لشینگ بار به فرآیند مهاربندی و ایمنسازی بار در طول حمل‌ونقل گفته میشود؛ فرایندی که هدف آن جلوگیری از جابه‌جایی، لغزش یا سقوط محموله در مسیر است. این عملیات در حمل و نقل دریایی اهمیت بیشتری دارد، اما در حمل زمینی، ریلی و هوایی نیز برای ثابت نگه داشتن بار از روش‌ها و تجهیزات مختلف مهاربندی استفاده میشود.
در این فرایند، بسته به نوع و وزن محموله، از تجهیزاتی مانند میلههای مهار، تسمه، زنجیر، Turnbuckle و Twist Lock استفاده میشود.
در ادامه بررسی می‌کنیم لشینگ بار چیست، چگونه انجام میشود، چه تجهیزاتی در آن به کار می‌رود و چه استانداردها و نکات ایمنی در اجرای صحیح آن اهمیت دارد.
پس با پست بین المللی پس اس پی اکسپرس همراه ما باشید تا با این فرآیند مهم در حمل‌ونقل بین‌المللی بیشتر آشنا شویم.
لشینگ بار چیست؟
لشینگ بار به فرآیند مهاربندی و ایمنسازی بار گفته میشود که در آن محموله یا کانتینر با استفاده از تجهیزات مختلف در جای خود ثابت میشود تا در طول حمل‌ونقل دچار لغزش، جابه‌جایی یا سقوط نشود. این فرآیند به‌ویژه در حمل دریایی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه حرکت کشتی و شرایط دریا می‌تواند نیروهای زیادی به بار وارد کند.
البته از نظر فنی، اصطلاح Lashing به خودِ فرآیند مهاربندی اشاره دارد و Lashing Bar یا Lashing Rod نام یکی از میلههای فلزی مورد استفاده در سیستم مهاربندی کانتینر است. با این حال، در فارسی اصطلاح «لشینگ بار» به‌صورت رایج برای اشاره به کل عملیات مهاربندی نیز استفاده میشود.
عملیات لشینگ چگونه انجام میشود؟
روش مهاربندی کانتینر برای همه کشتی‌ها و محموله‌ها یکسان نیست. نوع کانتینر، وزن، محل قرارگیری روی کشتی، تعداد طبقات کانتینر، تجهیزات موجود و دستورالعمل مهاربندی همان کشتی روی نحوه انجام عملیات تأثیر می‌گذارد.
به‌طور کلی، فرآیند مهاربندی شامل مراحل زیر است:
بررسی مشخصات بار
قبل از شروع مهاربندی، باید مشخصات بار بررسی شود. وزن، ابعاد، شکل بار و محل مرکز ثقل کمک می‌کند روش مناسب برای ثابت نگه داشتن محموله انتخاب شود.
اگر بار خیلی سنگین، نامتقارن یا دارای مرکز ثقل بالا باشد، مهاربندی معمولی ممکن است کافی نباشد. در این شرایط باید نحوه قرارگیری و ثابت‌کردن بار با دقت بیشتری بررسی شود.
آماده‌سازی محل قرارگیری بار
سطحی که محموله روی آن قرار می‌گیرد باید برای استقرار ایمن بار مناسب باشد.
در صورت وجود فضای خالی، می‌توان از تجهیزاتی مانند Dunnage (پوشال محافظ)، مواد پرکننده یا سایر ابزارهای مناسب استفاده کرد تا فضای حرکت بار کاهش پیدا کند.
قرار دادن بار و توزیع مناسب وزن
بار باید به شکلی قرار گیرد که وزن آن به‌صورت نامتعادل در یک قسمت متمرکز نشود.
توزیع نامناسب وزن می‌تواند فشار بیشتری به نقاط اتصال، سازه نگهدارنده و تجهیزات مهاربندی وارد کند و پایداری محموله را کاهش دهد.
نصب تجهیزات مهاربندی
پس از قرارگیری صحیح بار، تجهیزات متناسب با نوع محموله نصب میشود.
بسته به سیستم مهاربندی ممکن است از تجهیزاتی مانند Lashing Bar، زنجیر، تسمه، Twist Lock و تجهیزات کششی استفاده شود.
تنظیم کشش تجهیزات
تجهیزات مهاربندی باید با میزان کشش مناسب تنظیم شوند.
شل بودن تجهیزات می‌تواند امکان حرکت بار را افزایش دهد و کشش بیش از حد نیز ممکن است فشار نامناسبی به نقاط اتصال یا خود تجهیزات وارد کند.
کنترل نهایی
پس از پایان عملیات، اتصالات، قفل‌ها، وضعیت تجهیزات و میزان کشش سیستم باید بررسی شود.
کنترل نهایی می‌تواند بسیاری از خطاهای مربوط به نصب، اتصال یا تنظیم تجهیزات را قبل از شروع حمل مشخص کند.
لشینگ بار چگونه کار می‌کند؟
در بسیاری از سیستم‌های مهاربندی کانتینر، یک سر Lashing Bar به نقطه مشخصی روی کانتینر متصل میشود و سر دیگر آن از طریق Turnbuckle به نقطه مهاربندی روی کشتی وصل میشود.
Turnbuckle برای ایجاد و تنظیم کشش در سیستم استفاده میشود. با تنظیم میزان کشش، Lashing Bar نیز در موقعیت مناسب قرار می‌گیرد و به محدودکردن حرکت کانتینر کمک می‌کند.
به‌طور خلاصه، این سیستم به شکل زیر عمل می‌کند:
کانتینر ← Lashing Bar ← Turnbuckle ← نقطه مهاربندی کشتی
به همین دلیل، عملکرد صحیح لشینگ بار فقط به خود میله وابسته نیست و اتصال مناسب سایر اجزای سیستم نیز اهمیت زیادی دارد.
Lashing Bar همراه با چه تجهیزاتی استفاده میشود؟
Lashing Bar معمولا به‌تنهایی استفاده نمی‌شود و در کنار تجهیزات دیگر، بخشی از سیستم مهاربندی کانتینر را تشکیل می‌دهد. بعضی از این تجهیزات برای اتصال و تنظیم کشش خود Lashing Bar استفاده می‌شوند و بعضی دیگر نقشی مکمل در ثابت نگه داشتن کانتینر یا محموله را دارند. به‌طوری که:
| تجهیز | کاربرد |
| Turnbuckle | تنظیم و سفت‌کردن کشش Lashing Bar |
| Twist Lock | ثابت‌کردن و اتصال کانتینرها به یکدیگر یا به محل استقرار |
| Shackle & Hook | اتصال زنجیر، کابل یا سایر تجهیزات مهاربندی به نقاط مهار |
| Strap / Ratchet Strap | مهار و ثابت نگه داشتن برخی محموله‌ها با قابلیت تنظیم کشش |
| Chain & Wire Rope | مهاربندی بارهای سنگین و صنعتی |
| Cargo Net | جلوگیری از جابه‌جایی یا ریزش بسته‌های نامنظم |
| Edge Protector | محافظت از لبه‌های بار و جلوگیری از آسیب تسمه یا تجهیزات مهاربندی |
البته همه این تجهیزات در هر نوع عملیات به‌صورت هم‌زمان استفاده نمی‌شوند. انتخاب آن‌ها به نوع بار، وزن، ابعاد، محل قرارگیری و روش مهاربندی بستگی دارد.
تفاوت Lashing Bar و Twist Lock چیست؟
اگرچه هر دو تجهیز برای ثابت نگه داشتن کانتینر استفاده می‌شوند، ولی عملکرد آن‌ها یکسان نیست. Twist Lock در گوشه‌های کانتینر قرار می‌گیرد و برای اتصال کانتینر به محل استقرار یا اتصال کانتینرهای روی هم (به‌صورت عمودی) استفاده میشود.
Lashing Bar اما، بخشی از سیستم مهاربندی کششی است و با اتصال کانتینر به نقاط مهاربندی کشتی به‌صورت مورب و ضربدری، به کنترل حرکت آن کمک می‌کند.
بنابراین، Twist Lock و Lashing Bar جایگزین یکدیگر نیستند و معمولا در کنار هم استفاده می‌شوند.
بازرسی لشینگ بار قبل از استفاده
قبل از استفاده، وضعیت Lashing Bar و تجهیزات متصل به آن باید بررسی شود.
مواردی مثل خم‌شدگی، خوردگی، ترک، تغییر شکل یا آسیب در محل اتصال می‌تواند نشانه مناسب نبودن تجهیز برای استفاده باشد.
Turnbuckle، Twist Lock و نقاط مهاربندی نیز باید از نظر سلامت و عملکرد بررسی شوند.
بازرسی تجهیزات اهمیت زیادی دارد؛ چراکه حتی اگر آرایش مهاربندی صحیح باشد، استفاده از یک قطعه آسیب‌دیده می‌تواند عملکرد کل سیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
استانداردها و اسناد مرتبط با لشینگ بار
مهاربندی کانتینر بر اساس یک دستورالعمل ثابت برای تمام کشتی‌ها انجام نمی‌شود و استانداردها و اسناد مختلفی در این زمینه وجود دارد:
| استاندارد یا سند | موضوع |
| ISO 3874 | جابه‌جایی و مهاربندی کانتینرهای باری سری ۱ |
| IMO CSS Code | اصول چیدمان و مهاربندی ایمن بار |
| Cargo Securing Manual | دستورالعمل مهاربندی مخصوص همان کشتی |
| SOLAS / VGM | الزامات مرتبط با وزن ناخالص تأییدشده کانتینر |
در میان این موارد، Cargo Securing Manual اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه نحوه استفاده از تجهیزات مهاربندی باید با طراحی و سیستم همان کشتی هماهنگ باشد. به همین دلیل، نمی‌توان برای همه کشتی‌ها تعداد مشخصی Lashing Bar یا زاویه ثابتی را به‌عنوان یک دستورالعمل عمومی پیشنهاد داد.
مسئولیت نصب و اجرای سیستم مهاربندی با چه کسی است؟
در حمل دریایی، عملیات Lashing و Unlashing کانتینرها معمولا توسط استودورها (Stevedores) یا کارگران متخصص و آموزشدیده بندری انجام میشود. این افراد با تجهیزات مهاربندی و شیوه صحیح اتصال کانتینرها آشنا هستند و عملیات را هنگام توقف کشتی در بندر انجام می‌دهند. به دلیل وزن بالای تجهیزات و خطرات کار، اجرای لشینگ نیازمند نیروی آموزشدیده و تجهیزات ایمنی مناسب است.
با این حال، ایمنی مهاربندی فقط به اجرای فیزیکی عملیات محدود نمی‌شود. شرکت کشتیرانی، اپراتور کشتی و مسئولان مربوط نیز باید اطمینان حاصل کنند که تجهیزات و آرایش مهاربندی مطابق Cargo Securing Manual و الزامات ایمنی کشتی است.
آیا لشینگ بار فقط در حمل دریایی استفاده میشود؟
خیر. اگرچه کاربرد لشینگ در حمل دریایی بیشتر شناخته شده است، اما فرآیند مهاربندی بار در روش‌های دیگر حمل‌ونقل نیز استفاده میشود. هدف در همه این روش‌ها جلوگیری از جابه‌جایی محموله در اثر حرکت وسیله حمل، ترمز، پیچ یا تکان‌های مسیر است.
در حمل زمینی، بار روی کامیون و تریلی مهار میشود؛ در حمل ریلی نیز برای تثبیت ماشین‌آلات و بارهای سنگین از تجهیزات مهاربندی استفاده میشود و در حمل هوایی هم محموله‌ها باید داخل هواپیما به‌گونه‌ای ثابت شوند که در طول پرواز جابه‌جا نشوند. با این حال، نوع تجهیزات و روش مهاربندی در هر شیوه حمل متفاوت است.
جمع بندی
لشینگ بار یکی از تجهیزات مهم در سیستم مهاربندی کانتینر روی کشتی است و در کنار تجهیزاتی مثل Turnbuckle و Twist Lock به ثابت نگه داشتن کانتینر و کاهش حرکت آن در طول مسیر کمک می‌کند. البته باید میان لشینگ و لشینگ بار تفاوت قائل شد؛ Lashing به فرآیند مهاربندی بار گفته میشود، در حالی که Lashing Bar یک قطعه مشخص در سیستم مهاربندی کانتینر است.
نحوه استفاده از این تجهیزات برای همه محموله‌ها یکسان نیست و باید با توجه به نوع بار، وزن، محل قرارگیری، وسیله حمل و شرایط مسیر انتخاب شود. در حمل و نقل بین المللی، توجه به همین جزئیات فنی می‌تواند نقش مهمی در کاهش ریسک جابه‌جایی و آسیب به محموله داشته باشد.
در این میان، پی اس پی اکسپرس با تجربه در زمینه حمل و نقل بین المللی و انتخاب مسیر و روش حمل متناسب با نوع کالا، می‌تواند در برنامه‌ریزی بهتر فرآیند حمل و کاهش ریسک‌های عملیاتی همراه شما باشد.
برای مشاوره تخصصی درباره حمل بار و انتخاب روش مناسب، می‌توانید با کارشناسان مجموعه از طریق شماره 02142281 در ارتباط باشید.
سوالات متداول
لشینگ بار چیست؟
لشینگ بار در کاربرد رایج فارسی به فرایند مهاربندی و ایمنسازی بار گفته میشود؛ هرچند از نظر فنی Lashing Bar نام یکی از میلههای فلزی مورد استفاده در سیستم مهاربندی کانتینر است.
آیا لشینگ فقط در حمل دریایی کاربرد دارد؟
خیر. مهاربندی بار در حمل زمینی، ریلی و هوایی نیز انجام میشود، اما نوع تجهیزات و روش اجرا در هر شیوه حمل متفاوت است.
چه کسی مسئول اجرای عملیات لشینگ است؟
معمولا استودورها یا کارگران آموزشدیده بندری مسئول اجرای عملیات لشینگ هستند و این کار باید طبق دستورالعملهای ایمنی انجام شود.
