انوانتر چیست؟

انوانتر فرآیندی حیاتی در حوزه تجارت بین‌الملل و گمرک است که به معنای بازرسی فیزیکی و دقیق کالاهای وارداتی یا صادراتی است. این فرآیند نه تنها برای اطمینان از تطابق اطلاعات اعلام شده با وضعیت واقعی کالا، بلکه برای تعیین دقیق تعرفه گمرکی، کشف کالاهای قاچاق و ممنوعه و همچنین اجرای قوانین و مقررات گمرکی صورت می‌گیرد. در واقع، انوانتر پل ارتباطی بین اطلاعات اعلام شده در اسناد گمرکی و وضعیت واقعی کالا در انبار گمرک است.

نتایج حاصل از انوانتر در تعیین ارزش گمرکی، محاسبه حقوق و عوارض گمرکی و صدور مجوز ترخیص کالا مؤثر است. در این مقاله به بررسی ابعاد مختلف انوانتر، انواع آن، مراحل انجام و اهمیت آن در فرآیند ترخیص کالا خواهیم پرداخت.

انوانتر گمرکی یعنی چه؟

انوانتر به زبان ساده، بازرسی و صورت‌برداری دقیق از کالا در انبار گمرک است. این کار با حضور مامور گمرک و به درخواست صاحب کالا انجام می‌شود. در واقع، انوانتر یک فرصت برای صاحب کالا است تا قبل از انجام تشریفات گمرکی، محموله خود را بررسی کرده و از صحت و سلامت آن مطمئن شود.

انوانتر در قوانین گمرکی جایگاه ویژه‌ای دارد و انجام آن در برخی موارد الزامی است. ماده 99 آیین‌نامه قانون امور گمرکی به صراحت به حق صاحب کالا برای درخواست انوانتر اشاره کرده است.

پس چرا انوانتر انجام می‌شود؟

1) تعیین دقیق مشخصات کالا:

با انجام انوانتر، مشخصات دقیق کالا مانند نوع، جنس، مقدار، وزن، ارزش و… به صورت رسمی ثبت می‌شود.

2) کاهش اختلافات:

با بررسی دقیق کالا در مرحله انوانتر، اختلافات احتمالی بین اطلاعات اعلام شده در اسناد و وضعیت واقعی کالا کاهش می‌یابد.

3) تعیین تعرفه صحیح:

با مشاهده مستقیم کالا، مامور گمرک می‌تواند تعرفه گمرکی مناسب را برای کالا تعیین کند.

4) حفظ حقوق صاحب کالا:

انوانتر به صاحب کالا اطمینان می‌دهد که کالاهای وی به درستی ثبت و ترخیص می‌شوند.

5) اطمینان از سلامت و کیفیت کالا:

درصورت وجود هرگونه خسارت، آسیب، تقلب و کاهش وزن کالا می‌توان با کمک انوانتر از آن آگاه شد و مشکلات آن را رفع کرد.

6) تطابق با سفارش و قرارداد:

با انوانتر می‌توانید از تطبیق آن با کالایی که سفارش داده‌اید و مفاد قرارداد اطمینان کسب کنید.

7) مدیریت هزینه‌های گمرکی:

محاسبه دقیق و چندباره مالیات‌ها و هزینه‌های گمرکی و نبود هیچ مشکلی در این زمینه.

انواع انوانتر گمرک

انوانتر به عنوان فرآیندی برای بررسی و ثبت دقیق مشخصات کالا در گمرک، انواع مختلفی دارد که هر کدام برای شرایط خاصی مناسب هستند. انتخاب نوع انوانتر به عوامل مختلفی از جمله نوع کالا، حجم محموله، درخواست صاحب کالا و قوانین و مقررات گمرکی بستگی دارد. در ادامه به بررسی انواع مختلف انوانتر می‌پردازیم:

• انوانتر کامل (Full Inventory)

در این نوع انوانتر تمام کالاهای موجود در یک محموله به صورت کامل و دقیق بررسی می‌شوند. این نوع انوانتر معمولاً برای محموله‌های بزرگ و پیچیده و یا در مواردی که احتمال اختلاف بین اطلاعات اعلام شده و وضعیت واقعی کالا وجود دارد، انجام می‌شود.

• انوانتر نمونه‌برداری (Sampling Inventory)

در این روش به جای بررسی تمام کالاها، نمونه‌هایی از کالا انتخاب شده و مورد بازرسی قرار می‌گیرند. نتایج حاصل از بررسی نمونه‌ها به کل محموله تعمیم داده می‌شود. این روش برای محموله‌های بزرگ و یکنواخت مناسب‌تر است.

• انوانتر اسنادی (Documentary Inventory)

در این نوع انوانتر به جای بازرسی فیزیکی کالا، اسناد و مدارک مربوط به کالا به دقت بررسی می‌شوند. این روش برای کالاهایی که قبلاً بازرسی شده‌اند یا در مورد آن‌ها اطلاعات کافی وجود دارد، استفاده می‌شود.

• انوانتر ترکیبی (Combined Inventory)

انوانتر ترکیبی شامل ترکیبی از روش‌های فوق است. به عنوان مثال، ممکن است برای بخشی از یک محموله بزرگ از انوانتر کامل و برای بخش دیگر از انوانتر نمونه‌برداری استفاده شود.

نوع دوم تقسیم بندی انواتتر نیز به شکل زیر است:

• انوانتر قبل از اظهار

در این نوع انوانتر صاحب کالا قبل از اینکه اظهارنامه گمرکی را تسلیم کند، درخواست بازرسی کالا را می‌دهد. این امر به او اجازه می‌دهد تا قبل از انجام تشریفات گمرکی، از وضعیت کالا مطمئن شود و در صورت نیاز، اصلاحاتی در اظهارنامه خود اعمال کند.

• انوانتر بعد از اظهار

درخواست بازرسی کالا پس از تسلیم اظهارنامه گمرکی صورت می‌گیرد. معمولاً این نوع انوانتر به دلیل بروز اختلاف نظر بین گمرک و صاحب کالا یا به درخواست دستگاه‌های نظارتی انجام می‌شود.

• انوانتر الکترونیکی

این نوع انوانتر زمانی انجام می‌شود که کالا به صورت الکترونیکی به گمرک اظهار شده‌است و صاحب کالا می‌خواهد به صورت الکترونیکی کالا را ببیند و مشخصات آن را تأیید کند. این نوع انوانتر برای کالاهایی که به صورت الکترونیکی قابل ارائه هستند یا برای کالاهایی که برای اظهار نیاز به مدارک الکترونیکی دارند، مناسب است.

مراحل انجام انوانتر در ترخیص کالا

برای انجام انوانتر تمامی هزینه‌ها برعهده صاحب کالاست و معمولا نیز زمان انجام آن به ویژگی‌های کالا، نوع گمرک و فرایند قانونی در آنجا بستگی دارد. با این حال گاهی نیز ممکن است به درخواست صاحب کالا یا به دلیل وجود اختلاف نظر، انوانتر مجدداً انجام شود.

همچنین صاحب کالا موظف است مدارکی نظیر: برگه بارنامه، فاکتور تجاری، گواهی اصالت کالا، مجوز استاندارد کالا و پکینگ لیست و سایر مدارک درخواستی را به ماموران گمرک ارائه دهد تا کار آغاز گردد.

حال در ادامه مراحل این کار را توضیح می‌دهیم:

1. درخواست کتبی:

   • اولین قدم برای انجام انوانتر، ارسال درخواست کتبی به گمرک است.
   • در این درخواست، باید اطلاعات دقیقی از کالا، از جمله نوع، مقدار، کشور مبدا و شماره بارنامه ارائه شود.
   • همراه با درخواست، باید مدارک لازم مانند بارنامه، صورتحساب تجاری و… نیز ارائه گردد.

در سال‌های اخیر، با توسعه سامانه‌های الکترونیکی، مقررات مرتبط با انوانتر هم تغییراتی داشته است. از زمان راه‌اندازی سامانه جامع گمرکی (EPL)، درخواست انوانتر به‌صورت آنلاین ثبت می‌شود که این کار زمان هماهنگی را کاهش داده است.

1. تعیین زمان و مکان انوانتر:

   • پس از بررسی درخواست، گمرک زمان و مکان مناسبی را برای انجام انوانتر تعیین می‌کند.
   • معمولاً انوانتر در انبارهای گمرکی یا مکان‌هایی که کالا در آن نگهداری می‌شود، انجام می‌شود.

2. حضور صاحب کالا یا نماینده قانونی:

   • در زمان مقرر، صاحب کالا یا نماینده قانونی وی باید همراه با مدارک لازم در محل انوانتر حضور یابد.
   • همچنین، حضور یک مترجم رسمی در صورت نیاز به ترجمه مدارک الزامی است.

3. بازرسی دقیق کالا:

   • مامور گمرک به همراه نماینده صاحب کالا، به بازرسی دقیق کالا می‌پردازد.
   • این بازرسی شامل بررسی ظاهری کالا، شمارش تعداد بسته‌ها، وزن‌کشی، نمونه‌برداری (در صورت لزوم) و تطبیق اطلاعات با اسناد ارائه شده است.

4. تکمیل فرم‌های انوانتر:

   • اطلاعات حاصل از بازرسی در فرم‌های مخصوص انوانتر ثبت می‌شود.
   • این فرم‌ها شامل اطلاعاتی مانند نوع کالا، مشخصات فنی، مقدار، ارزش، کشور مبدا و… است.
   • هر دو طرف (مامور گمرک و نماینده صاحب کالا) باید فرم‌های انوانتر را امضا کنند.

5. تعیین تعرفه گمرکی:

   • بر اساس اطلاعات حاصل از انوانتر، مامور گمرک تعرفه گمرکی مناسب برای کالا را تعیین می‌کند.
   • در صورت وجود اختلاف نظر در مورد تعرفه، موضوع به کمیسیون تشخیص ارزش ارجاع داده می‌شود.

6. صدور گزارش انوانتر:

   • پس از اتمام فرآیند انوانتر، گمرک گزارش کاملی از نتایج بازرسی را صادر می‌کند.
   • این گزارش به عنوان مدرک رسمی برای مراحل بعدی ترخیص کالا مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بررسی قوانین مرتبط با انوانتر در  ترخیص کالا

از تغییرات، سخت‌گیری بیشتر در مورد انوانتر قضایی است. در مقررات جدید، اگر درباره تخلف (مثل مغایرت اسناد) وجود داشته باشد، انوانتر تنها با دستور مقام قضایی و حضور نمایندگان قانونی انجام می‌شود.

هدف این قانون، ایجاد فرصتی برای تطابق کالاها با اسناد و جلوگیری از مشکلات بعدی در فرآیند ترخیص است. انوانتر همچنین در مواردی که کالا پس از اظهار نیاز به بررسی مجدد دارد، مجاز است، مشروط به اینکه درخواست آن به‌صورت رسمی ثبت شود.

قوانین گمرکی ایران تأکید دارند که انوانتر باید با رعایت مقررات واردات انجام شود. مثلاً، کالاهایی که مشمول استانداردهای اجباری هستند (مانند مواد غذایی یا تجهیزات پزشکی)، در انوانتر باید با حضور کارشناسان مربوطه بررسی شوند تا از انطباق با استانداردهای گمرکی مطمئن شوند.

گزارش انوانتر نیز به‌عنوان سندی رسمی در پرونده گمرکی ثبت می‌شود و می‌تواند برای تعیین تعرفه یا صدور مجوز ترخیص استفاده شود. این چارچوب قانونی، هم حقوق صاحب کالا را حفظ می‌کند و هم وظایف گمرک را مشخص می‌سازد.

شیوه نظارت بر انوانتر در گمرک

انجام موفق یک انوانتر، نیازمند هماهنگی و همکاری بین چندین شخص و نهاد است. در ادامه، نقش هر یک از این افراد و نهادها را به طور مفصل توضیح می‌دهیم:

مأمور انوانتر

مسئولیت اصلی انجام بازرسی فیزیکی از کالا و ثبت دقیق مشخصات آن بر عهده مأمور انوانتر است. او باید دارای دانش فنی کافی در حوزه کالاهای تجاری و همچنین تسلط بر قوانین و مقررات گمرکی باشد.

وظایف اصلی این مامور بررسی ظاهری کالا، شمارش تعداد بسته‌ها و وزن‌کشی، نمونه‌برداری (در صورت نیاز)ف تطبیق مشخصات کالا با اسناد ارائه شده ثبت دقیق اطلاعات در فرم‌های مخصوص.

کارگزار گمرکی

کارگزار گمرکی به عنوان نماینده قانونی صاحب کالا مسئولیت پیگیری کلیه امور گمرکی از جمله انوانتر را بر عهده دارد. وظایف کارگزار شامل: تهیه و تکمیل مدارک مورد نیاز برای انوانتر، هماهنگی با گمرک برای تعیین زمان و مکان انوانتر، حضور در محل انوانتر به نمایندگی از صاحب کالا، نظارت بر انجام صحیح فرآیند انوانتر، پیگیری و حل مشکلات احتمالی.

نهادهای نظارتی

نهادهای نظارتی مانند سازمان استاندارد، سازمان بهداشت و سازمان محیط زیست، بر اساس قوانین و مقررات مربوطه، بر واردات و ترخیص برخی کالاها نظارت دارند. از وظایف نهادهای نظارتی می‌توان به این موارد اشاره کرد: بررسی انطباق کالا با استانداردهای ملی و بین‌المللی، صدور مجوزهای لازم برای ترخیص کالا از گمرک، اعمال محدودیت یا ممنوعیت بر واردات برخی کالاها.

معایب انوانتر در گمرک

انوانتر با وجود مزایای فراوان معایبی نیز دارد که آگاهی از آن‌ها برای تصمیم‌گیری بهتر در مورد انجام این فرآیند ضروری است. برخی از مهم‌ترین معایب انوانتر عبارت است از:

• صرف زمان: انجام انوانتر به خصوص برای محموله‌های بزرگ، زمان‌بر است و می‌تواند باعث تأخیر در ترخیص کالا شود.
• هزینه: انجام انوانتر هزینه‌هایی مانند دستمزد مامور گمرک، هزینه انبارداری و… را در پی دارد.
• آسیب به کالا: در حین انجام انوانتر، احتمال آسیب دیدن برخی کالاها به ویژه کالاهای حساس وجود دارد.
• ایجاد ترافیک در گمرک: افزایش تعداد انوانترها می‌تواند باعث ایجاد ترافیک در گمرک و کند شدن روند ترخیص کالا شود.
• پیچیدگی قوانین و مقررات: قوانین مربوط به انوانتر پیچیده بوده و ممکن است برای صاحبان کالا ایجاد سردرگمی کند.

مدارک مورد نیاز برای انوانتر در ترخیص کالا

برای شروع فرآیند انوانتر، مدارک مشخصی لازم است تا گمرک درخواست را بپذیرد. این مدارک شامل موارد زیر است:

1. درخواست کتبی یا فرم انوانتر: سندی که دلیل و هدف انوانتر را توضیح می‌دهد.
2. اسناد مالکیت کالا: مانند بارنامه، فاکتور تجاری یا پرفرما که ثابت کند کالا متعلق به درخواست‌دهنده است.
3. کارت بازرگانی یا مجوز واردات: برای تأیید هویت تجاری صاحب کالا.
4. اظهارنامه اولیه (در صورت وجود): اگر انوانتر پس از اظهار باشد، نسخه اولیه اظهار کالا ارائه می‌شود.
5. مدارک مرتبط با تعرفه گمرکی: گاهی اطلاعاتی درباره کد تعرفه کالا یا hs کد برای شناسایی دقیق‌تر نیاز است.

نکات کاربردی برای استفاده از انوانتر

• انوانتر را فقط وقتی درخواست کنید که واقعاً نیاز است برای کالاهایی که کیفیت یا کمیتشان مشکوک است. درخواست بی‌مورد می‌تواند وقت و هزینه اضافی برای شما داشته‌باشد.
• در زمان بازدید کالا خودتان هم یادداشت بردارید و با گزارش مأمور گمرک مقایسه کنید. این کار از اختلافات احتمالی در آینده جلوگیری می‌کند.
• اگر خودتان نمی‌توانید در انوانتر حاضر شوید، یک نماینده قانونی مطمئن بفرستید. این کار به‌ویژه برای بازرگانانی که در شهرهای دیگر هستند، مفید است.
• گاهی هزینه‌های انبار گمرکی قابل چانه‌زنی است. با مدیریت هزینه و توافق با انبار، می‌توانید مخارج را کم کنید.

سخن نهایی

انوانتر معمولاً در مراحل اولیه ترخیص کالا انجام می‌شود. به طور دقیق‌تر، پس از ورود کالا به انبار گمرک و قبل از انجام تشریفات گمرکی مانند اظهار کالا انوانتر صورت می‌گیرد.

با انجام این بررسی دوباره کالا می‌توان مشخصات فیزیکی کالا با اطلاعات مندرج در اسناد همراه کالا (مانند بارنامه، صورتحساب تجاری و…) را بار دیگر تطبیق داد. همچنین ارزش گمرکی کالا دقیق‌تر تعیین می‌شود و درصورت وجود هرگونه کالای ممنوعه یا قاچاقی در محموله، امکان کشف و ضبط آن وجود دارد. درنهایت آنکه انوانتر به کاهش اختلافات احتمالی بین گمرک و صاحب کالا کمک می‌کند.

به صورت کلی داشتن یک ترخیص کار حرفه‌ای در گمرک و سپردن امور ترخیص به یک شرکت معتبر بسیار اهمیت دارد و وقت و هزینه‌ها صرفه‌جویی می‌کند. به همین خاطر کار کردن با شرکت‌هایی همچون پست بین المللی پی اس پی می‌تواند تجربه بسیار مثبتی باشد.

پی اس پی اکسپرس به طور تخصصی در حوزه حمل و نقل بین المللی و ترخیص کالا از گمرک فعالیت می‌کند و ترخیص کاران مجرب در گمرکات کشور دارد. برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با شماره 02142281 تماس بگیرید و با کارشناسان ما درارتباط باشید.

سوالات متداول