ایده‌آل مطرح می‌شود، اما برای استفاده از این مزایا، نیاز به ابزاری کارآمد و دقیق به نام بارنامه هوایی است.

بارنامه هوایی سندی رسمی و بین‌المللی است که به مثابه گذرنامه‌ای برای محموله شما عمل می‌کند. این سند، اطلاعات حیاتی مربوط به محموله، شرایط حمل و نقل، تعهدات طرفین و سایر جزئیات را در خود جای می‌دهد و نقشی کلیدی در گمرک، بیمه و سایر مراحل حمل و نقل هوایی ایفا می‌کند.

درواقع بارنامه هوایی، تنها سند قانونی برای حمل و نقل هوایی کالا محسوب می‌شود و بدون آن، امکان ارسال محموله از طریق هوا وجود ندارد.

پس برای آنکه با مفهوم و انواع بارنامه و علی الخصوص بارنامه حمل و نقل هوایی بیشتر آشنا شوید و اطلاعات کافی در این زمینه به دست آورید، با پی اس پی اکسپرس همراه باشید.

بارنامه هوایی چه ویژگی‌هایی دارد؟

اگر شما بخواهید واردات و صادرات کالا داشته باشید، باید یکی از روش‌های حمل‌ونقل را انتخاب کنید. درواقع، براساس حجم و وزن بار و مقدار زمان و پولی که می‌خواهید صرف کنید، باید یا کالایتان را به وسیله حمل هوایی ارسال کنید و یا به‌صورت حمل دریایی و زمینی. در چنین شرایطی براساس نوع حمل، بارنامه خاص آن نیز صادر می‌شود.

درحال حاضر، به‌خاطر پیشرفت صنعت هواپیمایی و رشد شرکت‌های حمل‌ونقل هوایی، بارنامه هوایی (AWB) از سوی این شرکت‌ها صادر می‌شود تا روند بارگیری و ترخیص کالا از گمرک صورت بگیرد.

به همین خاطر، اگر فعالیت تجاری دارید و به‌عنوان بازرگان در سطوح بین‌المللی فعالیت می‌کنید، باید با بارنامه هوایی و ویژگی‌های آن آشنا باشید؛ چراکه این سند، به نوعی رسید کالا به شمار می‌آید و اطلاعاتی که در آن درج شده، از ارزش و اعتبار بالایی برخوردار است. بنابراین طرفین قرارداد هنگام تنظیم بارنامه هوایی باید مراقب باشند تا همه چیز قانونی و دقیق ثبت شود و ادعایی خلاف واقعیت در آن درج نگردد.

همچنین این نوع بارنامه‌ را نمی‌توان معامله کرد و زمانیکه ارسال‌کننده کالا و کارگزار این اوراق را امضا می‌کنند، امضای آن‌ها تا زمان تحویل بار در گمرک اعتبار خواهد داشت.

تفاوت بارنامه هوایی و بارنامه معمولی چیست؟

بارنامه حمل‌ونقل هوایی یا همان بارنامه هوایی (Air Waybill) دارای 12 نسخه است که سه برگ آن ارزشی تجاری دارد و باقی برگ‌ها در دست شرکت حمل‌ونقل هوایی باقی می‌ماند.

اما هر یک از سه برگ اصلی بارنامه تحویل یکی از طرف‌های معامله داده می‌شود. نسخه اول به شرکت صادرکننده یا حمل‌کننده کالا (For Carrier)، نسخه دوم به گیرنده کالا (For Consignee)، و نسخه سوم در اختیار فرستنده کالا (For Shipper) قرار می‌گیرد. درصورتیکه بارنامه معمولی تنها از سه برگ اصلی تشکیل شده است.

اگر بخواهیم تفاوت میان این دو سند را دقیق‌تر توضیح دهیم، شامل موارد زیر می‌شود:

– بارنامه معمولی یک سند مالکیت است، درصورتیکه بارنامه هوایی چنین ویژگی ندارد و قابل مذاکره نیست.

– بارنامه پس از آنکه کالای تجاری به مقصد فرستاده می‌شود، به عنوان یک سند صادر می‌گردد؛ درصورتیکه مسؤلین شرکت حمل و نقل هوایی پس از تحویل بار تجاری، بارنامه هوایی را صادر می‌کنند.

– بارنامه ممکن است از سوی شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی و یا زمینی صادر شود اما بارنامه هوایی تنها مختص به حمل هوایی است.

آشنایی با انواع بارنامه هوایی

در حمل‌ونقل هوایی، بارنامه هوایی به‌عنوان سند اصلی و قانونی محموله عمل می‌کند و هویت، مسیر و مالکیت کالا را مشخص می‌کند. هر محموله‌ای که با هواپیما ارسال می‌شود، باید دارای بارنامه باشد تا بتواند مراحل ترخیص، پیگیری و تحویل را به‌درستی طی کند. بسته به ساختار محموله و نحوه ارسال، بارنامه هوایی به دو نوع تقسیم می‌شود: بارنامه هوایی اصلی (MAWB) و بارنامه هوایی داخلی (HAWB).

１. بارنامه هوایی اصلی (MAWB)

بارنامه هوایی اصلی، سندی است که به‌طور مستقیم توسط شرکت هواپیمایی یا نماینده مجاز آن برای شرکت حمل‌ونقل صادر می‌شود. این نوع بارنامه معمولاً برای محموله‌های تجمیعی و حجیم که توسط شرکت حمل‌ونقل رزرو می‌شوند، کاربرد دارد. MAWB نشان‌دهنده قرارداد کلی بین شرکت هواپیمایی و شرکت حمل‌ونقل است و تمامی محموله‌های یک پرواز مشخص را شامل می‌شود.
اطلاعات کلیدی که معمولاً در MAWB ثبت می‌شوند شامل:

• نام و اطلاعات تماس شرکت هواپیمایی و شرکت حمل‌ونقل
• فرودگاه مبدا و مقصد و مسیر پرواز
• وزن و حجم کل محموله
• شرح اجمالی کالا

بارنامه MAWB برای شرکت هواپیمایی به‌عنوان نقطه مرجع مدیریت و پیگیری کل محموله عمل می‌کند و مراحل ترخیص و حمل‌ونقل هوایی را به طور کامل پوشش می‌دهد. برای محموله‌های تجاری بزرگ، شرکت حمل‌ونقل با استفاده از MAWB می‌تواند جریان کلی بار را کنترل و برنامه‌ریزی کند.

2. بارنامه هوایی داخلی (HAWB)

در مقابل، بارنامه هوایی داخلی یا HAWB توسط شرکت حمل‌ونقل برای فرستنده صادر می‌شود و به هر محموله خاص اختصاص دارد. HAWB اطلاعاتی مشابه MAWB دارد، اما محدود به همان بسته یا محموله مشخص است که توسط فرستنده رزرو شده است.

گیرنده در این بارنامه معمولاً واردکننده یا خریدار نهایی کالا است و می‌تواند با استفاده از آن، پیگیری، ترخیص و تحویل محموله خود را انجام دهد.
در حالت محموله‌های تجمیعی، یک MAWB می‌تواند چندین HAWB را پوشش دهد. به عبارت دیگر، یک پرواز ممکن است شامل کالاهای چندین فرستنده باشد و هر فرستنده یک HAWB مخصوص به خود دریافت کند. این ساختار باعث می‌شود که شرکت حمل‌ونقل بتواند محموله‌های متعدد را مدیریت کند و هر مشتری نیز سندی مخصوص به خود برای پیگیری و ترخیص داشته باشد.

تفاوت اصلی MAWB و HAWB

• MAWB رابطه بین شرکت حمل‌ونقل و هواپیمایی را کنترل می‌کند و تمام محموله‌های یک پرواز را پوشش می‌دهد.
• HAWB رابطه بین فرستنده و گیرنده کالا را مشخص می‌کند و برای پیگیری و تحویل محموله خاص استفاده می‌شود.

به این ترتیب، ترکیب MAWB و HAWB امکان مدیریت دقیق، انعطاف‌پذیری در ترخیص و شفافیت در فرآیند حمل‌ونقل هوایی را فراهم می‌آورد. برای شرکت‌های حمل‌ونقل بزرگ، MAWB مستقیماً از شرکت هواپیمایی دریافت می‌شود، در حالی که برای بیشتر واردکنندگان کوچک و متوسط، MAWB توسط شرکت حمل‌ونقل گرفته و سپس HAWB‌ها برای مشتریان صادر می‌شوند.

پیگیری بار هوایی با استفاده از شماره بارنامه

هر بارنامه هوایی (AWB)، شناسه‌ای منحصربه‌فرد دارد که برای شناسایی محموله در طول مسیر حمل‌ونقل بین‌المللی حیاتی است. بیشتر بارنامه‌ها از قالب استاندارد انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA) پیروی می‌کنند. این قالب، دو بخش اصلی دارد:
پیشوند سه‌رقمی شرکت هواپیمایی که نشان‌دهنده شرکت حمل‌ونقل صادرکننده بارنامه است و شماره سریال هشت‌رقمی که هر محموله را به‌طور منحصربه‌فرد مشخص می‌کند.
در مجموع، این دو بخش، یک کد یازده رقمی می‌سازد که به آن شماره بارنامه یا شماره پیگیری بار گفته می‌شود.
استفاده از این شماره به‌دلیل موارد زیر، برای واردکنندگان و فرستندگان بسیار مهم است:

• امکان پیگیری محموله در تمام مراحل سفر بین‌المللی را فراهم می‌کند.
• به شرکت‌های حمل‌ونقل و مشتریان کمک می‌کند تا وضعیت بار، زمان ورود و موقعیت دقیق آن را در هر نقطه از مسیر مشاهده کنند.
• در مواقع نیاز به ترخیص یا حل مشکلات گمرکی، مدرکی معتبر برای شناسایی بار محسوب می‌شود.

به عبارت ساده‌تر، شماره بارنامه مثل کد شناسایی شخصی برای محموله است؛ بدون آن نمی‌توان محموله را ردیابی یا مدیریت کرد و تمامی فرآیند حمل‌ونقل به آن وابسته است.

بارنامه هوایی چه اطلاعاتی دارد؟

فرم بارنامه هوایی (AWB) سندی است که اطلاعات کامل محموله هوایی را ثبت می‌کند و برای ترخیص، ردیابی و مدیریت بار ضروری است. یک نمونه فرم بارنامه معمولاً شامل بخش‌های زیر است:
1. نام و نشانی فرستنده: اطلاعات کامل شخص یا شرکتی که محموله را ارسال می‌کند.
2. نام و نشانی گیرنده: مشخصات فرد یا سازمانی که کالا به آن تحویل داده می‌شود.
3. کد سه‌حرفی فرودگاه مبدأ: شناسه استاندارد فرودگاهی که محموله از آنجا ارسال می‌شود.
4. کد سه‌حرفی فرودگاه مقصد: شناسه فرودگاه مقصد که محموله به آن تحویل داده خواهد شد.
5. تعداد بسته‌ها: تعداد کل بسته‌های موجود در محموله تحت پوشش این بارنامه.
6. وزن بار: وزن واقعی محموله که معمولاً با باسکول اندازه‌گیری و بر حسب کیلوگرم ثبت می‌شود.
7. وزن معادل حجم: وزن حجمی محموله که برای محاسبات هزینه حمل استفاده می‌شود (برای بارهای سبک و حجیم اهمیت دارد).
8. نرخ حمل واحد وزن: هزینه حمل هر واحد وزن (معمولاً هر کیلوگرم) که توسط شرکت حمل‌ونقل تعیین می‌شود.
9. مبلغ کل: هزینه نهایی حمل که ممکن است شامل مالیات‌ها، بیمه و سایر هزینه‌های جانبی نیز باشد.
10. شرح کالا و ابعاد بسته‌ها: توضیحی درباره نوع کالا، ابعاد و حجم بسته‌ها برای شناسایی دقیق محموله.
11. شماره پرواز: شماره پروازی که محموله با آن حمل می‌شود تا ردیابی مسیر آسان‌تر شود.
12. تاریخ پرواز: روزی که محموله از مبدأ به مقصد حرکت می‌کند.
این فرم نقش بسیار مهمی در مدیریت، ردیابی و ترخیص محموله‌های هوایی دارد و تکمیل دقیق آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. هر مورد در فرم به نوعی به شفافیت اطلاعات و کاهش خطا در حمل و نقل کمک می‌کند.

بارنامه هوایی چرا اهمیت دارد؟

همانطور که پیش‌تر گفته شد، اگر تجار بخواهند کالاهای خود را از طریق حمل هوایی به دیگر کشورها ارسال کنند، باید حتما بارنامه هوایی را تهیه کنند. تفاوتی هم ندارد که بار شما سنگین یا سبک وزن باشد و یا براساس ویژگی‌های کالا فریت بار لازم باشد یا کارگو (Cargo). تنها باید توجه کرد که اطلاعات آن بدون هیچگونه خطایی ثبت شود. با این حال اگر بخواهیم اهمیت این اوراق را در تجارت بین‌المللی توضیح بدهیم، می‌توان به موارد زیر توجه کرد:

– بارنامه هوایی را می‌توان قرارداد و رسیدی دانست که هنگام تحویل بار به شرکت‌ها ارائه می‌شود و بدون آن نمی‌توان این کار را کرد. به‌علاوه فرستنده بار می‌تواند تا قبل از رسیدن به مقصد مانع تحویل محموله شود.

– تمامی هزینه‌ها از کرایه حمل‌ونقل تا زمان پرداخت آن در بارنامه هوایی ثبت شده است و همچنین مشخص می‌کند که هزینه‌ها یا باید در مبدا پرداخت شوند یا مقصد.

– اگر فرستنده بار بخواهد کالا بیمه شود، در این صورت بارنامه هوایی به منزله سند بیمه حمل بار به حساب می‌آید.

– تمامی جزئیات حمل بار در آن ذکر شده است که مانع از ایجاد اختلاف میان طرفین قرارداد می‌شود.

– اگر در جریان حمل و جابه‌جایی کالا آسیب و صدمه‌ای به بار وارد شود، به خاطر وجود بارنامه هوایی شرکت حمل‌ونقل موظف است تا خسارت آن را به صاحب محموله بدهد. در چنین شرایطی بارنامه سندی بسیار مهم است که در دعوی قضایی می‌تواند استفاده شود.

– هر بارنامه هوایی یک شماره مخصوص (کد رهگیری) به خود دارد. برای همین صاحب بار می‌تواند با رجوع به سامانه پیگیری بارنامه، پیگیری بارنامه هوایی خود را داشته باشد. در این صورت وی از وضعیت محموله خود باخبر می‌شود و از موقعیت مکانی و زمان تحویل آن اطلاع پیدا می‌کند.

نقش بارنامه هوایی در ترخیص کالا

شما به عنوان یک بازرگان و تاجر اگر به واردات و صادرات مشغول باشید، همواره مرحله تشریفات گمرکی و ترخیص کالا از گمرک پیش رویتان است. شناخت و تسلط بر ابعاد گوناگون آن و داشتن نیروهایی کاربلد می‌تواند این روند را سرعت ببخشد و بدون هیچگونه ضرر مالی انجام شود.

این فرآیند نیازمند مدارک و اسناد معتبری‌ست که براساس قانون کشور باید تهیه گردد و به اداره گمرک و سایر سازمان‌های مربوطه تحویل داده شوند. بارنامه هوایی نیز یکی از اوراق مهمی‌ست که باید خریدار آن را هنگام ترخیص داشته باشد. درواقع پیش از آن باید فروشنده بارنامه را به خریدار تحویل دهد تا بدون هیچ مشکلی کار پیش برود.

ذکر این نکته ضروری‌ست که انتخاب یک شرکت حمل‌ونقل حرفه‌ای که در حوزه پست سریع بین‌المللی و حمل هوایی فعالیت می‌کند، بسیار ضروری و حائز اهمیت است. به همین خاطر اگر می‌خواهید با خیالی راحت و باسرعت و امنیت بالا تجارت کنید، شرکت پی اس پی اکسپرس می‌تواند یک روزه ترخیص از فرودگاه امام خمینی را انجام دهد.

چگونگی جابه‌جایی بارنامه هوایی میان فروشنده و خریدار

مقررات و دستورالعمل‌هایی در تجارت بین‌الملل وجود دارد که درباره بارنامه هوایی نیز صدق می‌کند. وقتی کالایی خرید و فروش می‌شود، برای حمل آن باید بارنامه دست فردی باشد که مسئول حمل کالا است. در چنین شرایطی سه حالت رخ می‌دهد که شامل موارد زیر است:

– اگر فروشنده کالا مسئولیت حمل‌ونقل بار را برعهده گرفته باشد، وی باید بارنامه را برای خریدار ارسال کند.

– اگر خریدار مسئول جابه‌جایی کالا باشد، ارسال بارنامه برعهده خودش و شرکت حمل‌ونقل است.

– هنگامی‌که فروشنده وظیفه دارد کالا را در محل تعیین شده به مشتری تحویل بدهد، وی باید بارنامه را به کشور مقصد بفرستد تا فردی که نماینده فروش است، آن را تحویل بگیرد و به گیرنده ارجاع دهد.

– تنها یک استثنا در این شرایط وجود دارد و آن هم زمانی‌ست که توافق شده باشد هزینه کالا به صورت برات یا اعتبارات پرداخت شود. در این صورت بارنامه باید تحویل بانک‌های عامل شود تا این سند را به خریدار واگذار کنند.

بارنامه هوایی الکترونیکی

بارنامه هوایی الکترونیکی (e-AWB)، نسخه‌ای دیجیتال از بارنامه هوایی سنتی است که بر بستر پلتفرم‌های الکترونیکی تبادل و مدیریت می‌شود. این نوآوری، تحولات چشمگیری در صنعت حمل و نقل هوایی ایجاد کرده و مزایای قابل توجهی را برای فعالان این حوزه به ارمغان آورده است.

این نوع بارنامه برای اولین بار در سال 2010 رونمایی و معرفی شد و پس از 9 سال به صورت رسمی مورد استفاده تمامی شرکت‌ها قرار گرفت. هرچند هنوز هم بارنامه هوایی کاغذی وجود دارد و از اعتبار آن کاسته نشده است.

ویژگی‌ها و کارکردهای بارنامه هوایی الکترونیکی

• صرفه‌جویی در زمان و هزینه: فرآیند صدور، انتقال و تائید بارنامه به صورت الکترونیکی انجام می‌شود و نیاز به چاپ، امضا و ارسال فیزیکی اسناد را از بین می‌برد.
• افزایش دقت و امنیت: احتمال خطا و جعل در بارنامه‌های الکترونیکی به طور قابل توجهی کاهش می‌یابد.
• بهبود ردیابی و رصد محموله: امکان رصد آنلاین وضعیت محموله در هر لحظه و در هر نقطه از جهان فراهم می‌شود.
• کاهش ضایعات کاغذی و حفظ محیط زیست: استفاده از بارنامه‌های الکترونیکی به حفظ منابع طبیعی و محیط زیست کمک می‌کند.

مزایای بارنامه هوایی الکترونیکی (e-AWB) نسبت به بارنامه‌های سنتی

• دقت بالاتر و کاهش خطا: در سیستم‌های سنتی، ورود دستی اطلاعات می‌تواند به اشتباهات انسانی منجر شود، از جمله ثبت نادرست وزن، مقصد، جزئیات گیرنده و… . بارنامه‌های الکترونیکی با به‌کارگیری داده‌های دیجیتال، خطاهای مرتبط با ثبت اطلاعات را به حداقل می‌رساند و اطمینان از صحت داده‌ها را بالا می‌برد.
• پردازش سریع‌تر: بارنامه‌های الکترونیکی به‌صورت دیجیتال، ایجاد و ارسال می‌شوند؛ از این رو، نیاز به ورود دستی اطلاعات و تأییدات کاغذی در آن‌ها کاهش پیدا می‌کند. این موضوع باعث می‌شود تا زمان پردازش محموله به شکل چشمگیری کوتاه شود و کالا، سریع‌تر آماده حمل و ترخیص گردد.
• ردیابی پیشرفته و شفافیت بیشتر: بارنامه‌های هوایی الکترونیکی، امکان ردیابی محموله در زمان واقعی را فراهم می‌کنند. این قابلیت به شرکت‌ها و مشتریان اجازه می‌دهد تا در هر مرحله‌ای از حمل که باشند، موقعیت و وضعیت محموله را مشاهده کنند. علاوه بر این، شفافیت در زنجیره تأمین افزایش می‌یابد و مدیریت لجستیک ساده‌تر می‌شود.

سخن پایانی

بارنامه هوایی به عنوان یکی از اسناد مهم در عرصه تجارت بین‌الملل نقشی اساسی در حمل و ترخیص بار ایفا می‌کند و در کل فرایند صادرات و واردات بارنامه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پس اگر قصد دارید از حمل و نقل هوایی برای ارسال بار خود استفاده کنید، حتما باید به یک شرکت مجرب در این زمینه اعتماد کنید. باید بدانید شرکت پی اس پی اکسپرس خدمات ویژه‌ای در این عرصه ارائه می‌دهد و می‌تواند حمل هوایی به اقصی نقاط دنیا به ویژه کشورهای چین، ترکیه، امارات و سوریه را داشته باشید. پیشنهاد می‌کنیم برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره 02142281 تماس بگیرید تا با کارشناسان ما درارتباط باشید.

سوالات متداول