کشتی فیدر چیست؟ از نحوه کار تا نقش آن در مسیر حمل کالا

کشتی فیدر یکی از کشتی‌های کاربردی در شبکه حمل‌ و نقل دریایی است که ارتباط میان بنادر کوچک‌تر و بنادر اصلی یا هاب‌های دریایی را برقرار می‌کند.

در بسیاری از مسیرها، کشتی‌های کانتینری بزرگ امکان ورود به همه بنادر را ندارند؛ در چنین شرایطی، کشتی فیدر بخشی از مسیر حمل را بر عهده می‌گیرد و محموله را به شبکه اصلی کشتیرانی متصل می‌کند.

سوال این است که کشتی فیدر دقیقا چگونه کار می‌کند؟ چه تفاوتی با کشتی مادر دارد و استفاده از آن چه تأثیری روی مسیر حمل کالا می‌گذارد؟

در ادامه با نحوه عملکرد، کاربردها، ظرفیت و نقش کشتی‌های فیدر در حمل‌ونقل دریایی آشنا می‌شویم.

کشتی فیدر چیست؟

کشتی فیدر یک کشتی نسبتا کوچک است که برای انتقال بار، به‌ویژه کانتینر، بین بنادر منطقه‌ای و بنادر اصلی استفاده می‌شود. این کشتی‌ها معمولا در مسیرهایی فعالیت می‌کنند که استفاده از کشتی‌های بسیار بزرگ کانتینری به‌دلیل ظرفیت بندر، عمق آب، حجم محموله یا شرایط عملیاتی امکان‌پذیر یا اقتصادی نیست.

برای درک بهتر این موضوع، مسیر ساده زیر را در نظر بگیرید:

بندر کوچک ← کشتی فیدر ← بندر هاب ← کشتی کانتینری بزرگ ← بندر مقصد

برای مثال، ممکن است کانتینری در یک بندر منطقه‌ای بارگیری شود و کشتی فیدر آن را به بندری بزرگ‌تر به اصطلاح بندر هاب، منتقل کند. در بندر هاب، کانتینر به کشتی بزرگ‌تری منتقل می‌شود تا ادامه مسیر بین‌المللی خود را طی کند.

البته کشتی فیدر همیشه فقط در جهت بندر کوچک به بندر بزرگ حرکت نمی‌کند. بسته به برنامه حمل، ممکن است بار را از بندر هاب به بندر منطقه‌ای نیز منتقل کند.

کشتی فیدر چه نقشی در حمل‌ونقل دریایی دارد؟

نقش اصلی کشتی فیدر را می‌توان در تکمیل شبکه حمل دریایی خلاصه کرد. کشتی‌های بزرگ کانتینری معمولا برای جابه‌جایی حجم بسیار زیادی از کالا بین بنادر اصلی و مسیرهای بین‌المللی استفاده می‌شوند، اما همه بنادر امکان پذیرش چنین کشتی‌هایی را ندارند.

اینجاست که فیدر اهمیت پیدا می‌کند.

فیدر می‌تواند:

• بنادر کوچک‌تر را به بنادر اصلی متصل کند.
• کانتینرها را به هاب‌های دریایی منتقل کند.
• کانتینرها را از هاب به بنادر منطقه‌ای برساند.
• امکان دسترسی بنادر کوچک‌تر به مسیرهای بین‌المللی را فراهم کند.
• بخشی از عملیات توزیع بار در شبکه دریایی را بر عهده بگیرد.

انواع کشتی فیدر

کشتی‌های فیدر را می‌توان با توجه به نوع محموله‌ای که حمل می‌کنند و تجهیزاتی که برای بارگیری در اختیار دارند، به گروه‌های مختلفی تقسیم کرد. همه فیدرها صرفا برای جابه‌جایی کانتینر به کار نمی‌روند و بعضی از آن‌ها برای حمل هم‌زمان یا تخصصی انواع دیگری از بار طراحی شده‌اند. سه نمونه رایج این کشتی‌ها عبارت‌اند از:

کشتی‌های فیدر چندمنظوره (Multipurpose Feeders)

فیدرهای چندمنظوره ساختاری دارند که امکان جابه‌جایی محموله‌های متنوع را فراهم می‌کند. تجهیزات بارگیری این کشتی‌ها نیز متناسب با همین هدف در نظر گرفته شده است؛ بنابراین، می‌توان از آن‌ها برای حمل کانتینر، کالاهای عمومی، محموله‌های پروژه‌ای و بعضی محموله‌های مایع استفاده کرد. انعطاف‌پذیری در نوع بار، مهم‌ترین ویژگی این گروه از کشتی‌های فیدر محسوب می‌شود.

کشتی‌های فیدر کانتینری (Container Feeders)

کشتی فیدر کانتینری به‌طور مشخص برای انتقال کانتینر بین بنادر و تکمیل بخشی از مسیر حمل‌ و نقل کانتینری مورد استفاده قرار می‌گیرد. این کشتی‌ها معمولا در مسیرهای کوتاه‌تر و برای برقراری ارتباط میان بنادر کوچک‌تر و بنادر اصلی فعالیت می‌کنند و حمل بندر به بندر (Port to Port) یکی از کاربردهای آن‌هاست.

ظرفیت فیدرهای کانتینری یکسان نیست و بر اساس مدل و ابعاد کشتی تغییر می‌کند؛ با این حال، نمونه‌هایی از این کشتی‌ها با ظرفیت حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰۰ تن در این دسته قرار می‌گیرند.

فیدرهای رو-رو (Roll-on/Roll-off Feeders)

کشتی‌ های رو رو برای محموله‌هایی مناسب هستند که می‌توان آن‌ها را به‌صورت مستقیم وارد کشتی کرد. به همین دلیل، این کشتی‌ها در حمل خودرو، کامیون، ماشین‌آلات و سایر تجهیزات چرخ‌دار کاربرد دارند.

ویژگی اصلی این نوع از کشتی فیدر، وجود رمپ بارگیری است. وسایل نقلیه از طریق این رمپ وارد فضای مخصوص بار کشتی می‌شوند و برای بارگیری آن‌ها الزاما به روش‌های مرسوم جابه‌جایی بار با جرثقیل نیاز نیست.

کشتی‌های فیدر دسترسی عمودی (Vertical Access Feeders)

این گروه از کشتی‌های فیدر برای جابه‌جایی محموله‌هایی به کار می‌روند که به تجهیزات ویژه برای بارگیری و تخلیه نیاز دارند. تجهیزات صنعتی، قطعات و سازه‌های ساختمانی، لوازم بزرگ و محموله‌های حجیم و سنگین از جمله بارهایی هستند که می‌توان با این نوع کشتی‌ها حمل کرد.

ویژگی مهم فیدرهای دسترسی عمودی، برخورداری از جرثقیل یا تجهیزات قدرتمند بارگیری و تخلیه است. این تجهیزات امکان جابه‌جایی بارهایی را فراهم می‌کنند که بارگیری آن‌ها با روش‌های معمول سخت است.

انواع کشتی فیدر بر اساس ظرفیت حمل

یکی از روش‌های رایج برای تفکیک کشتی‌های فیدر، توجه به ظرفیت آن‌ها بر حسب TEU است. بر این اساس، فیدرها در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شوند و هر گروه برای شرایط و مسیرهای متفاوتی کاربرد دارند:

•  فیدر کوچک (Small Feeder): این کشتی‌ها معمولا ظرفیتی کمتر از ۱۰۰۰ TEU دارند و بیشتر برای سرویس‌دهی به بنادر کوچک و مسیرهای کوتاه مورد استفاده قرار می‌گیرند.
•  فیدر مکس (Feedermax): ظرفیت این گروه حدود ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ TEU است و در حمل‌ونقل منطقه‌ای کانتینری کاربرد گسترده‌ای دارد.
•  سوپر فیدر (Super Feeder): کشتی‌هایی با ظرفیت بیش از ۳۰۰۰ TEU در این گروه قرار می‌گیرند و برای جابه‌جایی حجم بیشتری از کانتینرها در مسیرهای طولانی‌تر به کار گرفته می‌شوند.

کشتی فیدر چه تفاوتی با کشتی کانتینری اقیانوس‌پیما دارد؟

تفاوت این دو نوع کشتی بیشتر به نقش آن‌ها در شبکه حمل‌ونقل دریایی، ظرفیت، ابعاد و نوع بندر مورد استفاده مربوط می‌شود. فیدرها معمولا وظیفه انتقال کانتینر میان بنادر کوچک‌تر و بنادر بزرگ یا هاب‌های منطقه‌ای را بر عهده دارند، در حالی که کشتی‌های کانتینری بزرگ برای جابه‌جایی حجم بالای بار در مسیرهای اصلی و بین‌قاره‌ای طراحی شده‌اند. به‌طور کلی:

بیشتر بدانید:

ظرفیت کشتی‌های کانتینری معمولا با واحد TEU بیان می‌شود. هر یک TEU معادل ظرفیت یک کانتینر استاندارد ۲۰ فوتی است. برای مثال، وقتی ظرفیت یک کشتی فیدر ۱۰۰۰ TEU اعلام می‌شود، منظور ظرفیت اسمی کشتی بر مبنای معادل کانتینرهای ۲۰ فوتی است.

البته ظرفیت واقعی قابل استفاده می‌تواند تحت تأثیر عواملی مثل وزن کانتینرها، چیدمان بار، محدودیت آبخور کشتی و شرایط عملیاتی مسیر قرار بگیرد.

چه مجموعه‌هایی از کشتی‌های فیدر استفاده می‌کنند؟

کشتی‌ های فیدر در بخش‌های مختلف زنجیره حمل‌ونقل دریایی به کار گرفته می‌شود و استفاده‌کنندگان آن‌ها را می‌توان به چند گروه اصلی تقسیم کرد:

ارتباط کشتی فیدر با ترانشیپ چیست؟

کشتی فیدر و ترانشیپ (Transshipment) ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما این دو اصطلاح به یک مفهوم اشاره نمی‌کنند. فیدر به کشتی یا سرویس حملی گفته می‌شود که محموله را میان بنادر منطقه‌ای و بنادر هاب جابه‌جا می‌کند؛ در مقابل، ترانشیپ به انتقال کالا از یک کشتی به کشتی دیگر در طول مسیر حمل گفته می‌شود.

برای مثال، اگر یک کانتینر با کشتی فیدر به بندر هاب برسد، در آنجا تخلیه شود و سپس روی یک کشتی مادر برای ادامه مسیر قرار گیرد، عملیات انتقال کانتینر میان این دو کشتی بخشی از فرآیند ترانشیپ محسوب می‌شود.

بنابراین، ممکن است کشتی فیدر یکی از اجزای یک مسیر ترانشیپی باشد، اما «فیدر» و «ترانشیپ» مترادف هم نیستند.

چالش‌ها و محدودیت‌های استفاده از کشتی فیدر

با وجود نقش مهم کشتی‌های فیدر در اتصال بنادر کوچک و بزرگ، استفاده از این نوع حمل دریایی بدون چالش نیست. محدودیت‌های فنی، برنامه‌ریزی مسیر و وابستگی به عملکرد سایر بخش‌های زنجیره حمل می‌تواند بر کارایی این کشتی‌ها تأثیر بگذارد.

ظرفیت محدود در مقایسه با کشتی‌های مادر

یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های فیدرها، ظرفیت کمتر آن‌ها نسبت به کشتی‌های کانتینری بزرگ است. این کشتی‌ها برای جابه‌جایی حجم محدودتری از کانتینر طراحی شده‌اند و در مسیرهایی که حجم بار بسیار زیاد است، ممکن است نیاز به استفاده از چند سرویس فیدری وجود داشته باشد. این موضوع می‌تواند بر هزینه و زمان حمل تأثیر بگذارد.

وابستگی به برنامه حرکت کشتی‌های بزرگ

کشتی فیدر معمولا به‌عنوان حلقه اتصال میان بنادر مختلف و کشتی‌های مادر فعالیت می‌کند. به همین دلیل، هماهنگی زمان ورود و خروج فیدر با برنامه کشتی‌های بزرگ اهمیت زیادی دارد. تأخیر در یکی از این مراحل می‌تواند باعث از دست رفتن زمان اتصال، افزایش مدت انتظار کانتینر یا ایجاد هزینه‌های اضافی شود.

محدودیت‌های زیرساختی بنادر

اگرچه ابعاد کوچک‌تر فیدرها امکان فعالیت در بنادر بیشتری را فراهم می‌کند، اما امکانات بندری، تجهیزات تخلیه و بارگیری و ظرفیت عملیاتی هر بندر نیز بر عملکرد آن‌ها اثرگذار است. نبود زیرساخت مناسب می‌تواند سرعت جابه‌جایی محموله را کاهش دهد.

زمان انتظار در بندر هاب

در مسیرهایی که کانتینر باید از کشتی فیدر به کشتی دیگری منتقل شود، زمان‌بندی اتصال دو سرویس اهمیت زیادی دارد. اگر فیدر با تأخیر به بندر هاب برسد یا برنامه حرکت کشتی بعدی تغییر کند، ممکن است کانتینر تا حرکت سرویس بعدی در بندر منتظر بماند.

به همین دلیل، زمان حمل در مسیرهای فیدری فقط به مدت حرکت کشتی وابسته نیست و زمان انتظار برای اتصال به سرویس بعدی نیز می‌تواند بر Transit Time نهایی محموله تأثیر بگذارد.

سخن پایانی

همان‌طور که خواندید، حمل دریایی همیشه به معنای حرکت مستقیم یک کشتی از بندر مبدأ تا مقصد نیست. در بسیاری از مسیرها، محموله با کشتی فیدر به بندر هاب منتقل می‌شود و از آنجا با کشتی دیگری مسیر خود را ادامه می‌دهد؛ به همین دلیل، شناخت مسیر، تعداد توقف‌ها و نحوه جابه‌جایی محموله می‌تواند در برنامه‌ریزی حمل اهمیت زیادی داشته باشد.

در شرکت پست بین المللی پی اس پی اکسپرس، مسیر حمل دریایی با توجه به مبدأ، مقصد و شرایط محموله، بررسی و هماهنگ می‌شود تا روش مناسب برای انتقال کالا انتخاب شود. برای دریافت مشاوره درباره حمل دریایی و انتخاب مسیر مناسب محموله می‌توانید با کارشناسان مجموعه از طریق شماره 02142281 در ارتباط باشید.

سوالات متداول