جنرال کارگو چیست؟ ویژگی‌ها، کاربردها و تفاوت با سایر کشتی‌ها

کشتی جنرال کارگو (General Cargo Ship) نوعی کشتی باری است که برای حمل کالاهای عمومی با وزن، ابعاد و بسته‌بندی متفاوت استفاده می‌شود. این کشتی‌ها می‌توانند محموله‌هایی مانند ماشین‌آلات صنعتی، محصولات فولادی، تجهیزات نیروگاهی، پالت‌ها، جعبه‌ها و انواع کالاهای بسته‌بندی‌شده را جابه‌جا کنند.

برخلاف کشتی‌های کانتینری که عمدتا برای حمل کانتینرهای استاندارد طراحی شده‌اند، کشتی‌های جنرال کارگو انعطاف بیشتری در پذیرش بارهای متنوع دارند. به همین دلیل، برای حمل بعضی از محموله‌های بزرگ، سنگین یا دارای شکل نامتعارف که در کانتینرهای معمولی جا نمی‌گیرند، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بااین‌حال، تمام کشتی‌های جنرال کارگو ظرفیت حمل بارهای فوق‌سنگین را ندارند و انتخاب شناور مناسب به مشخصات محموله، تجهیزات بارگیری و امکانات بندر بستگی دارد.

در این مطلب از پست بین المللی پی اس پی اکسپرس با انواع کشتی جنرال کارگو، کالاهای قابل‌حمل، روش بارگیری، هزینه‌ها و تفاوت آن با دیگر کشتی‌های باری آشنا می‌شویم.

جنرال کارگو چیست؟

جنرال کارگو (General Cargo) یا بار عمومی به کالاهایی گفته می‌شود که به‌صورت واحدهای مشخص مانند جعبه، صندوق، پالت، بشکه، کیسه یا قطعات صنعتی حمل می‌شوند. این محموله‌ها برخلاف بارهای فله خشک، معمولا به‌صورت واحدهای جداگانه قابل‌شناسایی و جابه‌جایی هستند.

برای مثال، محموله‌ای شامل ۲۰ پالت قطعات صنعتی، چند دستگاه ماشین‌آلات یا تعدادی رول فولادی می‌تواند در گروه کالاهای عمومی قرار بگیرد. در مقابل، محموله‌هایی مانند گندم، زغال‌سنگ یا سنگ‌آهن که بدون بسته‌بندی و به‌صورت توده‌ای حمل می‌شوند، در دسته بار فله خشک (Dry Bulk Cargo) قرار دارند.

نکته مهم این است که جنرال کارگو نام نوعی محموله است، نه الزاما روش حمل یا نوع کشتی. کالاهای عمومی می‌توانند متناسب با نوع بسته‌بندی، حجم و مسیر، با کشتی جنرال کارگو، کشتی کانتینری یا سایر وسایل حمل‌ونقل جابه‌جا شوند.

همچنین مایعات و گازهایی که به‌صورت فله در مخازن حمل می‌شوند، جنرال کارگو محسوب نمی‌شوند، اما بعضی مایعات بسته‌بندی‌شده در بشکه یا ظروف مجاز، در صورت رعایت شرایط ایمنی، ممکن است به‌عنوان بار عمومی حمل شوند.

کشتی جنرال کارگو چیست و چه ویژگی‌هایی دارد؟

کشتی جنرال کارگو نوعی شناور تک‌عرشه یا چندعرشه است که برای جابه‌جایی محموله‌های عمومی طراحی می‌شود. این کشتی‌ها معمولا دارای انبارهای مخصوص بار، دریچه‌های بارگیری و فضاهایی برای چیدمان کالاهای مختلف هستند.

در بسیاری از مدل‌ها، امکان بارگیری کالاهای متنوع در یک سفر وجود دارد؛ برای مثال، یک کشتی می‌تواند محموله‌های فولادی، قطعات ماشین‌آلات و بسته‌های صنعتی را با رعایت اصول تفکیک و مهار بار حمل کند.

مهم‌ترین ویژگی‌های کشتی جنرال کارگو عبارت‌اند از:

•  انبارهای بار (Cargo Holds): فضاهایی برای نگهداری و چیدمان محموله‌های مختلف در داخل کشتی.
• دریچه‌های بارگیری (Hatch Covers): امکان دسترسی به انبارها و محافظت از محموله را فراهم می‌کنند.
•  جرثقیل‌های بارگیری: برخی از این کشتی‌ها به جرثقیل مجهزند و می‌توانند بخشی از عملیات بارگیری و تخلیه را با تجهیزات خود انجام دهند.
• عرشه‌های میانی (Tween Deck): در بعضی شناورها برای تفکیک بارها و استفاده مناسب‌تر از فضای انبار وجود دارند.
• تجهیزات مهار بار: برای ثابت نگه‌داشتن محموله و جلوگیری از جابه‌جایی آن در طول سفر استفاده می‌شوند.
•  انعطاف در بارچینی: امکان چیدمان بارهای مختلف متناسب با وزن، اندازه و الزامات نگهداری آن‌ها وجود دارد.

البته امکانات تمام کشتی‌های جنرال کارگو یکسان نیست؛ برای مثال، بعضی از این شناورها جرثقیل ندارند و بارگیری آن‌ها به تجهیزات بندری وابسته است.

ظرفیت کشتی جنرال کارگو چقدر است؟

ظرفیت کشتی‌های جنرال کارگو عدد ثابتی ندارد و با توجه به اندازه، طراحی و نوع شناور متفاوت است. بنابراین، نمی‌توان ظرفیتی مشخص مثل ۱۰ هزار یا ۱۵ هزار تن را برای تمام این کشتی‌ها در نظر گرفت.

برای بررسی ظرفیت، چند مشخصه اهمیت دارد:

• تناژ وزن مرده (DWT): ظرفیت وزنی کشتی برای حمل بار، سوخت، آب، آذوقه و سایر اقلام مصرفی و عملیاتی.
• حجم انبار بار: فضای قابل‌استفاده برای قرارگیری محموله.
• ظرفیت جرثقیل: حداکثر وزن مجاز برای بلندکردن بار در شرایط عملیاتی مشخص.
•  مقاومت کف انبار و عرشه: میزان بار قابل‌تحمل در محل قرارگیری محموله.

انواع کشتی جنرال کارگو

کشتی‌های جنرال کارگو از نظر طراحی و نوع محموله به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند. همچنین از نظر وجود تجهیزات بارگیری، می‌توان آن‌ها را به دو گروه جرثقیل‌دار و بدون جرثقیل دسته‌بندی کرد:

۱. کشتی جنرال کارگو معمولی (Conventional General Cargo Ship)

این شناورها برای حمل کالاهای عمومی مانند صندوق‌ها، پالت‌ها، کیسه‌ها، محصولات فولادی و قطعات صنعتی طراحی شده‌اند.

کشتی‌های جنرال کارگو معمولی معمولا دارای یک یا چند انبار بار هستند و محموله‌ها متناسب با نوع بسته‌بندی و وزن، به‌صورت جداگانه در آن‌ها چیدمان می‌شوند.

۲. کشتی چندمنظوره (Multipurpose Vessel)

کشتی چندمنظوره یا MPP برای حمل گروه‌های متفاوتی از محموله‌ها طراحی شده است. این شناورها بسته به مشخصات فنی خود می‌توانند کالاهای عمومی، محصولات فولادی، بارهای پروژه‌ای و در بعضی شرایط کانتینر یا بار فله را حمل کنند.

انعطاف‌پذیری این نوع کشتی باعث می‌شود برای مسیرهایی که ترکیب محموله‌ها متفاوت است، گزینه مناسبی باشد.

۳. کشتی حمل بار فوق‌سنگین (Heavy-Lift Vessel)

این کشتی‌ها برای جابه‌جایی محموله‌هایی استفاده می‌شوند که وزن یا ابعاد آن‌ها به تجهیزات بارگیری تخصصی نیاز دارد؛ مانند ترانسفورماتورهای بزرگ، ژنراتورها و قطعات نیروگاهی.

برخی کشتی‌های Heavy-Lift در گروه شناورهای چندمنظوره تخصصی قرار می‌گیرند. بااین‌حال، هر کشتی جنرال کارگو برای حمل بار فوق‌سنگین مناسب نیست.

چه کالاهایی با کشتی جنرال کارگو حمل می‌شوند؟

کشتی‌های جنرال کارگو (General Cargo) برای حمل کالاهای عمومی، غیرفله و غیرمایع استفاده می‌شوند. این نوع محموله‌ها معمولا به‌صورت بسته‌بندی‌شده، پالتی، جعبه‌ای، کیسه‌ای یا بشکه‌ای حمل می‌شوند و برخلاف محموله‌های فله یا مایع، به مخازن یا تجهیزات تخصصی کشتی‌های فله‌بر و نفت‌کش نیاز ندارند.

مهم‌ترین کالاهایی که با کشتی‌های جنرال کارگو حمل می‌شوند عبارت‌اند از:

• ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی:انواع دستگاه‌ها، قطعات سنگین و تجهیزات پروژه‌ای
• محصولات فولادی و فلزی: ورق فولادی، میلگرد، تیرآهن و لوله
• مصالح ساختمانی: سیمان بسته‌بندی‌شده، سرامیک، سنگ و چوب
• کالاهای جعبه‌ای و بسته‌بندی‌شده: لوازم خانگی، تجهیزات الکترونیکی و کالاهای مصرفی
• محصولات نساجی: پارچه، پوشاک و سایر محصولات نساجی بسته‌بندی‌شده
• محصولات کشاورزی و غذایی: برنج، حبوبات و خشکبار در صورت حمل در کیسه، گونی یا بسته‌بندی مناسب
• وسایل نقلیه و ماشین‌آلات: خودرو، کامیون و ماشین‌آلات راه‌سازی یا صنعتی
• مواد صنعتی بسته‌بندی‌شده: برخی مواد شیمیایی یا صنعتی که طبق مقررات امکان حمل در انبار یا عرشه کشتی جنرال کارگو را داشته باشند

نکته: یکی از مزیت‌های اصلی کشتی‌های جنرال کارگو، انعطاف بالا در پذیرش محموله‌هایی با شکل، وزن یا ابعاد متفاوت است. این کشتی‌ها الزاما به ابعاد استاندارد کانتینر محدود نیستند و بسته به نوع کشتی، می‌توانند برای بارگیری کالاهای سنگین، حجیم یا غیرمتعارف نیز مورد استفاده قرار گیرند.

آیا مواد غذایی و کالاهای شیمیایی هم با کشتای جنرال کارگو قابل‌حمل هستند؟

بعضی مواد غذایی بسته‌بندی‌شده و محصولات شیمیایی مجاز می‌توانند با کشتی مناسب حمل شوند، اما پذیرش آن‌ها به نوع کالا و شرایط نگهداری بستگی دارد.

برای مثال، محصولات فاسدشدنی ممکن است به تجهیزات کنترل دما نیاز داشته باشند و مواد شیمیایی خطرناک بسته‌بندی‌شده باید مطابق مقررات حمل دریایی کالاهای خطرناک پذیرش و حمل شوند.

تفاوت کشتی جنرال کارگو با کشتی کانتینری و فله‌بر

کشتی‌های جنرال کارگو، کانتینری و فله‌بر هرکدام برای گروه مشخصی از محموله‌ها طراحی شده‌اند. شناخت تفاوت آن‌ها به بازرگانان کمک می‌کند تا با توجه به مشخصات کالا، روش حمل مناسبی انتخاب کنند.

برای مثال، اگر قصد واردات چندصد کارتن قطعات الکترونیکی را داشته باشید، حمل کانتینری یا خرده‌بار دریایی معمولا از گزینه‌های اولیه بررسی خواهد بود، اما برای جابه‌جایی یک دستگاه صنعتی با عرض یا ارتفاع نامتعارف، ممکن است کشتی جنرال کارگو مناسب‌تر باشد.

البته بارهای خارج از ابعاد استاندارد همیشه به کشتی جنرال کارگو نیاز ندارند؛ بعضی از آن‌ها را می‌توان با کانتینرهای Open Top یا Flat Rack نیز حمل کرد.

تفاوت جنرال کارگو با بریک‌بالک چیست؟

جنرال کارگو (General Cargo) و بریک‌بالک (Break Bulk) دو اصطلاح مرتبط در حمل‌ونقل دریایی هستند. تفاوت اصلی آن‌ها این است که جنرال کارگو مفهوم گسترده‌تری دارد و بریک‌بالک یکی از روش‌های حمل این نوع کالاها محسوب می‌شود:

• جنرال کارگو (General Cargo): به کالاهای عمومی و تجاری مانند ماشین‌آلات، تجهیزات صنعتی، محصولات فولادی و کالاهای بسته‌بندی‌شده گفته می‌شود که برخلاف محموله‌های فله خشک و مایع، به‌صورت واحدهای مشخص حمل می‌شوند. این کالاها ممکن است در کارتن، بشکه، پالت، کانتینر یا به‌صورت قطعات مستقل جابه‌جا شوند.
• بریک‌بالک (Break Bulk): به شیوه‌ای از حمل گفته می‌شود که در آن کالاها بدون قرار گرفتن در کانتینر، به‌صورت جداگانه یا در قالب بسته، پالت، بشکه و بندیل روی کشتی بارگیری می‌شوند. این روش برای حمل ماشین‌آلات سنگین و محموله‌های بزرگ کاربرد زیادی دارد، اما محدود به کالاهای حجیم و غیراستاندارد نیست.

برای مثال، اگر چند دستگاه صنعتی بدون کانتینر و به‌صورت جداگانه در کشتی بارگیری شوند، این محموله از نوع جنرال کارگو است که به روش بریک‌بالک حمل می‌شود.

بنابراین، جنرال کارگو نوع محموله را توصیف می‌کند، درحالی‌که بریک‌بالک به شیوه حمل و بارگیری آن اشاره دارد.

هزینه حمل با کشتی جنرال کارگو چقدر است؟

هزینه حمل با کشتی جنرال کارگو عدد ثابتی ندارد و براساس نوع محموله، وزن و حجم آن، مسیر حمل و تجهیزات موردنیاز تعیین می‌شود.

مهم‌ترین عوامل مؤثر بر کرایه حمل عبارت‌اند از:

• وزن و حجم کالا: بعضی قراردادها کرایه را براساس وزن یا حجم محموله محاسبه می‌کنند.
• ابعاد بار: محموله‌های نامتعارف ممکن است به فضای بیشتر یا تجهیزات تخصصی نیاز داشته باشند.
• مبدأ و مقصد: فاصله مسیر، امکانات بندری و دسترسی به کشتی مناسب بر هزینه تأثیر می‌گذارد.
•  نوع کشتی: استفاده از شناورهای مجهز به جرثقیل سنگین یا تجهیزات ویژه ممکن است هزینه متفاوتی داشته باشد.
• هزینه بارگیری و تخلیه: استفاده از جرثقیل، نیروی عملیاتی و تجهیزات بندری می‌تواند جداگانه محاسبه شود.
• هزینه مهار بار: لشینگ، تکیه‌گاه‌های مخصوص و تجهیزات ایمنی ممکن است هزینه اضافی داشته باشند.
•  بیمه و خدمات جانبی: بسته به شرایط قرارداد، هزینه بیمه، انبارداری و سایر خدمات نیز باید بررسی شود.

نحوه محاسبه کرایه جنرال کارگو براساس W/M

هزینه حمل با کشتی جنرال کارگو به عواملی مثل وزن، حجم، ابعاد محموله، مسیر حمل و تجهیزات موردنیاز برای بارگیری بستگی دارد.

یکی از روش‌های محاسبه کرایه، W/M (Weight/Measurement) یا محاسبه براساس وزن و حجم کالا است. در این روش، معمولا عدد بزرگ‌تر بین وزن محموله به تن و حجم آن به مترمکعب، مبنای محاسبه قرار می‌گیرد.

برای مثال، فرض کنید یک دستگاه صنعتی ۸ تن وزن دارد و ابعاد بسته‌بندی آن ۴ متر طول، ۲ متر عرض و ۲ متر ارتفاع است.

حجم دستگاه برابر با ۱۶ مترمکعب خواهد بود:

۴ × ۲ × ۲ = ۱۶ مترمکعب

ازآنجایی که حجم کالا (۱۶) از وزن آن به تن (۸) بیشتر است، کرایه براساس ۱۶ واحد W/M محاسبه می‌شود.

اگر نرخ فرضی حمل برای هر واحد ۷۰ دلار باشد، کرایه پایه این محموله۱۱۲۰ دلار خواهد بود.

البته این مبلغ صرفاً یک مثال آموزشی است. هزینه واقعی حمل ممکن است شامل خدمات جرثقیل، بارگیری، مهار کالا و هزینه‌های بندری نیز باشد.

نکته: همه محموله‌های جنرال کارگو براساس W/M قیمت‌گذاری نمی‌شوند. برای کالاهای سنگین، فوق‌حجیم یا پروژه‌ای ممکن است کرایه به‌صورت توافقی و با توجه به شرایط محموله تعیین شود

مزایا و معایب حمل با کشتی جنرال کارگو

انتخاب کشتی جنرال کارگو برای بعضی از محموله‌ها مزایای قابل‌توجهی دارد، اما برای تمام کالاها مناسب‌ترین یا اقتصادی‌ترین گزینه نیست.

مزایای کشتی جنرال کارگو

• تنوع کالاهای قابل‌حمل: امکان حمل گروه‌های مختلف کالا با بسته‌بندی و اندازه متفاوت.
• مناسب برای محموله‌های غیرکانتینری: امکان جابه‌جایی بعضی کالاهای صنعتی و پروژه‌ای با ابعاد خاص.
•  انعطاف‌پذیری در چیدمان: قابلیت استفاده از فضاهای مختلف کشتی برای بارهایی با مشخصات متفاوت.
•  امکان فعالیت در برخی بنادر با تجهیزات محدود: کشتی‌های مجهز به جرثقیل می‌توانند بخشی از عملیات بارگیری و تخلیه را مستقل از تجهیزات بندر انجام دهند.

معایب کشتی جنرال کارگو

•  زمان‌بر بودن بارگیری و تخلیه: جابه‌جایی جداگانه محموله‌ها ممکن است زمان بیشتری نسبت به عملیات استاندارد کانتینری نیاز داشته باشد.
•  نیاز به مهار تخصصی: وزن و شکل متفاوت بارها، عملیات بارچینی و تثبیت محموله را پیچیده‌تر می‌کند.
• احتمال آسیب هنگام جابه‌جایی: استفاده از تجهیزات بالابری و جابه‌جایی چندمرحله‌ای نیازمند دقت بیشتری است.
• محدودیت تجهیزات بندری: همه بنادر امکان بارگیری یا تخلیه بارهای سنگین و بزرگ را ندارند.

در نتیجه، برای انتخاب روش حمل باید علاوه بر کرایه، هزینه‌های جانبی، زمان تحویل و ریسک آسیب کالا نیز بررسی شود.

نکات مهم بسته‌بندی و ایمنی جنرال کارگو

بسته‌بندی مناسب در حمل دریایی اهمیت زیادی دارد؛ چراکه محموله ممکن است در طول سفر با رطوبت، تغییرات دما، تکان‌های کشتی و فشار ناشی از چیدمان کالا مواجه شود.

برای کاهش خطر آسیب باید به موارد زیر توجه کرد:

•  انتخاب بسته‌بندی متناسب با کالا: استفاده از صندوق، پالت، پوشش محافظ یا سازه‌های نگهدارنده براساس وزن و جنس محموله.
•  مشخص‌کردن مرکز ثقل: برای ماشین‌آلات و بارهای نامتقارن، مرکز ثقل و نقاط مجاز بلندکردن باید مشخص باشند.
•  مهار صحیح کالا: زنجیر، تسمه، تکیه‌گاه و تجهیزات مهار باید متناسب با محموله انتخاب شوند.
• محافظت در برابر رطوبت: استفاده از پوشش و روش‌های مناسب برای جلوگیری از خوردگی و آسیب کالا.
• رعایت الزامات بسته‌بندی چوبی: بسته‌بندی‌های چوبی مشمول استاندارد ISPM 15 باید شرایط مربوط را داشته باشند.
•  بررسی کالای خطرناک: اگر محموله در گروه کالاهای خطرناک قرار دارد، ضوابط پذیرش و حمل آن باید پیش از ارسال بررسی شود.

استانداردهای مهم در حمل جنرال کارگو

در حمل دریایی، مقررات و دستورالعمل‌های مختلفی برای حفاظت از محموله و ایمنی کشتی وجود دارد. از جمله:

• CSS Code: راهنمای چیدمان و مهار ایمن بار است که برای کاهش خطر جابه‌جایی محموله در طول سفر استفاده می‌شود.
• SOLAS: کنوانسیون بین‌المللی ایمنی جان اشخاص در دریاست که الزامات مرتبط با ایمنی کشتی و حمل کالا را نیز در بر می‌گیرد.
• IMDG Code: مقررات مربوط به حمل دریایی کالاهای خطرناک بسته‌بندی‌شده را مشخص می‌کند.

رعایت این الزامات باید براساس نوع کالا و مقررات قابل‌اعمال انجام شود. برای مثال، هر کالای جنرال کارگو الزاما خطرناک نیست و به مدارک IMDG نیاز ندارد.

مدارک موردنیاز برای حمل با کشتی جنرال کارگو

مدارک لازم برای حمل دریایی بار عمومی به نوع کالا، شرایط قرارداد و مقررات کشورهای مبدأ و مقصد بستگی دارد. بااین‌حال، مهم‌ترین مدارکی که ممکن است برای این نوع حمل موردنیاز باشند عبارت‌اند از:

•  فاکتور تجاری (Commercial Invoice): شامل شرح کالا، تعداد، ارزش و اطلاعات معامله.
• پکینگ لیست (Packing List): شامل تعداد بسته‌ها، وزن ناخالص و خالص، ابعاد و نحوه بسته‌بندی.
•  بارنامه دریایی (Bill of Lading): سند حمل مربوط به محموله.
•  گواهی مبدأ (Certificate of Origin): در صورت نیاز براساس مقررات یا شرایط معامله.
•  مجوزهای مربوط به کالا: برای کالاهایی که واردات یا صادرات آن‌ها نیازمند مجوز است.
•  مشخصات فنی محموله: شامل نقشه ابعاد، وزن، مرکز ثقل و نقاط بلندکردن برای محموله‌های خاص.
• اسناد کالاهای خطرناک: در صورت نیاز و براساس طبقه‌بندی کالا.

برای ماشین‌آلات بزرگ یا محموله‌های پروژه‌ای، ممکن است شرکت حمل‌کننده اطلاعات فنی بیشتری برای بررسی روش بارگیری و مهار درخواست کند.

چه زمانی کشتی جنرال کارگو بهترین انتخاب است؟

برای انتخاب کشتی جنرال کارگو، ابتدا باید مشخصات کالا و گزینه‌های حمل جایگزین بررسی شوند؛ برای مثال:

•  اگر محموله شامل چندصد کارتن لوازم خانگی یا قطعات الکترونیکی باشد، حمل کانتینری معمولا یکی از گزینه‌های مناسب برای بررسی است.
• اگر کالا یک دستگاه صنعتی بزرگ با ابعاد نامتعارف باشد، ممکن است استفاده از کشتی جنرال کارگو، کشتی چندمنظوره یا تجهیزات ویژه کانتینری مناسب‌تر باشد.
•  اگر محموله شامل چندین رول فولادی باشد، بسته به وزن و حجم، امکان حمل به‌صورت بریک‌بالک یا کانتینری وجود دارد.
•  اگر قصد حمل ترانسفورماتور بسیار سنگینی را داشته باشید، ممکن است به شناور Heavy-Lift و تجهیزات بارگیری تخصصی نیاز باشد.

جمع‌بندی

کشتی جنرال کارگو یکی از انواع کشتی‌های باری است که برای جابه‌جایی کالاهای عمومی با وزن، شکل و بسته‌بندی متفاوت استفاده می‌شود. این کشتی‌ها به‌ویژه برای حمل بعضی محموله‌های صنعتی، محصولات فولادی و بارهای غیرکانتینری کاربرد دارند.

بااین‌حال، انتخاب این روش حمل به ظرفیت کشتی، تجهیزات بندری، ابعاد محموله، هزینه‌های جانبی و شرایط مسیر بستگی دارد. بررسی این عوامل قبل از رزرو حمل می‌تواند از هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده و مشکلات بارگیری یا تخلیه جلوگیری کند.

برای دریافت مشاوره درباره خدمات حمل‌ و نقل بین‌ المللی و بررسی روش مناسب حمل کالا می‌توانید با کارشناسان پی اس پی اکسپرس از طریق شماره 02142281 تماس بگیرید.

سوالات متداول