حق العمل کاری گمرک زمانی اهمیت پیدا می‌کند که ترخیص کالا به‌دلیل تعدد قوانین، اسناد و تشریفات گمرکی برای صاحب کالا پیچیده یا زمانبر باشد. در این شرایط، حق العمل کار گمرکی به نمایندگی از صاحب کالا، مراحل قانونی ترخیص را پیگیری می‌کند و مسئول انجام صحیح امور گمرکی در چارچوب اختیارات خود است. اما هر فردی که امور ترخیص کالا انجام می‌دهد، لزوما حق العمل کار گمرک نیست و بین حق العمل کار، ترخیص‌کار و وکیل تفاوت‌های مهمی وجود دارد.
اگر در حوزه واردات و صادرات فعالیت می‌کنید، شناخت شرایط دریافت پروانه حق العمل کاری، وظایف و مسئولیت‌های حق العمل کار، میزان درآمد، قوانین مربوط به این شغل و تفاوت آن با ترخیص‌کار به شما کمک می‌کند انتخاب دقیق‌تری برای انجام امور گمرکی داشته باشید.
در این مطلب، مفهوم حق العمل کاری گمرک را بررسی می‌کنیم و به مهم‌ترین پرسش‌های مربوط به این حرفه پاسخ می‌دهیم.
گفتنی‌ست، پی اس پی اکسپرس خدمات گسترده‌ای درحوزه ترخیص کالا از گمرک، حمل و نقل بین المللی و واردات و صادرات کالا ارائه می‌دهد. برای دریافت مشاوره رایگان با شماره 02142281 تماس بگیرید.
تعریف حق العمل کاری چیست؟
حق العمل کاری یعنی انجام یک معامله یا فعالیت تجاری برای شخص دیگر، به‌گونه‌ای که حق‌العمل‌کار معامله را به نام خودش اما به حساب آمر انجام می‌دهد و در ازای این کار حق‌العمل دریافت می‌کند.
به زبان ساده، در این رابطه یک نفر به نام آمر انجام معامله را به شخص دیگری می‌سپارد. شخصی که این کار را بر عهده می‌گیرد حق العمل کار نام دارد. حق العمل کار طرف معامله را پیدا می‌کند، معامله را انجام می‌دهد و امور مربوط به آن را پیگیری می‌کند، اما منفعت و نتیجه مالی معامله برای آمر است. در مقابل، حق‌العمل‌کار بابت کاری که انجام داده است، دستمزد یا همان حق‌العمل دریافت می‌کند.
تفاوت حق العمل کار با دلالی و وکالت در چیست؟
این سه عنوان را نباید یکی دانست؛ چراکه نقش هرکدام در معامله متفاوت است.
حق العمل کار به درخواست آمر، معامله را به نام خودش اما به حساب آمر انجام می‌دهد و در مقابل، حق‌العمل دریافت می‌کند.
دلال، واسطه‌ای است که برای نزدیک کردن طرفین معامله و فراهم کردن زمینه انجام معامله فعالیت می‌کند. دلال اصولا خودش طرف معامله نیست و نقش اصلی او ایجاد ارتباط میان طرفین است.
وکیل از طرف موکل و در حدود اختیاراتی که از او دریافت کرده است، امور مشخصی را انجام می‌دهد. بنابراین، رابطه وکیل و موکل با رابطه آمر و حق‌العمل‌کار یکسان نیست.
خلاصه تفاوت:
حق‌العمل‌کار، معامله را به نام خودش و به حساب آمر انجام می‌دهد؛ دلال طرفین را برای انجام معامله به یکدیگر نزدیک می‌کند؛ وکیل نیز در حدود وکالت، از طرف موکل اقدام می‌کند.
منظور از حق العمل کاری در قانون مدنی
در ابتدای مقاله تعریفی ساده و عمومی از مفهوم حق العمل کاری ارائه دادیم؛ با این حال بهتر است تعریفی تخصصی‌تر از این شغل و فرآیندهای آن بدانیم و جایگاه حق العمل کاری را در قانون مدنی ایران بشناسیم. دانستن قوانین و مقررات این حوزه به شما کمک می‌کند تا درآینده دچار مشکلات متعدد نشوید و درصورت لزوم به آن مراجعه نمایید و بندهای آن را به خاطر بسپارید.
طبق ماده 357 قانون تجارت، «حق العمل کار کسی است که به نام خود ولی به حساب آمر معامله می‌کند و در برابر این عمل، حق‌الزحمه (حق العمل) دریافت می‌کند.»
بسیاری از افراد می‌پرسند که آیا حق العمل کار تاجر است؟ باید بدانید که در بند 3 از ماده 2 قانون تجارت، به این موضوع پرداخته شده و عملیات حق العمل کاری تجاری شمرده شده است و به همین خاطر حق العمل کار نیز تاجر محسوب می‌شود.
از دیگر موارد قانونی حق العمل کاری می‌توان به ماده 373 اشاره کرد. در این بند آمده است که حق العمل کار این اجازه را دارد که خودش طرف معامله قرار بگیرد و کالای آمر را خریداری کند.
به‌علاوه اگر حق العمل کار کارشکنی کند و به تعهدات خود پایبند نباشد، قانون به آمر این اجازه را می‌دهد تا دستمزدی دریافت نکند و حتی مجازاتی شش ماهه تا سه ساله برایش درنظر گرفته شود.
درانتها باید گفت اگر می‌خواهید با تمامی ماده‌های قانونی این حوزه آشنا شوید، باید سری به باب هفتم از قانون تجارت، از ماده 357 تا 376 بزنید.
درآمد حق‌العمل‌کار گمرکی چقدر است؟
درآمد حق‌العمل‌کار گمرکی عدد ثابتی نیست و نمی‌توان برای همه افراد مبلغ یکسانی تعیین کرد. دستمزد این افراد معمولاً بر اساس حجم و ارزش کالا، تعداد پرونده‌های ترخیص، نوع خدمات موردنیاز و توافق با صاحب کالا مشخص می‌شود. هرچه حق‌العمل‌کار تجربه و تخصص بیشتری داشته باشد و بتواند پرونده‌های پیچیده‌تر و بیشتری را مدیریت کند، امکان افزایش درآمد او نیز بیشتر است.
به‌طور معمول، درآمد ماهانه حق‌العمل‌کاران گمرکی می‌تواند حدود ۳۰ تا ۷۰ میلیون تومان باشد؛ البته این رقم قطعی نیست و افراد باتجربه که پرونده‌های تجاری بزرگ‌تری بر عهده دارند، ممکن است درآمد بسیار بیشتری داشته باشند.
مهم‌ترین عواملی که بر درآمد حق‌العمل‌کار گمرکی تأثیر می‌گذارند عبارت‌اند از:
- تعداد پرونده‌های ترخیص
- ارزش و نوع کالا
- تخصص و تجربه
- نوع قرارداد با صاحب کالا
- داشتن کارت حق‌العمل‌کاری
- هزینه‌ها و تشریفات جانبی پرونده
حق العمل کار چه ویژگی هایی دارد؟
- معامله معوضی و عهدی
حق‌العمل‌کار بر پایه قراردادی فعالیت می‌کند که در آن، در برابر انجام درست و کامل دستورهای آمر، حق‌العمل دریافت می‌کند. به بیانی دیگر، این قرارداد هم تعهد به انجام معامله را در برمی‌گیرد و هم شامل پرداخت دستمزد می‌شود. درواقع، هر دو طرف را در برابر یکدیگر مسئول می‌کند.
- حق العمل کاری به‌عنوان تاجر مستقل
طبق ماده ۲ قانون تجارت، معاملاتی که توسط حق‌العمل‌کار انجام می‌شود، ذاتاً تجاری به‌شمار می‌آید و خود حق العمل کار در این فرآیند به‌عنوان تاجری مستقل شناخته می‌شود.
به همین دلیل، شخص ثالث بدون توجه به اینکه معامله به حساب چه کسی انجام شده است، حق‌العمل‌کار را طرف اصلی و تاجری معتبر تلقی می‌کند.
- محدودیت مسئولیت در قبال طرف معامله
وظیفه حق العمل کار، فقط اجرای دقیق دستورات آمر است. درواقع، امین آمر است. به همین علت، در صورت انجام تخلف، موظف به جبران خسارت است.
- مشارکت در سود و زیان از طریق حساب آمر
در این نوع معاملات، نتایج مالی معامله اعم از سود یا زیان، مستقیماً متوجه حساب آمر می‌شود و حق العملکار تنها در قبال انجام مأموریت محوله، حق‌العمل خود را دریافت می‌کند.
- انجام معامله به نام حق‌العمل‌کار
حق العملکار به نام خود معامله را انجام می‌دهد، اما آثار اقتصادی آن، از جمله سود و زیان، در نهایت به حساب آمر منتقل می‌شود.
مسئولیت‌های حق العمل کار
1. مسئولیت در تخلف از دستور آمر
اگر حق العمل کار برخلاف دستور آمر عمل کند، برای مثال کالا را به قیمتی کمتر از مبلغ تعیین‌شده بفروشد، خودش مسئول جبران اختلاف قیمت خواهد بود.
2. مسئولیت در معاملات نسیه‌ای
در معاملات نسیه‌ای، چنان‌چه طرف معامله به تعهدات خود پایبند نباشد یا پرداخت را به‌موقع انجام ندهد، حق‌العمل‌کار در برابر آمر مسئول است و باید خسارات ناشی از عدم اجرای قرارداد را جبران کند.
3. ضمانت اجرای تعهدات
طبق ماده 364 قانون تجارت: «اگر حق‌العمل‌کار تقصیر کرده باشد باید از عهده کلیه خساراتی که از عدم رعایت دستور آمر ناشی شده برآید.»
۴. حق دریافت هزینههای انجام معامله
کلیه هزینه‌هایی که حق العمل کار برای انجام معامله متحمل می‌شود، از جمله هزینه حمل‌ونقل، انبارداری و تشریفات گمرکی، باید از سوی آمر پرداخت شود و ارتباطی به حق‌العمل دریافتی ندارد.
تفاوت ترخیص کار با حق العمل کار گمرک
هر تاجری برای واردات و صادرات کالای خود باید از مرحله تشریفات گمرکی عبور کند و بتواند با خیال راحت کالاهای خود را ترخیص نماید. این پروسه ممکن است کمی سخت و زمانبر باشد و باید فرد یا شرکتی مجرب و متخصص به کارها رسیدگی کند.
اما تفاوت اصلی ترخیص کار گمرک با حق العملکار گمرک در چیست؟ چه چیزی کارگزار گمرک را متمایز می‌کند؟
کارگزار گمرک از منظر اختیارات حقوقی که همگی در متن قانون آمده است، آزادی و اختیار عمل بیشتری دارد. درواقع هر حق العمل کار گمرک می‌تواند ترخیص کار باشد اما عکس این قضیه ممکن نیست.
در ادامه به طور خلاصه به اصلی‌ترین تفاوت‌های ترخیص کار و حق العمل کار گمرکی می‌پردازیم:
این فرد نماینده صاحب کالاست و مسئولیت‌های زیادی بر دوش اوست. اما ترخیص کار هیچ تعهدی نسبت به بدهی‌ها و اقدامات تاجر ندارد.
حق العمل کار گمرک می‌تواند در طول سال بارها ترخیص کالا را انجام دهد. ولی ترخیص کار در این زمینه محدودیت دارد.
کارگزار گمرک به خاطر داشتن پروانه و کارت بازرگانی، از نظر زمانی نمی‌تواند به صورت نامحدود فعالیت کند. درواقع میزان اعتبار پروانه مشخص می‌کند تا چه زمانی اجازه ترخیص کالا برای افراد حقیقی و حقوقی را دارد. درصورتیکه ترخیص کار می‌تواند با داشتن اختیارات قانونی و داشتن وکالت از تاجر کالای او را ترخیص کند.
اگر مایل به دریافت اطلاعات بیشتری در این زمینه هستید، مقاله تفاوت ترخیص کار و حق العمل کار را مطالعه بفرمایید.
شرایط اخذ پروانه حق العمل کاری گمرک
برای اخذ پروانه حق‌العمل کاری گمرک، متقاضیان باید واجد شرایط زیر باشند:
1. تابعیت ایرانی.
2. نداشتن سابقه قاچاق کالا.
3. عدم سوء‌پیشینه کیفری بر اساس استعلام مراجع قانونی.
4. حداقل سن ۲۵ سال.
5. عدم اشتغال در دستگاه‌های دولتی.
6. گذراندن خدمت سربازی یا داشتن معافیت قانونی.
7. داشتن مدرک کاردانی در امور گمرکی یا کارشناسی در سایر رشته‌ها.
8. قبولی در آزمون مربوط به قوانین گمرکی، تجارت و مقررات واردات و صادرات.
تبصره‌ها و نکات مهم:
• افرادی که قبل از اجرای قانون حق‌العمل کاری گمرک، پروانه دریافت کرده‌اند، نیاز به مدرک تحصیلی یا قبولی در آزمون ندارند.
• بازنشستگان گمرک با دو سوم سابقه خدمت و استفاده از سهمیه یک‌چهارمی می‌توانند پروانه دریافت کنند.
• تمدید پروانه هر دو سال یک بار انجام می‌شود و منوط به استعلام از سازمان امور مالیاتی و رعایت همان شرایط اولیه صدور پروانه است.
• برای اشخاص حقوقی، اعضای هیئت‌مدیره یا مدیرعامل باید تمامی شرایط ذکرشده را دارا باشند.
• شرکت در دوره‌های آموزشی جدید و آشنایی با روش‌های ترخیص کالا طبق دستور گمرک برای دریافت یا تمدید پروانه الزامی است.
کارت حق العمل کاری چیست؟
اگر بخواهید حق العمل کار گمرک شوید، باید یک کارت مخصوص داشته باشید. برای داشتن این کارت باید به سایت جمهوری اسلامی ایران مراجعه کنید و پس از ثبت‌نام، در آزمون رسمی کشور حضور پیدا کنید.
گفتنی‌ست در کارت حق العمل کاری گمرک موارد زیر ثبت شده است:
عنوان کارت حق‌العمل کاری
نام گمرک صادرکننده کارت
شماره کارت بازرگانی
شماره پرونده
اطلاعات کامل صاحب کارت (اشخاص حقیقی و حقوقی)
باید بدانید که براساس ماده 380 آیین‌نامه اجرایی اعتبار این کارت تنها یک سال است و باید دارنده کارت برای تمدید آن بهای تمبر را پرداخت کند و دفتر مخصوص حق العمل کاری را به مرکز مربوطه ارائه دهد تا بتواند یک سال دیگر از این مجوز استفاده نماید. البته کارگزار گمرک باید مراقب باشد که در طول یک سال گذشته تخلفی نکرده باشد یا محرومیتی موقت یا دائمی شاملش نشده باشد.
از دیگر شروط تمدید کارت، سابقه ترخیص سالانه به میزان حداقل 100 اظهارنامه در گمرک‌خانه‌های درجه یک، یا 50 اظهارنامه در گمرک‌خانه‌های درجه 2 یا 25 اظهارنامه در گمرک‌خانه‌های درجه 3 است.
وظایف حق العمل کار گمرک
بخشی از وظایف و حوزه فعالیت حق العمل کار با کارگزار گمرک یکسان است، با این حال چندین کار دیگر در روند ترخیص کالا و تشریفات گمرکی وجود دارد که کارگزار باید آن را انجام دهد:
انجام پروسه ترخیص کالا
نظارت و مدیریت تمامی مراحل صادرات و واردات کالا
نداشتن هیچگونه چشم‌داشت مالی
معتمد بودن و داشتن تمرکز بالا در حین کار
عدم سابقه قاچاق کالا و سوپیشینه
قبولی در آزمون قوانین گمرکی، تجارت، واردات و صادرات
تلاش برای اخذ معافیت گمرکی
ثبت سفارش و خرید از تمام کشورهای دنیا
بررسی و تعیین تمامی هزینههای گمرکی و ترخیص کالا
ارزش‌گذاری کالاها
گرفتن تمامی مجوزهای لازم
تسلط بر مقررات گمرکی و مشاوره در این زمینه
آزمون حق العمل کاری گمرک
اداره گمرک به کمک سازمان سنجش وظیفه دارد تا آزمون حق العمل کاری گمرک را برگزار کند. متاسفانه در سیزده سال گذشته تنها در سال 1395 و 1401 برگزار شده و زمان بعدی آزمون نیز مشخص نیست.
شما با قبول شدن در آن، می‌تواند پروانه حق العمل کاری را دریافت کنید و یک کارگزار گمرکی شوید. قطعا بسیاری از افراد هستند که مایلند وارد این شغل شوند. با این حال تاکنون تغییری در این روند انجام نشده و وزیر اقتصاد اعلام کرده است که شفافیتی در صدور اوراق گمرکی و بازنگری در این آزمون صورت گیرد.
لازم به ذکر است شما با داشتن مدرک کاردانی امور گمرکی و یا کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری هر رشته‌‌ی دیگری می‌توانید در این آزمون سراسری شرکت نمایید.
چارچوب قانونی حق العمل کاری گمرک
حق‌العمل‌کاری در گمرک یک فعالیت رسمی است که پشتوانه قانونی دارد و تمام مراحل آن باید در چارچوب قانون و مقررات گمرکی کشور انجام شود.
بر طبق آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی، هر شخصی که قصد انجام فعالیت در زمینه ترخیص کالا را داشته باشد، موظف است از گمرک ایران، پروانه حق العمل کاری را اخذ کند؛ مجوزی که فقط به افراد دارای صلاحیت حرفه‌ای، مالی و سابقه اخلاقی سالم اعطا می‌شود.
قانون، حق العمل کار را نماینده صاحب کالا می‌شناسد؛ شخصی که وظیفه دارد همه امور گمرکی، از جمله تنظیم صحیح اظهارنامه و ارائه اسناد قانونی را مطابق قوانین صادرات و واردات انجام بدهد.
هرگونه تخلف یا کوتاهی در انجام این وظایف، مستقیماً بر عهده حق‌العمل‌کار است و نمی‌تواند مسئولیت آن را واگذار به صاحب کالا نماید.
همچنین، واگذاری یا اجاره کارت حق‌العمل کاری گمرک به شخص دیگر از نظر قانون تخلف محسوب می‌شود؛ چراکه پروانه صادرشده شخصی است و تنها دارنده مجاز آن می‌تواند عملیات ترخیص را انجام دهد.
رعایت این قوانین باعث حفظ شفافیت، جلوگیری از سوءاستفاده و تضمین اجرای صحیح تجارت بین‌المللی می‌شود.
چگونه حق العمل کار گمرک انتخاب کنیم؟
انتخاب حق العمل کار گمرک نقش مستقیمی در سرعت و هزینه ترخیص کالا دارد. برای انتخاب بهترین گزینه، حتما فاکتورهای زیر را بررسی کنید:
- داشتن کارت حق العمل کاری و مجوز قانونی
- سابقه و تجربه مرتبط در امور گمرکی
- تخصص و آشنایی با نوع کالای شما
- تسلط بر آخرین قوانین، بخشنامه‌ها و مقررات گمرکی
- شفافیت کامل در هزینه‌ها و تعرفه حق‌العمل
- ارائه گزارش‌های دوره‌ای و قابلیت پیگیری آنلاین/لحظه‌ای
- تنظیم قرارداد شفاف و تعیین حدود مسئولیت‌ها
سخن پایانی
در این مقاله با مفهوم حق العمل کاری و حق العمل کاری گمرک آشنا شدید و شباهت‌ها و تفاوت‌های این دو شغل را دانستید. اگر شما هم علاقه دارید وارد این شغل شوید یا به دنبال یک فرد حرفه‌ای در این حوزه هستید، حتما برای ما کامنت بگذارید و پرسش‌های خود را از کارشناسان پست اکسپرس بین المللی پی اس پی جویا شوید.
پی اس پی به عنوان یکی از شرکت‌های پست بین المللی ایران، در کشورهای چین، امارات متحده عربی، ترکیه و سوریه دفتر نمایندگی دارد و خدمات گسترده‌ای در حوزه تجارت بین الملل ارائه می‌دهد. همچنین ترخیص کالا از گمرک فرودگاه امام خمینی به صورت یک روزه نیز از خدمات ویژه شرکت است. برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با شماره 02142281 تماس بگیرید.
سوالات متداول
تفاوت حق العمل کار با عامل چیست؟
- عامل در انجام معاملات استقلال عمل دارد و می‌تواند به نام خود معامله کند ولی حق العمل کار باید به نام آمر معامله کند.
- عامل تعهدی در قبال آمر ندارد و فقط در صورت تقصیر، مسئول جبران خسارات است اما حق العمل کار تعهد دارد که معامله را با حسن نیت و به نفع آمر انجام دهد.
- عامل در قبال معامله با شخص ثالث مسئول است. درمقابل حق العمل کار در قبال معامله با شخص ثالث مسئول نیست و فقط در صورت تقصیر، مسئول جبران خسارات است.
- حق الزحمه عامل به صورت درصدی از سود معامله تعیین می‌شود اما برای حق العمل کار به صورت کارمزد ثابت یا درصدی از قیمت معامله تعیین می‌شود.
تفاوت حق العمل کار با ترخیص کار چیست؟
- وظایف حق العمل کار هم در حوزه ترخیص کالا و هم امور صادرات و واردات فعالیت می‌کند اما ترخیص‌کار وظایف محدودی در امور مربوط به ترخیص بار دارد.
- دانش و تخصص حق‌العمل کار به قوانین و مقررات گمرکی محدود نیست و برخلاف ترخیص‌کار باید با تجارت بین‌الملل نیز آشنا باشد.
حق العمل کار باید کارت بازرگانی داشته باشد اما ترخیص کار به این کارت نیازی ندارد.
- حق العمل کار هزینه خدمات خود را به صورت درصدی از ارزش کالا یا کارمزد ثابت دریافت می‌کند اما ترخیص کار هزینه خدمات خود را به صورت ساعتی یا مقطوع دریافت می‌کند.
حق حبس حق العمل کار به چه معناست؟
این عبارت یعنی حق العمل کار می تواند تا زمان دریافت حق العمل خود ، کالا یا پولی را که باید به آمر تحویل دهد نزد خود نگه دارد.
آیا حق العمل کار تاجر است؟
بله، حق العملکار به استناد بند ۳ ماده ۲ قانون تجارت ، تاجر است.
