آموزش صادرات قیر و نکات مهم آن

صادرات قیر یکی از زمینه‌های پرسود تجارت در ایران است و برای فعالیت در این زمینه، آگاهی از شرایط و رعایت قوانین به خصوص الزامی است. قیر یک ماده اشتعال‌زا است که باید در شرایط دمایی و محیطی خاص نگهداری و جابه‌جا شود. به همین خاطر برای تجارت آن، قوانین و استانداردهای ویژه‌ای وضع شده است. در ادامه این مقاله، ضمن آموزش صادرات قیر، نکاتی کاربردی درباره قوانین، مجوزها و نحوه درآمدزایی از این تجارت را در اختیار شما قرار خواهیم داد. 

اهمیت و جایگاه صادرات قیر در ایران

در صورتی که کارنامه صادرات ایران را بررسی کنید، می‌بینید که قیر صادراتی یکی از زمینه‌های پرسود تجارت نفتی در ایران است. طبق گزارشات موجود در این حوزه، صادرات قیر حدود ۲.۱۹ میلیارد دلار سود برای ایران به وجود آورده است. صادرات قیر در ایران جزو ۱۰ صادرات برتر و باارزش قرار می‌گیرد و جایگاه مهمی در سبد کالاهای صادراتی ایران دارد. 

انواع قیر صادراتی ایران

قیر صادراتی ایران بر اساس نوع فرآوری آن و کاربردی که دارد، به چند دسته مختلف تقسیم می‌شود. در ادامه این بخش انواع قیر صادراتی ایران را بررسی می‌کنیم. 

قیر نفوذی (Penetration Grade Bitumen)

 قیر نفوذی به صورت مستقیم از عملیات تقطیر نفت خام در پالایشگاه تولید می‌شود. این نوع قیر بر اساس میزان نرمی که در دمای استاندارد دارند (عدد نفوذ)، به چند بخش قابل تقسیم هستند:

• قیر 30/40: این نوع قیر بسیار سفت بوده و در زمینه‌های خاص و محدود مصرف می‌شود.
• قیر 40/50: این نوع قیر در شرایط نیمه سخت و گرمسیری قابل استفاده است. 
• قیر 50/70: برای صادرات عایق رطوبتی، از این نوع قیر استفاده می‌شود.
• قیر 60/70: این نوع قیر بیشتر برای روسازی راه‌ها در آ‌ب‌ و هوای گرم و خشک استفاده می‌شود. رایج‌ترین نوع صادرات قیر نفوذی در ایران مربوط به این نوع قیر می‌شود.
• قیر 80/100: از این نوع قیر برای روسازی راه‌ها در آب و هوای معتدل و نیمه گرم استفاده می‌شود.
• قیر 85/100: این نوع قیر به نسبت نرم بوده و برای استفاده در هوای معتدل و خنک کاربرد دارد. 
• قیر 100/120: این نوع قیر برای روسازی راه‌ها در آب و هوای سرد استفاده می‌شود.

قیر اکسیده یا دمیده (Oxidized / Blown Bitumen)

قیر دمیده یا اکسیده حاصل از دمیدن هوا به قیر پایه در دمای بالا به وجود می‌آید. به این ترتیب، این نوع قیر سفت‌تر و شکننده‌تر بوده و نقطه نرمی آن بالاتر است. از این نوع قیر برای عایق کاری رطوبتی لوله های زیرزمینی و مخازن استفاده می‌شود. از جمله گریدهای صادراتی رایج قیر اکسیده یا دمیده در ایران شامل موارد زیر هستند:

• قیر 85/25: این نوع قیر، متعادل‌ترین و پرمصرف‌ترین نوع قیر دمیده به شمار می‌رود. از این نوع قیر برای ایزوگام، عایق رطوبتی، عایق پشت بام و سایر صنایع عایق کاری استفاده می‌شود. 
• قیر 90/15: این نوع قیر در برابر گرما مقاومت بالایی داشته و برای عایق لوله، پوشش فلزی، صنایع الکتریکی و باتری سازی کاربرد دارد. 
• قیر 95/2: این نوع قیر مقاومت حرارتی بالا با سطح انعطاف پذیری متوسطی دارد. این نوع قیر برای عایق رطوبتی صنعتی، پوشش مخازن، صنایع سنگین و پروژه‌هایی با گرمای محیطی بالا کاربرد دارد. 
• قیر 115/15: این نوع قیر بسیار سفت بوده و تنها در زمینه‌های صنعتی مثل صنایع شیمیایی، عایق تجهیزات خاص، پوشش‌های ضد اسید و پروژه‌های خاص کاربرد دارد. 

قیر محلول (Solvent Bitumen)

قیر محلول در حلال‌های نفتی به راحتی قابل حل است؛ به همین ترتیب قابلیت رقیق شدن و پخش راحت‌تر روی سطح را دارد. از جمله کاربردهای این نوع قیر می‌توان به پوشش صنعتی، عایق کاری خاص، محافظت از سطوح فلزی و مصارف صنعتی اشاره کرد. نکته جالب این است که حلال قیر محلول بعد از اجرا تبخیر شده و قیر خالص باقی می‌ماند. البته مصرف و صادرات قیر محلول محدودتر از انواع قیر صادراتی قبلی است. 

قیر امولیسون (Bitumen Emulsion)

قیر امولسیون ترکیبی از قیر، آب و مواد امولسیفایر است که بدون نیاز به حرارت دهی بالا به راحتی قابل استفاده است. از جمله زمینه‌های استفاده از این قیر می‌توان به آسفالت سرد، ترمیم و نگهداری جاده، لکه گیری و روکش‌های نازک اشاره کرد. این نوع قیر از قیر داغ خطر آتش سوزی کمتری دارد و برای محیط زیست مناسب‌تر است؛ با این وجود عمر نگهداری آن محدود بوده و صادرات آن نیازمند دقت است. 

قیر کات بک (Cutback Bitumen)

با ترکیب قیر نفوذی با گازوئیل، قیر کات بک به وجود می‌آید؛ به همین خاطر این نوع قیر در دمای معمولی روان خواهد بود. از این نوع قیر برای آسفالت سرد، پرایمر راه سازی، مناطق سردسیر و پروژه‌هایی که امکان گرم کردن قیر در آن وجود ندارد، استفاده می‌شود. 

قیر طبیعی (Natural Bitumen)

قیر طبیعی به صورت معدنی و طبیعی از زمین استخراج شده و در پالایشگاه فرآوری نمی‌شود. از این نوع قیر به عنوان افزودنی در آسفالت، گل حفاری چاه‌های نفت، صنایع ریخته گری و رنگ و پوشش صنعتی استفاده می‌شود. توجه داشته باشید که بازار صادرات قیر طبیعی تخصصی‌تر بوده و به صورت پودر یا دانه‌ای صادر می‌شود. 

قیر معمولی (Straight Run / Conventional Bitumen)

قیر معمولی قیر پایه‌ای است که به طور مستقیم از پالایش نفت خام به دست می‌آید و هنوز به گرید خاصی (نفوذی یا دمیده) تبدیل نشده است. از این نوع قیر به عنوان ماده اولیه تولید قیر دمیده استفاده می‌شود. همچنین قیر معمولی در مصارف صنعتی، سفارش‌های خاص صادراتی و صادرات فله‌ای نیز کاربرد دارد. 

قیر پلیمری (Polymer Modified Bitumen)

قیر پلیمری نوع پیشرفته‌ای از قیر است که با اضافه کردن مواد پلیمری به قیر معمولی تولید می‌شود. با این ترکیب، عملکرد قیر در شرایط سخت آب و هوایی و ترافیکی بهتر شود. این نوع قیر دارای مقاومت و انعطاف‌ پذیری بالایی است و برای روسازی راه‌ ها در شرایط ترافیکی سنگین استفاده می‌شود. 

کاربرد انواع قیر در صنایع مختلف

برای انتخاب بهترین گزینه از بین انواع قیر، باید با کاربردهای هر یک از آن‌ها آشنایی خیلی خوبی داشته باشید. در ادامه این بخش کاربردهای انواع قیر را عنوان می‌کنیم. 

ویژگی‌ها و شرایط قیر صادراتی

قیر صادراتی باید دارای مشخصات فیزیکی و شیمیایی مطابق با استانداردهای بین المللی باشد. این مشخصات شامل مواردی مانند درجه نفوذ، نقطه نرمی، ویسکوزیته، مقدار خاکستر و… می‌شود. در ادامه این بخش ویژگی‌ها و شرایط اساسی قیر صادراتی را عنوان می‌کنیم. 

• نکات کیفی: برای صادرات قیر باید برخی نکات کیفی مثل تطابق با استانداردهای بین المللی، ثبات مشخصات فنی در کل محموله، نداشتن آب، ناخالصی یا سوختگی و عدم تغییر گرید در حین حمل رعایت شود. 
• شرایط بسته بندی: بسته بندی قیر صادراتی متناسب با نوع آن و مقصد صادرات انجام شود. از جمله رایج‌ترین انواع بسته بندی قیر می‌توان به فله، بشکه، کارتن (برای قیر دمیده) و جامبوبگ اشاره کرد. 
• شرایط قانونی: ارائه مدارک اصلی مثل فاکتور فروش، لیست بسته بندی، گواهی آنالیز و… الزامی است. 
• شرایط بازرسی: اکثر خریداران قیر صادراتی ایران، درخواست بازرسی شخص ثالث را دارند.
• حمل اصولی: قیر یک کالای حساس به دما است؛ به همین خاطر حمل اصولی آن اهمیت بسیاری دارد. کنترل دمای بارگیری، جلوگیری از سرد شدن ناگهانی و انتخاب کوتاه‌ترین مسیر برای کاهش ریسک از جمله نکات اصولی حمل این کالا هستند. 

مدارک لازم برای صادرات قیر

فردی که بخواهد نسبت به صادرات قیر اقدام کند، باید برخی مدارک را آماده کند. در ادامه مدارک لازم برای صادرات قیر را عنوان می‌کنیم. 

• فاکتور فروش (Commercial Invoice)
• لیست بسته‌ بندی (Packing List)
• گواهی آنالیز (COA – Certificate of Analysis)
• اظهارنامه گمرکی
• کارت بازرگانی
• بارنامه (BL – Bill of Lading)
• گواهی مبدا (Certificate of Origin – CO)
• گواهی بازرسی (Inspection Certificate)
• اسناد پرداخت
• برگه ایمنی کالا (MSDS)
• مجوزهای خاص کشور مقصد

مراحل صادرات قیر

برای صادرات کالا باید با قوانین و مقررات گمرکی دو کشور آشنا بود و با کارشناسان و ترخیص کاران حرفه‌ای همکاری کرد. البته نقش یک شرکت حمل و نقل بین المللی را نباید نادیده گرفت. در ادامه مراحل و شرایط صادرات قیر را توضیح می‌دهیم:

• اخذ مجوزهای لازم: اولین قدم برای صادرات قیر، اخذ کارت بازرگانی از اتاق بازرگانی ایران است. دریافت مجوز صادرات و گواهی مبدا نیز از الزامات این کار است.
• بازاریابی و یافتن مشتری: صادرکننده قیر باید بازار هدف خود را به درستی شناسایی کرده و نیازها و خواسته‌های آن بازار را در نظر بگیرد. برای یافتن مشتری می‌توان از روش‌های مختلفی مانند شرکت در نمایشگاه‌های بین‌المللی، استفاده از وب سایت‌های تجاری و… استفاده کرد.
• عقد قرارداد: پس از یافتن مشتری، صادرکننده و خریدار قیر باید با یکدیگر قرارداد ببندند. در این قرارداد باید تمام شرایط مربوط به معامله مانند نوع قیر، قیمت، زمان و نحوه تحویل و پرداخت قید شود.
• آماده سازی کالا: قیر صادراتی باید مطابق با استانداردهای بین المللی و شرایط قید شده در قرارداد باشد. همچنین قیر باید در بسته بندی های مناسب و استاندارد حمل و نقل شود.
• تشریفات گمرکی: صادرکننده قیر باید برای صادرات کالای خود به گمرک مراجعه کرده و تشریفات گمرکی را انجام دهد. در این مرحله باید مدارک لازم مانند فاکتور، قرارداد، گواهی مبدأ و … به گمرک ارائه شود و کلیه هزینه‌ها و عوارض پرداخت گردد.
• حمل و نقل بین المللی: پس از انجام تشریفات گمرکی، قیر باید به وسیله یک شرکت حمل و نقل مناسب به کشور مقصد حمل شود. صادرکننده باید برای کالای خود بیمه حمل و نقل نیز تهیه کند. معمولا قیر ایران به سه روش کیسه، بشکه و فله بسته بندی می‌شود و سپس به صورت حمل دریایی و زمینی جابه‌جا می‌شود. قیر بشکه‌ای و کیسه‌ای به وسیله کانتینر و قیرهای فله به وسیله کشتی‌های فله‌بر از طریق دریایی و زمینی منتقل می‌شوند.
• وصول مطالبات: پس از رسیدن کالا به کشور مقصد، خریدار باید وجه آن را به صادرکننده پرداخت کند. باید بدانید نحوه پرداخت وجه در قرارداد قید می‌شود.

استانداردهای صادرات قیر ایران

برای صادرات قیر از ایران، باید استانداردها و مجوزهای لازم از جمله مجوز صادرات، گواهی مبدا و مجوز استاندارد را اخذ کنید. این استانداردها و مجوزها توسط سازمان‌ها و نهادهای مختلف دولتی و غیردولتی صادر می‌شوند. 

استانداردهای ملی صادرات قیر

استانداردهای ملی لازم برای صادرات قیر ایران، این موارد هستند:

• استاندارد ملی ایران به شماره 12505 به ویژگی‌ها و روش‌های آزمون قیر راه‌سازی می‌پردازد.
• استاندارد ملی ایران به شماره 12504 به ویژگی‌ها و روش‌های آزمون قیر عایق کاری رطوبتی می‌پردازد.

استانداردهای بین المللی صادرات قیر

استانداردهای بین المللی صادرات قیر شامل موارد زیر می‌شود:

• استاندارد ASTM D 946: این استاندارد قیر را بر اساس درجه نفوذ طبقه بندی می کند. درجه نفوذ یک معیار برای تعیین نرمی و انعطاف پذیری قیر است.
• استاندارد ASTM D 2872: این استاندارد قیر را براساس ویسکوزیته گرید می‌کند. ویسکوزیته یک معیار برای تعیین مقاومت قیر در برابر جریان است.
• استاندارد AASHTO M 320: این استاندارد قیر را براساس عملکرد آن در شرایط محیطی مختلف طبقه‌بندی می‌کند.
• گواهی کیفیت از شرکت های بازرسی بین المللی: برخی از خریداران خارجی ممکن است از صادرکننده قیر تقاضا کنند که گواهی کیفیت از شرکت‌های بازرسی بین المللی مانند SGS یا Intertek ارائه دهد.

مجوزهای لازم برای صادرات قیر

صادرات قیر، مشابه سایر محصولات حوزه نفت، گاز و پتروشیمی، تحت نظارت وزارت نفت انجام می‌شود و دریافت مجوز صادرات از این وزارتخانه یکی از الزامات اصلی آن به شمار می‌رود. بدون این مجوز، امکان خروج قیر از بنادر کشور وجود ندارد.

برای دریافت این مجوز و ورود به فرآیند صادرات، لازم است شرایط مشخصی رعایت شود؛ از جمله اینکه فعالیت صادرکننده باید کاملاً قانونی و مطابق مقررات جمهوری اسلامی ایران باشد. همچنین افراد یا شرکت‌های فعال در این حوزه باید آموزش‌ها و الزامات مربوط به خرید و صادرات قیر را از مراجع ذی‌ربط گذرانده باشند.

در حال حاضر، تأمین قیر صادراتی و صدور مجوزهای مرتبط نیز عمدتاً از مسیرهای رسمی مانند بورس کالا انجام می‌شود و متقاضیان باید صلاحیت لازم برای فعالیت در این چارچوب را داشته باشند.

در کنار مجوز اصلی وزارت نفت، مجموعه‌ای از مدارک و مجوزهای دیگر نیز برای صادرات قیر ضروری است. مانند:

• کارت بازرگانی: برای انجام فعالیت‌های صادراتی، داشتن کارت بازرگانی از اتاق بازرگانی الزامی است.
• مجوز بورس کالا: خرید قیر صادراتی از طریق بورس انجام می‌شود و اطلاعات مربوط به آن باید در اسناد گمرکی ثبت گردد.
• تأییدیه ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز: به‌دلیل ماهیت فرآورده‌های نفتی، این تأییدیه برای جلوگیری از تخلفات و ثبت قانونی معاملات الزامی است و در سامانه‌های مربوطه ثبت می‌شود.
• گواهی استاندارد: قیر صادراتی باید مطابق استانداردهای ملی و بین‌المللی باشد و توسط سازمان استاندارد مورد تأیید قرار گیرد.
• گواهی مبدأ (Certificate of Origin): در صورت درخواست خریدار، این گواهی توسط اتاق بازرگانی صادر می‌شود تا کشور تولیدکننده کالا مشخص باشد.
• الزامات کشور مقصد: برخی کشورها شرایط خاصی برای واردات قیر دارند؛ مانند ثبت در لیست تأمین‌کنندگان یا دریافت مجوزهای ویژه که باید پیش از ارسال کالا بررسی و تأمین شوند.

در مجموع، رعایت این مجوزها و الزامات قانونی نقش مهمی در انجام یک فرآیند صادراتی مطمئن، شفاف و بدون مشکل دارد.

نکات مهم برای انتخاب نوع قیر صادراتی

برای صادرات قیر لازم است که از بین انواع قیر،‌ یک گزینه را با توجه به کاربرد و بازار هدف خود انتخاب کنید. به صورت کلی برای انتخاب نوع قیر صادراتی به این موارد توجه کنید:

• اقلیم و شرایط آب و هوایی کشور مقصد: مهم‌ترین عاملی که برای صادرات قیر باید به آن توجه کنید، آب و هوای کشور مقصد است. اگر هوای کشور مقصد سرد است، قیر نرم‌تر و اگر گرم است، قیر سفت‌تر کاربردی خواهد بود. در صورتی که گرید قیر را متناسب با شرایط آب و هوایی کشور مقصد انتخاب نکنید، ممکن است آسفالت ترک بخورد یا شیار در آن به وجود بیاید. 
• کاربرد قیر: یکی دیگر از نکات مهمی که هنگام انتخاب نوع قیر باید به آن توجه کنید، کاربرد قیر است. 
• توان لجستیکی و روش حمل: همه قیرها برای همه روش‌های حمل مناسب نیستند. به عنوان مثال، حمل فله‌ای قیر تنها در صورتی که مقصد تجهیزات مخزن گرم داشته باشد امکان پذیر است. 
• اعتبار تولید کننده و یکنواخت بودن کیفیت: خریداران حرفه‌ای درباره تولید کننده قیر صادراتی از شما سوال خواهند پرسید. در صورتی که منبع تولید بدون اطلاع خریدار تغییر کند، بازار هدف از بین خواهد رفت. 

نکات مهم بسته بندی قیر صادراتی

به صورت کلی بسته بندی در حمل و نقل بین المللی از اهمیت بالایی برخوردار است. این موضوع در حمل نقل قیر که یکی از مشتقات نفت بوده و در دسته کالاهای خطرناک قرار می‌گیرد، بیشتر می‌شود. در ادامه رایج‌ترین انواع بسته بندی قیر را عنوان می‌کنیم. 

• بشکه‌های فلزی: بشکه‌های فلزی رایج‌ترین نوع بسته بندی برای قیر صادراتی هستند. این بشکه ها از جنس فولاد یا ورق گالوانیزه ساخته می‌شوند و در ظرفیت‌های مختلف مانند: 150، 200 و 220 لیتر موجود هستند. همچنین بشکه‌های فلزی استحکام بالایی دارند و می‌توانند از قیر در برابر نشت و آسیب محافظت کنند.
• جامبو بگ: جامبو بگ‌ها کیسه‌های بزرگ و حجیمی هستند که از جنس پلی پروپیلن یا پارچه بافته شده ساخته می‌شوند. ظرفیت جامبو بگ‌ها می‌تواند از 500 کیلوگرم تا 2 تن متغیر باشد. جامبو بگ‌ها حمل و نقل قیر را آسان‌تر و کم هزینه‌تر می‌کنند. با این حال، جامبو بگ‌ها به اندازه بشکه‌های فلزی استحکام ندارند و ممکن است در برابر پارگی و سوراخ شدن آسیب پذیر باشند.
• پالت: پالت‌ها برای حمل و نقل چندین بشکه قیر به طور همزمان استفاده می‌شوند. معمولا پالت‌ها از جنس چوب یا پلاستیک ساخته می‌شوند. به‌ علاوه استفاده از پالت‌ها می‌تواند به بارگیری و تخلیه قیر سرعت ببخشد و از آسیب دیدن بشکه‌ها در حین حمل و نقل جلوگیری کند.

روش‌های حمل نقل قیر صادراتی 

همان‌طور که پیش‌تر هم اشاره کردیم، حمل نقل قیر به شکل اصولی اهمیت زیادی دارد. در این بخش روش‌های حمل نقل قیر صادراتی از ایران به کشورهای دیگر را عنوان می‌کنیم تا بتوانید بهترین گزینه متناسب با شرایط خود را انتخاب کنید. 

حمل دریایی قیر

حمل دریایی قیر رایج‌ترین شیوه حمل نقل قیر است که برای حجم بالا و بازارهای دور مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای حمل دریایی قیر چند روش وجود دارد که در ادامه آن‌ها را توضیح می‌دهیم. 

• حمل دریایی قیر فله: حمل دریایی قیر به صورت فله برای جابه‌جایی قیر نفوذی و قیر معمولی در تناژ بالا مناسب است. این روش، کم هزینه‌ترین راه برای جابه‌جایی قیر بوده و برای قراردادهای مستمر با همکاران بین المللی مناسب است. 
• حمل دریایی کانتینری قیر: این نوع حمل برای قیرهای دمیده، نفوذی بسته بندی شده، امولسیون و گیلسونایت مناسب است. 

حمل زمینی قیر 

به صورت کلی حمل زمینی قیر برای کشورهای همسایه و مسیرهای کوتاه استفاده می‌شود. حمل زمینی قیر صادراتی دو مدل اصلی دارد که در ادامه آن‌ها را نام می‌بریم. 

• حمل زمینی فله قیر با تانکر مخصوص: این نوع حمل برای برخی از انواع قیر نفوذی و قیر معمولی مناسب است. با این حال، از این روش حمل برای قیر امولسیون و قیر دمیده کمتر استفاده می‌شود. 
• حمل زمینی کانتینر قیر با بشکه، جامبوبگ و کارتن: این شیوه حمل برای قیر نفوذی بشکه‌ای، قیر دمیده، گیلسونایت و برخی سفارش‌های خاص گزینه مناسبی است. 
• حمل ریلی قیر: حمل ریلی برای قیر کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرد، با این وجود در برخی مسیرها امکان پذیر است. مزیت این روش، امکان جابه‌جایی حجم بالا و هزینه کمتر آن نسبت به حمل جاده است. با این وجود نیاز به واگن مناسب، انعطاف کم این روش و نیاز به هماهنگی بین ایستگاه‌ها از چالش‌های این روش حمل هستند. 

آیا امکان حمل هوایی قیر وجود دارد؟

امکان حمل نقل قیر به دلیل وزن بالا، خطرات مواد نفتی و هزینه بسیار زیاد تقریبا با هواپیما صادر نمی‌شود. اگر در موارد استثنا از این روش استفاده شود، بابت ارسال نمونه آزمایشگاهی یا نمونه برای مشتری است که آن را تایید کند. همچنین در موارد نادر ممکن است برای حمل نقل قیر خیلی خاص و کم حجم نیز به کار رود. 

حمل هوایی قیر به بسته بندی ایمن و هماهنگی با قوانین حمل کالای خطرناک نیاز دارد. این کار تنها برای ارسال نمونه قیر برای مشتری منطقی بوده و آن هم با رعایت قوانین به خصوص انجام می‌شود. حمل هوایی قیر برای تجارت در سطح گسترده و مداوم عملا غیرممکن است. 

بهترین روش حمل نقل قیر کدام است؟

به صورت کلی باید گفت که حمل دریایی قیر بهترین روش جابه‌جا کردن این محموله است. علت این موضوع به بالا بودن حجم صادرات قیر، هزینه به صرفه حمل دریایی، امکان دسترسی به بازارهای جهانی و مناسب بودن برای صادرات مداوم برمی‌گردد. 

با این وجود، ممکن است در صورتی که مقصد کشور همسایه باشد، حجم محموله پایین باشد یا مشتری مخزن گرم نداشته باشد، حمل دریایی قیر گزینه مناسبی نباشد. بنابراین لازم است برای انتخاب بهترین روش حمل نقل قیر، همه جوانب سنجیده شود. 

استان‌های تولید کننده قیر در ایران

تولید قیر به پالایشگاه‌ها و واحدهای فرآوری وابسته است، بنابراین تمرکز تولید آن در چند استان بیشتر است. 

• هرمزگان (بندرعباس – ستاره خلیج فارس)
• خوزستان (آبادان، بندر امام)
• تهران (ری، واحدهای فرآوری)
• اصفهان (پالایشگاه اصفهان)
• مرکزی (شازند)
• کرمانشاه
• تبریز (آذربایجان شرقی)

مقاصد صادرات قیر ایران

ایران به صورت کلی به سه خوشه از بازار جهانی صادرات قیر را انجام می‌دهد که شامل کشورهای همسایه، کشورهای آسیایی، کشورهای آفریقایی و کشورهای حوزه خلیج فارس می‌شود. در این میان یکی از پایدارترین و مهم‌ترین مقاصد صادرات قیر، عراق است. صادرات قیر به عراق به دلیل داشتن بازار مصرف واقعی سود بالایی داشته و این کشور یکی از مشتریان ثابت قیر صادراتی ایران است. 

علاوه بر این، صادرات قیر به چین نیز یکی از بزرگ‌ترین بسترهای سود حاصل از فروش قیر به شمار می‌رود. این مقصد صادراتی حجیم و رقابتی بوده و بازاری کاملا حرفه‌ای و ساختارمند دارد. چین به خاطر داشتن پروژه‌های عظیم زیرساختی، مصرف صنعتی و راه سازی در مقیاس بزرگ یکی از مقاصد مهم صادرات قیر ایران به شمار می‌رود. 

میزان صادرات قیر ایران

بر اساس گزارش‌های رسمی و تحلیل‌های بین‌المللی، قیر همچنان یکی از محصولات مهم و اثرگذار در صادرات غیرنفتی ایران به‌شمار می‌رود. این محصول به‌دلیل تقاضای پایدار در بازارهای جهانی، جایگاه قابل‌توجهی در سبد صادراتی کشور دارد و بخش عمده‌ای از تولید آن به بازارهای خارجی اختصاص پیدا می‌کند.

در سال‌های اخیر، با وجود نوسانات بازار، صادرات قیر از نظر ارزآوری، عملکرد قابل قبولی داشته و توانسته موقعیت خود را در میان کالاهای صادراتی حفظ کند. در برخی بازه‌ها، این محصول حتی در میان اقلام اصلی صادراتی کشور قرار گرفته و نقش مهمی در تأمین درآمد ارزی ایفا کرده است.

در سطح جهانی نیز ایران یکی از بازیگران مهم بازار قیر محسوب می‌شود و حضور پررنگی در بازارهای منطقه‌ای، به‌ویژه در آسیا و آفریقا دارد. همین موضوع باعث شده قیر به‌عنوان یکی از کالاهای استراتژیک، سهم ثابتی در صادرات غیرنفتی ایران داشته باشد و همچنان مورد توجه فعالان این حوزه قرار بگیرد.

سود صادرات قیر ایران

برای محاسبه سود صادرات قیر باید به عوامل مختلفی توجه کرد و نمی‌توان عدد ثابتی برای آن در نظر گرفت. با این حال به خاطر ماهیت کالا و حساس بودن آن می‌توان حدس زد درصورت ورود به این تجارت می‌توان سود خوبی به دست آورد. عوامل موثر بر سود صادرات قیر شامل موارد زیر می‌شود:

• قیمت قیر: قیمت قیر در بازارهای جهانی به طور مداوم در حال نوسان است. عواملی مانند عرضه و تقاضا، قیمت نفت و نرخ ارز بر قیمت قیر تاثیر می گذارند.
• هزینه‌های تولید: هزینه تولید قیر شامل هزینه مواد اولیه، دستمزد کارگران، حمل و نقل بار و… می‌شود.
• هزینه های صادرات: اخذ مجوز، حمل و نقل، بیمه، عوارض گمرکی و …
• بازار هدف: سود صادرات قیر در بازارهای مختلف متفاوت است. به طور کلی، سود صادرات قیر در بازارهای کشورهای در حال توسعه بیشتر از بازارهای کشورهای توسعه یافته است.
• کیفیت قیر: قیر با کیفیت بالا قیمت بالاتری داشته و سود بیشتری برای صادرکننده به ارمغان می‌آورد.
• حجم صادرات: هر چه حجم صادرات قیر بیشتر باشد، سود صادرکننده نیز بیشتر خواهد بود.

چه عواملی روی هزینه های صادرات قیر تأثیر می‌گذارد؟

قیر یکی از کالاهای مهم در حوزه صادرات محسوب می‌شود که به‌دلیل تقاضای بالا در بازارهای جهانی، همچنان گزینه‌ای سودآور برای صادرکنندگان ایرانی است. فرآیند صادرات این محصول نسبت به بسیاری از مشتقات نفتی پیچیدگی کمتری دارد، اما هزینه‌های آن به عوامل مختلفی وابسته است که باید به‌دقت بررسی شوند.

مهم‌ترین فاکتورهای مؤثر بر هزینه صادرات قیر عبارت‌اند از:

• میزان بار صادراتی: وزن و حجم محموله نقش مستقیمی در تعیین هزینه‌های حمل‌ونقل و خدمات مرتبط دارد.
•  مخارج قانونی و اجرایی: شامل هزینه دریافت مجوزهای لازم مانند مجوز وزارت نفت، امور گمرکی، بارگیری در مبدأ و تخلیه در بندر مقصد.
• هزینه حمل و بیمه: انتقال قیر (عمدتاً از طریق حمل دریایی) به‌همراه پوشش بیمه‌ای، بخش قابل‌توجهی از هزینه‌ها را تشکیل می‌دهد.
• نوع بسته‌بندی: بسته‌بندی قیر در بشکه یا روش‌های دیگر، هزینه‌های متفاوتی ایجاد می‌کند که در قیمت نهایی اثرگذار است.
•  هزینه‌های لجستیکی: استفاده از کانتینر، جرثقیل و تجهیزات حمل، از دیگر مواردی است که باید در محاسبه هزینه‌ها در نظر گرفته شود.

در نظر گرفتن این موارد به شما کمک می‌کند تا برآورد دقیق‌تری از هزینه‌ها داشته باشید و با مدیریت بهتر، سودآوری صادرات قیر را افزایش دهید.

جدیدترین آمار صادرات قیر ایران به سایر کشورها

براساس آماری که خبرگزاری‌های معتبر کشور منتشر کرده‌اند، در 9 ماهه اول سال 1402، بیش از یک میلیون و 222 هزار تن قیر به ارزش 595 میلیون دلار از کشور صادر شده است که نشان دهنده رشد 14 درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است.

همچنین رئیس انجمن قیر ایران در آذر 1402 اعلام کرد که سالانه 6 میلیون تن قیر در کشور تولید می‌شود که 4 میلیون تن صادر و 2 میلیون تن در داخل کشور مصرف می‌شود. این امر ارزآوری 1.5 میلیارد دلاری برای کشور به همراه دارد.

اما بازارهای صادراتی صادرات قیر ایران شامل چه کشورهایی هستند؟ چین بزرگترین خریدار قیر ایران است. در سال 1399، حدود 50 درصد از قیر صادراتی ایران به چین صادر شده است. پس از آن عراق، هند و کشورهای آفریقایی نظیر کنیا و آفریقای جنوبی از مشتریان همیشگی ما هستند.

صادرات قیر ایران در شرایط تحریم چگونه است؟

علی رغم وجود تحریم‌های بین المللی گسترده علیه صادرات مواد نفتی ایران، همچنان صادرات قیر آزاد است. ایران 3.8% از تقاضای جهانی قیر را تامین کرده و یکی از بازیگران حرفه‌ای منطقه در این زمینه است. ایران برای صادرات قیر راهکارهایی را اتخاذ کرده تا بتواند در این زمینه به صورت مستمر فعالیت خود را ادامه دهد. از جمله این راهکارها می‌توان به صادرات در حجم کوچک، توسعه بازارهای هدف متنوع، روش‌های حمل و نقل و لجستیک مبتکرانه و توسعه قراردادهای غیردلاری اشاره کرد. 

جمع بندی

در این مقاله ضمن آموزش صادرات قیر، اطلاعات کاملی درباره قوانین و نکات مهم صادرات قیر در اختیار شما قرار دادیم. برای صادرات قیر به کشورهای مختلف آسیایی، اروپایی و آفریقایی باید به کیفیت محصول توجه ویژه‌ای داشت. با توجه به فعالیت رقبای حرفه‌ای و سرسخت در دنیا و شرایط تحریمی ایران، لازم است با ساز و کارهای مراحل صادرات قیر، قوانین حمل نقل قیر و شرایط قیر صادراتی آشنا باشید. به این ترتیب،‌ لزوم دریافت مشاوره از افراد فعال و باتجربه در این زمینه اهمیت بسیاری دارد. شرکت پست اکسپرس بین المللی PSP نیز در عرصه واردات و صادرات، حمل و نقل بین المللی و ترخیص کالا از گمرک فعالیت می‌کند و در کشورهای چین، امارات، ترکیه و سوریه دفتر نمایندگی دارد. 

سوالات متداول