اینکوترمز DPU چیست؟ راهنمای کامل برای بازرگانان

یکی از اصلی‌ترین ابزارها برای ایجاد شفافیت و جلوگیری از سوءتفاهم در معاملات بین‌المللی، استفاده از قواعد اینکوترمز (Incoterms) است که توسط اتاق بازرگانی بین‌المللی یا به اختصار ICC تدوین می‌شود. این قوانین، وظایف، هزینه‌ها و ریسک‌های مرتبط با حمل و تحویل کالا را بین فروشنده و خریدار تقسیم می‌کنند. در آخرین نسخه این قوانین، یعنی اینکوترمز ۲۰۲۰، شاهد معرفی یا تغییر برخی اصطلاحات بودیم که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، قاعده DPU یا «تحویل در محل تخلیه شده» است. اما اینکوترمز DPU چیست و چه تعهداتی را برای طرفین معامله ایجاد می‌کند؟

درک دقیق ترم DPU برای فعالان حوزه واردات و صادرات ضروری است؛ این قاعده ویژگی منحصربه‌فردی دارد که آن را از سایر آنها متمایز می‌کند. در این مطلب به طور کامل به بررسی تعریف، وظایف خریدار و فروشنده، نقاط انتقال هزینه و ریسک، مقایسه با سایر اینکوترمزها و نکات کلیدی در استفاده از قانون DPU خواهیم پرداخت.

گفتنی‌ست، شرکت پست بین المللی پی اس پی اکسپرس نیز در عرصه حمل و نقل بین المللی و ترخیص کالا از گمرک فعال است و در این حوزه خدمات متنوعی ارائه می‌دهد.

اینکوترمز DPU به زبان ساده

قاعده DPU مخفف عبارت انگلیسی Delivered at Place Unloaded به معنی «تحویل در محل تخلیه شده» است. مفهوم کلیدی و بسیار مهم این قاعده این است که فروشنده زمانی کالا را به خریدار تحویل داده و ریسک را منتقل می‌کند که کالا پس از تخلیه شدن از وسیله نقلیه حمل‌کننده، مانند کامیون، قطار یا کشتی، در محل مقصد تعیین شده یا نقطه دقیق مورد توافق در آن محل در اختیار خریدار قرار گیرد.

این یعنی فروشنده مسئولیت تمام مراحل حمل کالا از مبدأ تا رسیدن به محل مقصد نهاییِ نام‌برده شده و همچنین مسئولیت و هزینه تخلیه کالا از وسیله حمل در آن نقطه را بر عهده دارد. این ویژگی، DPU را به تنها قاعده اینکوترمز ۲۰۲۰ تبدیل می‌کند که فروشنده را صراحتاً ملزم به تخلیه بار در مقصد می‌کند. بنابراین، در این قاعده، نقطه تحویل کالا و نقطه مقصد یکی هستند و این نقطه، محلی است که کالا پس از تخلیه در اختیار خریدار قرار می‌گیرد.

چرا اینکوترمز DPU جایگزین DAT شد؟

این قاعده در واقع جایگزین قاعده DAT به معنی «تحویل در پایانه» (Delivered At Terminal) از اینکوترمز ۲۰۱۰ شده است. دلیل اصلی این جایگزینی، افزایش انعطاف‌پذیری در تعیین محل تحویل بود. DAT، همانطور که از نامش پیدا بود، محل تحویل را به یک «ترمینال» یا پایانه حمل‌ونقل مانند اسکله، انبار، محوطه کانتینری یا ترمینال‌های جاده‌ای، ریلی یا هوایی محدود می‌کرد.

اما در عمل، بسیاری از معاملات نیازمند تحویل و تخلیه کالا در مکان‌هایی غیر از پایانه‌های رسمی بودند، مانند محل کارخانه خریدار، یک انبار خصوصی، یا محل اجرای یک پروژه. اینکوترمز DPU با حذف کلمه «ترمینال» و استفاده از عبارت کلی‌تر «محل» (Place)، این امکان را فراهم کرد که طرفین بتوانند هر مکان مشخصی را به عنوان نقطه تحویل و تخلیه نهایی کالا تعیین کنند، مشروط بر اینکه فروشنده قادر به انجام تخلیه در آن مکان باشد. این تغییر، کاربرد این قاعده را گسترش داد و آن را با نیازهای واقعی تجارت مدرن هماهنگ‌تر کرد.

مسئولیت خریدار و فروشنده در اینکوترمز DPU

درک دقیق اینکه هر یک از طرفین معامله چه وظایفی بر عهده دارند، برای اجرای صحیح قرارداد و جلوگیری از اختلافات ضروری است.

مسئولیت‌های فروشنده در اینکوترمز DPU

طبق قانون DPU، فروشنده بخش عمده‌ای از مسئولیت‌ها و هزینه‌ها را تا لحظه تحویل کالا به صورت تخلیه شده در مقصد بر عهده دارد. این وظایف عبارتند از: فروشنده باید کالا را مطابق با شرایط قرارداد فروش به همراه فاکتور تجاری و سایر اسناد مورد نیاز تهیه کند. او مسئولیت بسته‌بندی و علامت‌گذاری مناسب کالا برای حمل را نیز بر عهده دارد. مهم‌ترین وظیفه، انعقاد قرارداد حمل و پرداخت هزینه حمل DPU از نقطه مبدأ تا نقطه دقیق تخلیه در محل مقصد تعیین شده است.

فروشنده همچنین موظف به انجام تمام تشریفات گمرکی صادرات از کشور مبدأ و هرگونه تشریفات گمرکی در کشورهای مسیر ترانزیت است. وظیفه منحصربه‌فرد این قاعده، یعنی انجام و پرداخت هزینه تخلیه کالا از وسیله نقلیه در مقصد نیز با فروشنده است. او باید سند لازم برای تحویل گرفتن کالا را به خریدار ارائه دهد و تا لحظه تکمیل تخلیه، تمام ریسک از بین رفتن یا آسیب دیدن کالا را می‌پذیرد.

وظایف خریدار در قانون DPU

با اینکه فروشنده تعهدات زیادی دارد، خریدار نیز وظایف مشخص و مهمی در ترم DPU بر عهده دارد: وظیفه اصلی خریدار، پرداخت بهای کالا طبق قرارداد است. او باید پس از تخلیه کالا توسط فروشنده در محل مقرر، آن را تحویل بگیرد. انجام تشریفات گمرکی واردات در کشور مقصد، شامل اخذ مجوزها، انجام بازرسی‌ها و پرداخت تمام حقوق و عوارض گمرکی و مالیات‌های وارداتی، کاملاً بر عهده خریدار است.این یکی از تفاوت‌های کلیدی با قاعده DDP است. از لحظه‌ای که کالا تخلیه و تحویل گرفته می‌شود، تمام ریسک به خریدار منتقل می‌شود.

همچنین تمام هزینه‌های پس از تحویل، مانند انبارداری احتمالی، ترخیص کالا DPU برای واردات و حمل داخلی از نقطه تخلیه به مقصد نهایی خود، با خریدار خواهد بود. در صورت نیاز فروشنده به اطلاعات برای تشریفات صادرات یا ترانزیت، خریدار موظف به همکاری (با ریسک و هزینه فروشنده) است.

نقاط کلیدی انتقال هزینه و ریسک در اینکوترمز DPU

برای جلوگیری از هرگونه ابهام، بیایید نقطه دقیق انتقال هزینه و ریسک را مرور کنیم:

• انتقال ریسک: ریسک در اینکوترمز DPU از فروشنده به خریدار زمانی منتقل می‌شود که کالا به طور کامل از وسیله نقلیه حمل‌کننده در نقطه دقیق توافق شده در محل مقصد، تخلیه شده و در اختیار خریدار قرار گرفته باشد.
• انتقال هزینه: تمام هزینه‌های مربوط به کالا و حمل و نقل بین المللی آن تا پایان عملیات تخلیه در نقطه مقرر در مقصد، بر عهده فروشنده است. تمام هزینه‌ها از آن نقطه به بعد، از جمله هزینه‌های ترخیص کالا و حمل داخلی احتمالی بر عهده خریدار است.

مقایسه اینکوترمز DPU با سایر اینکوترمزها

درک تفاوت‌های اینکوترمز DPU با سایر قواعد به انتخاب درست کمک می‌کند:

ملاحظات مهم در استفاده از اینکوترمز DPU

برای استفاده بهتر و بی‌دردسر از ترم DPU، به این نکات توجه کنید:

• تعیین دقیق محل و نقطه تخلیه: هرچه دقیق‌تر محل تخلیه (شهر، بندر، آدرس انبار، سکوی مشخص) را در قرارداد ذکر کنید، احتمال بروز اختلاف کمتر می‌شود.
• توانایی فروشنده برای تخلیه: این نکته بسیار حائز اهمیت است! فروشنده باید قبل از پذیرش قاعده DPU، از توانایی خود برای سازماندهی و انجام ایمن و کم‌هزینه تخلیه در نقطه مورد نظر در کشور مقصد کاملاً مطمئن باشد. اگر شک دارد، بهتر است از قاعده DAP استفاده کند.
• قوانین محلی مقصد: فروشنده باید از قوانین مربوط به تخلیه بار، ایمنی، و تردد وسایل نقلیه در محل مقصد آگاه باشد.
• هماهنگی برای ترخیص واردات: چون ترخیص با خریدار است، هماهنگی برای ارائه به موقع اسناد توسط فروشنده و اقدام سریع خریدار برای ترخیص، از اهمیت بالایی برخوردار است تا از هزینه‌های اضافی جلوگیری شود.
• بیمه: با اینکه الزامی در قاعده DPU نیست، اما برای فروشنده بسیار منطقی است که محموله را تا پایان تخلیه بیمه کند. خریدار نیز باید ریسک‌های پس از تخلیه را پوشش دهد.
• هزینه‌های پیش‌بینی نشده: بهتر است در قرارداد در مورد مسئولیت هزینه‌های احتمالی مانند دموراژ، انبارداری ناشی از تاخیر در ترخیص (اگر تقصیر خریدار باشد) یا شرایط خاص تخلیه، توافق شود.

اینکوترمز DPU و نقش شرکت‌های حمل و نقل بین‌المللی

اجرای موفقیت‌آمیز قراردادهای DPU نیازمند مدیریت دقیق لجستیکی است و اینجاست که نقش شرکت‌های حرفه‌ای حمل و نقل بین المللی و پست بین المللی مانند پی اس پی اکسپرس برجسته می‌شود. این شرکت‌ها می‌توانند با ارائه خدمات یکپارچه، به تسهیل فرآیند برای هر دو طرف کمک کنند. برای مثال، پی اس پی می‌تواند هماهنگی کامل حمل از مبدأ تا مقصد، انجام تشریفات گمرکی، ارائه مشاوره در مورد انتخاب بهترین مسیر و حتی کمک به هماهنگی یا نظارت بر فرآیند تخلیه در مقصد از طریق شبکه نمایندگان خود را برای فروشنده انجام دهد.

از سوی دیگر، می‌تواند خدمات واردات کالا و ترخیص کالا در گمرکات ایران و حمل داخلی پس از تخلیه را برای خریداران ایرانی به عهده بگیرد. استفاده از تخصص و تجربه چنین شرکت‌هایی، ریسک‌ها را کاهش داده و به اجرای روان‌تر قراردادهای اینکوترمز DPU کمک می‌کند.

سخن پایانی 

اینکوترمز DPU قاعده‌ای کاربردی در نسخه اینکوترمز 2020 است که با الزام فروشنده به تحویل کالا به صورت تخلیه شده در مقصد، گزینه‌ای متفاوت و منعطف را پیش روی تجار قرار داده است. این قاعده می‌تواند برای معاملاتی که فروشنده توانایی مدیریت تخلیه را دارد و خریدار ترجیح می‌دهد کالا را آماده دریافت کند، بسیار مناسب باشد. با این حال، درک کامل تعهدات، هزینه‌ها و به خصوص ریسک‌های مرتبط با تخلیه برای فروشنده و مسئولیت ترخیص واردات برای خریدار، پیش‌نیاز اصلی برای استفاده موفقیت‌آمیز از ترم DPU در تجارت بین‌الملل است.

سوالات متداول