حمل و نقل کانتینری چیست؟

حمل و نقل کانتینری، اصطلاح انگلیسی آن (Container ship) می باشد. یکی از روش‌های رایج و کارآمد برای جابه‌جایی کالاها در سطح جهانی است. در این روش، کالاها در ظروف استاندارد فلزی یا فایبرگلاسی به نام کانتینر قرار می‌گیرند و سپس با استفاده از کشتی‌ها، کامیون‌ها یا قطارها به مقصد مورد نظر منتقل می‌شوند.

در حمل بار کانتینری، کانتینرها ابعاد و استانداردهای مشخصی دارند که باعث سهولت در جابه‌جایی و بارگیری و تخلیه آن‌ها می‌شود. همچنین کالاها در داخل کانتینر از عوامل خارجی مانند رطوبت، گرد و غبار و ضربه محافظت می‌شوند و به همین خاطر می‌توان آن‌ها با انواع مختلف کالا از جمله کالاهای خشک، مایع و فله‌ای پر کرد.

در حال حاضر نیز تخلیه و بارگیری کانتینرها از تکنولوژی بالایی برخوردار هستند و سیستم‌های ردیابی و نظارتی پیشرفته به کمک شماره پلمپ کانتینر، امکان ردیابی دقیق محموله‌ها را فراهم می‌کنند.

باتوجه به توضیحات ارائه شده، در ادامه این مطلب نگاهی جامع‌تر و دقیق‌تر به انواع کانتینر و حمل و نقل کانتینری خواهیم پرداخت تا مزایای آن برای واردکنندگان و صادرکنندگان بیشتر روشن شود.

روش های حمل بار با کانتینر

حمل و نقل کانتینری به عنوان یکی از روش‌های اصلی جابه‌جایی کالا در جهان، به دلیل مزایایی همچون امنیت، سرعت و هزینه بهینه از اهمیت بالایی برخوردار است. البته به اشکال مختلفی نیز حمل کانتینری صورت می‌گیرد که خوب است با آن‌ها آشنا شوید.

1) حمل دریایی کانتینری

رایج‌ترین روش حمل و نقل کانتینری است که به دلیل ظرفیت بالا و هزینه نسبتا پایین، برای جابه‌جایی کالاهای حجیم و سنگین در مسافت‌های طولانی بسیار مناسب است.

2) حمل زمینی کانتینری

معمولا برای حمل و نقل بین بنادر، انبارها و مراکز توزیع استفاده می‌شود و کامیون‌های کانتینربر نقش اصلی را در حمل زمینی کانتینرها ایفا می‌کنند. از مزایای این روش می‌توان به انعطاف‌پذیری بالا و امکان دسترسی به مناطق دور افتاده اشاره کرد. البته هزینه بالاتری نسبت به حمل دریایی دارد.

3) حمل ریلی کانتینری

حمل ریلی به دلیل ظرفیت بالا، هزینه کمتر نسبت به حمل هوایی و کاهش آلودگی محیط زیست مورد توجه قرار گرفته است و مناسب برای مسافت‌های طولانی و بین قاره‌ای است.

4) حمل هوایی کانتینری

معمولا برای حمل کالاهای با ارزش بالا، فاسدشدنی و اورژانسی استفاده می‌شود؛ چراکه سرعت و امنیت بسیار بالاتری نسبت به سایر روش‌ها دارد. با این حال هزینه این کار بسیار بالاتر از سایر روش‌های حمل بار است.

5) روش‌های ترکیبی حمل کانتینری

در بسیاری از موارد، برای حمل یک محموله از ترکیبی از روش‌های مختلف استفاده می‌شود. به عنوان مثال، یک محموله ممکن است ابتدا با کشتی به یک بندر نزدیک مقصد منتقل شود و سپس با کامیون به مقصد نهایی برسد. این روش به دلیل انعطاف‌پذیری بالا و کاهش هزینه‌ها بسیار محبوب است.

انواع کانتینر در حمل‌ و نقل دریایی

همه کالاها را نمی‌توان با یک مدل کانتینر جابه‌جا کرد. نوع، ابعاد، وزن، شرایط نگهداری و حتی روش بارگیری کالا تعیین می‌کند که چه کانتینری برای حمل آن مناسب باشد. به همین دلیل، کانتینرها در طراحی‌های مختلفی ساخته شده‌اند تا برای بارهای معمولی، فاسدشدنی، سنگین، حجیم یا مایع قابل استفاده باشند.

بعضی از مهم‌ترین انواع کانتینر باری عبارت‌اند از:

• کانتینر معمولی یا خشک (Dry Container): انتخاب رایج برای بیشتر کالاهای تجاری است. این کانتینر محیطی بسته و محافظت‌شده ایجاد می‌کند و برای کالاهایی مانند پوشاک، لوازم خانگی، قطعات صنعتی، مبلمان و تجهیزات مختلف کاربرد دارد.
• کانتینر یخچالی (Reefer): زمانی استفاده می‌شود که بار برای حفظ کیفیت به دمای کنترل‌شده نیاز داشته باشد. مواد غذایی، برخی داروها، محصولات کشاورزی و سایر کالاهای حساس به دما در این نوع کانتینر حمل می‌شوند.
• کانتینر روباز (Open Top): سقف این مدل ثابت نیست و امکان باز کردن آن وجود دارد. به همین دلیل، برای بارهایی که ارتفاع زیادی دارند یا نمی‌توان آنها را به‌راحتی از درِ معمولی کانتینر وارد کرد، گزینه مناسبی است؛ برای مثال برخی ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی.
• فلت رک (Flat Rack): این مدل برای بارهایی طراحی شده که ابعاد یا وزن آنها با فضای استاندارد کانتینرهای معمولی سازگار نیست. ماشین‌آلات سنگین، تجهیزات صنعتی و محموله‌های بزرگ و غیرمتعارف از جمله بارهایی هستند که می‌توان با فلت رک جابه‌جا کرد.
• کانتینر مخزن‌دار (Tank Container): ساختار این کانتینر بر پایه یک مخزن قرار دارد و برای حمل مواد مایع و برخی مواد خطرناک یا شیمیایی مورد استفاده قرار می‌گیرد. نوع ماده و الزامات ایمنی آن، در انتخاب این کانتینر اهمیت زیادی دارد.
• کانتینر حمل بار فله‌ای (Bulk Container): برای کالاهایی که به‌صورت فله‌ای و بدون بسته‌بندی معمول حمل می‌شوند، کاربرد دارد. محصولاتی مانند برخی غلات، مواد اولیه و کالاهای خشک فله‌ای را می‌توان با این مدل جابه‌جا کرد.
• کانتینر پالت‌واید (Pallet Wide): عرض داخلی این نوع کانتینر برای استفاده بهتر از فضای پالت‌ها طراحی شده است. در نتیجه، برای محموله‌هایی که بخش زیادی از آنها روی پالت قرار دارد، می‌تواند استفاده بهینه‌تری از فضای کانتینر ایجاد کند.
• کانتینر بغل‌بازشو (Open Side): یکی از دیواره‌های جانبی این کانتینر قابلیت باز شدن دارد. این ویژگی، دسترسی به بخش بزرگی از فضای بار را فراهم می‌کند و برای کالاهای حجیم یا محموله‌هایی که بارگیری آنها از درِ انتهایی دشوار است، کاربرد دارد.
• کانتینر هاردتاپ (Hard Top): این مدل به سقف سخت و قابل جدا شدن مجهز است. امکان برداشتن سقف باعث می‌شود بارگیری کالاهای بلند یا سنگین از قسمت بالایی آسان‌تر شود؛ به همین دلیل بیشتر برای برخی محموله‌های صنعتی و خاص مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ابعاد کانتینرها در حمل و نقل کانتینری

TEU و FEU در حمل کانتینری چیست؟

در حمل‌ونقل کانتینری، برای بیان ظرفیت کانتینرها و کشتی‌ها معمولا از دو واحد TEU و FEU استفاده می‌شود. TEU مخفف Twenty-foot Equivalent Unit و معادل ظرفیت یک کانتینر ۲۰ فوتی است. FEU نیز مخفف Forty-foot Equivalent Unit و معادل ظرفیت یک کانتینر ۴۰ فوتی در نظر گرفته می‌شود.

این واحدها بیشتر برای بیان ظرفیت کشتی‌های کانتینری، پایانه‌ها و حجم جابه‌جایی کالا کاربرد دارند. برای مثال، وقتی گفته می‌شود یک کشتی ظرفیت چند هزار TEU دارد، منظور تعداد کانتینرهای ۲۰ فوتی معادل است که می‌تواند حمل کند.

مراحل حمل و نقل کانتینری

1. بارگیری کالا در کانتینر: کالاها در داخل کانتینر به صورت ایمن و اصولی چیده می‌شوند.
2. بسته‌بندی و پلمپ کانتینر: کانتینر پس از بارگیری بسته‌بندی و پلمپ می‌شود تا از دستکاری محموله جلوگیری شود.
3. حمل و نقل به بندر: کانتینر با استفاده از کامیون به بندر منتقل می‌شود. (معمولا حمل و نقل کانتینری به روش دریایی است)
4. بارگیری کانتینر روی کشتی: کانتینر با استفاده از جرثقیل روی کشتی قرار می‌گیرد و پس از استقرار، با استفاده از سیستم‌های مهاربندی تثبیت می‌شود. برای آشنایی با نحوه ثابت‌کردن کانتینرها روی کشتی، می‌توانید مقاله [لشینگ بار] را مطالعه کنید.
5. حمل و نقل بین المللی دریایی: کشتی کانتینر را به بندر مقصد منتقل می‌کند.
6. تخلیه کانتینر از کشتی: کانتینر در بندر مقصد از کشتی تخلیه می‌شود.
7. حمل کانتینر به انبار یا محل تحویل: کانتینر با استفاده از کامیون به انبار یا محل تحویل کالا منتقل می‌شود.

هزینه حمل و نقل کانتینری چگونه محاسبه می‌شود؟

هزینه حمل کانتینری، نرخی ثابت برای همه محموله‌ها ندارد و بر اساس مسیر، نوع کالا و مشخصات محموله تعیین می‌شود. به همین دلیل، قیمت حمل یک کانتینر ۲۰ فوتی از یک مبدأ مشخص با هزینه حمل کانتینر ۴۰ فوتی یا یک محموله اشتراکی LCL متفاوت خواهد بود.

مهم‌ترین عواملی که روی هزینه نهایی حمل کانتینری تأثیر می‌گذارند عبارت‌اند از:

• مبدأ و مقصد کالا
• نوع و اندازه کانتینر
• وزن و حجم محموله
•  FCL یا LCL بودن بار
• نوع و شرایط کالا
• هزینه‌های بندری و پایانه‌ای
• هزینه حمل داخلی تا بندر یا از بندر تا مقصد
•  بیمه کالا
• هزینه‌های گمرکی و خدمات مرتبط
• شرایط خط کشتیرانی و وضعیت مسیر حمل

بنابراین برای محاسبه هزینه واقعی، تنها نباید به کرایه اصلی حمل توجه کرد. هزینه‌هایی مانند خدمات بندری، انبارداری، دموراژ، دیتنشن و حمل داخلی نیز ممکن است در مبلغ نهایی اثر داشته باشند. به همین دلیل، بررسی مجموع هزینه‌ها قبل از انتخاب روش حمل اهمیت زیادی دارد.

حمل و نقل کانتینری چقدر زمان می‌برد؟

مدت زمان حمل کانتینری به مسیر و روش حمل بستگی دارد و نمی‌توان زمان ثابتی برای تمام محموله‌ها تعیین کرد. در حمل دریایی، علاوه بر مدت حرکت کشتی، زمان لازم برای تحویل کانتینر، بارگیری، انجام تشریفات گمرکی، عملیات بندری و انتقال کالا از بندر مقصد نیز باید در نظر گرفته شود.

در حمل زمینی و ریلی نیز فاصله مبدأ و مقصد، وضعیت مسیر، مرزهای عبوری و فرآیندهای گمرکی می‌توانند زمان تحویل را تغییر دهند. همچنین در حمل چندوجهی، زمان جابه‌جایی بین وسایل حمل مختلف نیز به زمان کلی اضافه می‌شود.

بنابراین، هنگام برنامه‌ریزی حمل، بهتر است به جای در نظر گرفتن تنها مدت حرکت کشتی یا کامیون، کل زمان حمل از زمان تحویل کالا تا رسیدن آن به مقصد نهایی محاسبه شود.

مزایای حمل و نقل کانتینری

حمل و نقل کانتینری به دلیل مزایای فراوان، به یکی از پرکاربردترین روش‌های حمل کالا در سراسر جهان تبدیل شده است. این روش نه تنها برای کالاهای تجاری بلکه برای ارسال کالاهای شخصی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ادامه به برخی از مهم‌ترین مزایای حمل بار کانتینری اشاره خواهیم کرد:

• استانداردسازی و یکپارچگی

ابعاد یکسان: کانتینرها ابعاد استاندارد و مشخصی دارند که باعث می‌شود به راحتی روی انواع مختلف وسایل نقلیه مانند کشتی‌ها، کامیون‌ها و قطارها بارگیری و تخلیه شوند.

جابجایی آسان: به دلیل استاندارد بودن، جابجایی کانتینرها بین انواع مختلف حمل و نقل به راحتی انجام می‌شود و نیاز به بسته‌بندی مجدد کالاها را کاهش می‌دهد.

• ایمنی و امنیت

محافظت از کالا: کانتینرها از کالا در برابر عوامل خارجی مانند رطوبت، گرد و غبار، ضربه و سرقت محافظت می‌کنند. با این حال همچنان امکان آسیب به بار به وجود دارد و باید میزان خسارت کانتینر را مشخص کرد تا براساس آن مسئولیت‌های طرفین قرارداد را تعیین کرد.

سیستم‌های ردیابی: بسیاری از کانتینرها به سیستم‌های ردیابی مجهز هستند که امکان ردیابی دقیق محموله‌ها را در طول مسیر فراهم می‌کند.

• کاهش هزینه‌ها

بسته‌بندی کمتر: استفاده از کانتینر نیاز به بسته‌بندی اضافی را کاهش می‌دهد و در نتیجه هزینه‌ها را کاهش می‌دهد.

حمل و نقل بهینه: با استفاده از کانتینرها، می‌توان از فضای موجود در وسایل نقلیه به بهترین شکل استفاده کرد و در نتیجه هزینه‌های حمل و نقل را کاهش داد.

کاهش خسارت: به دلیل ایمنی بالایی که کانتینرها فراهم می‌کنند، احتمال خسارت دیدن کالاها کاهش می‌یابد و در نتیجه هزینه‌های بیمه کاهش می‌یابد.

• سرعت و بهره‌وری

بارگیری و تخلیه سریع: به دلیل استاندارد بودن کانتینرها، عملیات بارگیری و تخلیه به سرعت و سهولت انجام می‌شود

کاهش زمان حمل: با استفاده از کانتینرها، زمان مورد نیاز برای جابجایی کالاها کاهش می‌یابد.

افزایش بهره‌وری: با استفاده از کانتینرها، می‌توان به بهره‌وری بالاتری در عملیات حمل و نقل دست یافت.

• انعطاف‌پذیری

انواع مختلف کانتینر: کانتینرها در انواع مختلفی تولید می‌شوند که برای حمل انواع مختلف کالا از جمله کالاهای خشک، مایع، فله‌ای و کالاهای خطرناک مناسب هستند.

حمل ترکیبی: امکان ترکیب انواع مختلف حمل و نقل (دریایی، زمینی، هوایی) با استفاده از کانتینر وجود دارد.

چه کشتی هایی برای حمل و نقل کانتینری استفاده می‌شود؟

کشتی‌های کانتینری یکی از مهم‌ترین ابزارها در تجارت جهانی محسوب می‌شوند. این کشتی‌ها با ظرفیت‌های بسیار بالا، وظیفه حمل و نقل میلیون‌ها تن کالا در قالب کانتینرهای استاندارد را بر عهده دارند. به صورت کلی بر اساس اندازه، ظرفیت و نوع کاربری، کشتی‌های حمل و نقل کانتینری به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند:

کشتی‌های فیدر (Feeder):

این کشتی‌ها کوچک‌تر هستند و وظیفه حمل کانتینرها از بنادر اصلی به بنادر کوچکتر و دور افتاده را بر عهده دارند.

کشتی‌های پاناماکس (Panamax):

این کشتی‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که از کانال پاناما عبور کنند و محدودیت‌هایی در ابعاد و عمق دارند.

کشتی‌های پست‌پاناماکس (Post-Panamax):

این کشتی‌ها بزرگ‌تر از پاناماکس‌ها هستند و پس از گسترش کانال پاناما ساخته شده‌اند.

کشتی‌های فوق‌بزرگ (ULCV):

این کشتی‌ها بزرگترین و مدرن‌ترین کشتی‌های کانتینری هستند و ظرفیت بسیار بالایی دارند.

چه کالاهایی را با کانتینر حمل می‌کنند؟

حمل و نقل کانتینری به دلیل انعطاف‌پذیری بالا، برای طیف گسترده‌ای از کالاها مناسب است. تقریباً هر کالایی را می‌توان با استفاده از کانتینر حمل کرد. از محصولات تولیدی گرفته تا مواد اولیه، کالاهای مصرفی و حتی خودروها.

برخی از کالاهایی که معمولاً با کانتینر حمل می‌شوند عبارتند از:

• محصولات تولیدی: لوازم الکترونیکی، قطعات خودرو، مبلمان، اسباب‌بازی، تجهیزات صنعتی
• مواد غذایی: محصولات کشاورزی، مواد غذایی کنسرو شده، نوشیدنی‌ها، میوه‌ها و سبزیجات، مواد اولیه صنایع غذایی مواد شیمیایی: مواد شیمیایی صنعتی، رنگ‌ها، حلال‌ها، کودهای شیمیایی
• مواد اولیه: چوب، فلزات، سنگ‌های معدنی، پنبه، کاغذ
• محصولات کشاورزی: غلات، دانه‌های روغنی، قهوه، چای، شکر
• خودرو و قطعات خودرو: خودروهای سواری، کامیون، قطعات خودرو
• لوازم خانگی: یخچال، فریزر، ماشین لباسشویی، تلویزیون
• پوشاک و منسوجات: پارچه، لباس، کفش

چه کالاهایی برای حمل کانتینری محدودیت دارند؟

اگرچه بخش بزرگی از کالاهای تجاری قابلیت حمل کانتینری دارند، اما بعضی از محموله‌ها به‌دلیل ماهیت، شرایط نگهداری یا مقررات مربوط به آنها نیازمند الزامات ویژه هستند. کالاهای خطرناک، بعضی مواد شیمیایی، کالاهای فاسدشدنی و محموله‌هایی که ابعاد یا وزن غیرمتعارف دارند، ممکن است به کانتینر تخصصی، بسته‌بندی ویژه یا مجوزهای خاص نیاز داشته باشند.

به همین دلیل، پیش از رزرو کانتینر باید نوع کالا و الزامات حمل آن مشخص شود. در مورد کالاهای خطرناک نیز طبقه‌بندی کالا، نحوه بسته‌بندی، علامت‌گذاری و مقررات مربوط به حمل باید مورد بررسی قرار گیرد.

محموله‌های کانتینری FCL و  LCL

هنگام حمل کالا با کانتینر، می‌توان به دو شکل FCL و LCL، کالا را جابه‌جا کرد. محموله‌های FCL و  LCLمزایا و معایب خاص خود را دارند و انتخاب بین آن‌ها به حجم و نوع کالای شما بستگی دارد.

محموله FCL (Full Container Load)

به محموله‌ای گفته می‌شود که به اندازه‌ای بزرگ، حساس یا ارزشمند است که بتواند یک کانتینر را به طور کامل پر کند. در حمل و نقل جاده‌ای معادل آن حمل بار فول تراک قرار دارد.

از مزایای این روش می‌توان به هزینه کمتر به ازای هر واحد اشاره کرد. همچنین از آنجایی که کل کانتینر به یک فرستنده تعلق دارد، احتمال آسیب دیدن کالا در حین حمل و نقل کمتر است. و فرستنده کنترل کامل بر روی زمان بارگیری، تخلیه و مسیر حمل و نقل دارد.

محموله LCL (Less Than Container Load)

به محموله‌ای گفته می‌شود که حجم آن کمتر از یک کانتینر کامل است. در این حالت، چندین فرستنده مختلف کالاهای خود را در یک کانتینر قرار می‌دهند. در این روش محموله‌های کوچک هزینه کمتری پرداخت می‌کنند، با این حال به دلیل نیاز به جمع‌آوری چندین محموله، زمان حمل و نقل در LCL ممکن است بیشتر باشد. حتی احتمال آسیب دیدن کالا در حین حمل و نقل به دلیل جابه‌جایی‌های بیشتر، کمی بیشتر است.

با این حال کالاهای با حجم کم، کالاهایی که به سرعت تحویل نیاز ندارند و محصولاتی که هزینه حمل و نقل برای آن‌ها اهمیت بیشتری دارد، باید این روش را انتخاب کنند.

پس از رسیدن کانتینر به مقصد چه اتفاقی می‌افتد؟

رسیدن کشتی به بندر مقصد به معنای پایان فرآیند حمل نیست. پس از ورود کشتی، کانتینر از آن تخلیه می‌شود و وارد محوطه بندری می‌گردد. در ادامه، بسته به نوع محموله و شرایط واردات، مراحل گمرکی و سایر فرآیندهای لازم انجام می‌شود.

پس از انجام تشریفات و ترخیص کالا از گمرک، کانتینر یا محموله برای انتقال به مقصد نهایی آماده می‌شود. در این مرحله ممکن است کالا با کامیون یا سایر روش‌های حمل داخلی به انبار، مرکز توزیع یا محل تعیین‌شده توسط گیرنده منتقل شود.

به همین دلیل، برنامه‌ریزی حمل کانتینری باید کل زنجیره انتقال کالا، از مبدأ تا مقصد نهایی را در نظر بگیرد و فقط به مسیر دریایی یا زمینی محدود نشود.

نتیجه گیری

بسیاری از واردکنندگان و صادرکنندگان وقتی می‌خواهند به روش حمل و نقل کانتینری بار خود را به مقصد موردنظر ارسال کنند، به دنبال بهترین شرکت حمل و نقل کانتینری هستند. معمولا نیز این روش در حمل دریایی و زمینی استفاده می‌شود و نیاز است که شرکت موردنظر متخصصان خبره‌ای در حوزه بارگیری، حمل، تخلیه و ترخیص از گمرک داشته باشند.

همچنین انتخاب بهترین روش حمل برای هر محصولی نیز از دیگر مسائلی است که شرکت‌های حمل و نقل بین المللی می‌توانند در این زمینه مشاوره بدهند.

خوب است بدانید، شرکت پست بین المللی پی اس پی سال‌هاست در حوزه حمل هوایی، دریایی و زمینی فعالیت می‌کند، در گمرکات معتبر کشور همچون گمرک فرودگاه امام خمینی ترخیص کاران حرفه‌ای دارد و در کشورهای چین، امارات و ترکیه دفتر نمایندگی دارد. برای کسب اطلاعات بیشتر و دریافت مشاوره رایگان با شماره 02142281 تماس بگیرید.

سوالات متداول