راهنمای کامل صادرات فرش ماشینی

هرچند که فرش دستباف ایرانی در سراسر جهان شهرت دارد اما بسیاری از کشورها خواهان فرش ماشینی نیز هستند و به خاطر تنوع و قیمت مناسب طرفداران زیادی در کشورهای اروپایی و آسیایی و آمریکا دارد.

در حال حاضر استان اصفهان به ویژه شهرهای کاشان و آران و بیدگل پیشگام در تولید و صادرات فرش ماشینی هستند و بیش از 800 واحد فقط این در این استان مشغول به کارند. همچنین این واحدها با عرضه سالانه افزون بر 50 میلیون متر مربع بیش از 70 درصد از تولید و صادرات صنعت فرش کشور را انجام می دهند. حدود 870 واحد تولیدی فرش ماشینی در کشور فعال هستند که 76 درصد این واحد ها در استان اصفهان قرار دارد که از این میزان 92 درصد سهم کاشان است. البته بیشترین تولید فرش ماشینی در کشور پس از استان اصفهان به ترتیب استان‌های مرکزی، خراسان رضوی و یزد هستند.

اگر شما هم در این صنعت مشغول به کار هستید و می‌خواهید بدانید صادرات فرش ایران به کدام کشورهاست و میزان صادرات فرش ماشینی ایران چه میزان است، با پست اکسپرس بین المللی پی اس پی همراه باشید تا به بررسی کامل این موضوع بپردازیم. باید بدانید پی اس پی خدماتی در این حوزه ارائه نمی‌دهد.

شرایط صادرات فرش ماشینی

به صورت کلی برای صادرات فرش ماشینی انواع مختلفی از محصولات مانند فرش ماشینی دستباف گونه، گلیم فرش، موکت‌های نمدی و تافتینگ، فرش چهل تکه، تابلو فرش، فرش مدرن، فرش سجاده‌ای، پادری، کفپوش، کناره، فرش کودک، فرش ترک، نخ موکت، قالیچه ابعادی و …تولید و صادر می‌شوند.

هرچند که تا چند دهه گذشته صادرات فرش دستباف و ماشینی به کشورهای خارجی به عنوان کالایی سرمایه‌ای انجام می‌شد اما با تغییراتی که در بازار جهانی و تقاضای مشتریان رخ داد، در حال حاضر کم کم انواع فرش به کالاهایی مصرفی تبدیل شده‌اند.

برای آنکه با شرایط صادرات فرش ماشینی از ایران آشنا شوید به مراحل زیر دقت کنید:

اخذ کارت بازرگانی: اولین قدم برای صادرات هر کالایی، از جمله فرش ماشینی، اخذ کارت بازرگانی است. این کارت توسط اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران صادر می‌شود.

دریافت مجوز صادرات: برای صادرات فرش ماشینی، باید از سازمان توسعه تجارت ایران مجوز مربوطه را دریافت کنید.

تعیین تعرفه گمرکی: هر نوع فرش ماشینی دارای تعرفه گمرکی خاص خود است که باید قبل از اقدام به صادرات، نسبت به تعیین آن اقدام کنید.

اخذ گواهی استاندارد: فرش های ماشینی صادراتی باید دارای گواهی استاندارد ملی ایران باشند.

صدور پروفرما: پس از انجام مراحل فوق، باید نسبت به صدور پروفرما (پیش فاکتور) برای خریدار اقدام کنید.

انجام معاملات ارزی: پس از توافق با خریدار بر سر قیمت و شرایط پرداخت، باید وجه فروش فرش را دریافت نمایید.

حمل و نقل بین الملل: در نهایت، باید فرش را با توجه به توافق انجام شده با خریدار، به کشور مقصد حمل کنید. در این مرحله باید یکی از سه روش حمل بار یعنی حمل هوایی، زمینی و دریایی را انتخاب کنید که این انتخاب براساس میزان مسافت میان کشور مبدا و مقصد، حجم و وزن کالای صادراتی، محدودیت زمانی و مالی و … صورت می‌گیرد.

انواع فرش های ماشینی صادراتی

باتوجه به آنکه در بافت فرش های ماشینی از دستگاه‌های به روز و پرسرعت استفاده می‌شود، انواع طرح‌ها و اندازه‌های مختلف را می‌توان با مد روز جهان و سلیقه‌های گوناگون تولید و صادر کرد. اگر بخواهیم یک دسته بندی کلی از این انواع فرش های ماشینی ایرانی ارائه دهیم، لیست زیر نمونه‌ای از آن است:

فرش‌های کلاسیک: این نوع فرش‌ها با طرح‌های سنتی ایرانی بافته می‌شوند و از محبوبیت بالایی در بین خریداران خارجی برخوردار هستند. مخصوصا آنکه این نقوش خاص و بومی ایران و برخی کشورهای خاورمیانه‌ای هستند و نمی‌توان به راحتی آن‌ها را در هر کشوری پیدا کرد. به همین خاطر به علت قیمت بالاتر فرش‌های دستباف، فرش‌های ماشینی طرح دستباف از محبوبیت بالایی برخوردار هستند.

فرش‌های مدرن: این فرش‌ها با طرح‌های مدرن و امروزی بافته می‌شوند و معمولا سبکی ساده و مینیمال دارند و از رنگ‌های نود زیاد استفاده می‌کنند. کسانی که به دکوراسیون‌های مدرن علاقه دارند، قطعا خواهان چنین فرش‌هایی هستند.

فرش‌های فانتزی: این نوع فرش‌ها با طرح‌های خلاقانه و فانتزی بافته می‌شوند و برای استفاده در دکوراسیون‌های خاص مناسب هستند. مثلا طرح یک مکان یا رویداد خاص که در کل دنیا شهرت دارد.

فرش‌های کودک: در این مدل از طرح‌های شاد و کودکانه استفاده می‌شود و برای اتاق خواب و یا مهد کودک مناسب هستند. این فرش‌ها را می‌توان در ابعاد و جنس‌های مختلف نیز تولید کرد و طرح‌های آن را براساس شخصیت‌های کارتونی محبوب دنیا انتخاب نمود.

قوانین صادرات فرش ماشینی

کلیه صادرکنندگان موظف به رعایت قوانین و مقررات مربوط به صادرات فرش ماشینی هستند. این قوانین توسط سازمان‌های مختلفی از جمله وزارت صنعت، معدن و تجارت، سازمان توسعه تجارت ایران و سازمان استاندارد ملی ایران وضع و ابلاغ می‌شوند.

به‌علاوه فرش‌های ماشینی صادراتی باید از نظر کیفیت، مواد اولیه، ابعاد و سایر ویژگی‌ها مطابق با استانداردهای ملی و بین المللی باشند.

این مورد را در نظر داشته باشید که برخی کشورها قوانین سختگیرانه‌ای درخصوص ورود کالاهای خارجی به داخل مرزهای خود دارند و استانداردها و بازرسی‌های بیشتری در این باره انجام می‌دهند. پس در این باره حتما با کارشناسان این حوزه مشورت نمایید تا به مشکلات قانونی برنخورید.

درنهایت آنکه برای صادرات فرش ماشینی باید مدارک و اسناد تجاری و گمرکی مختلفی را تهیه کنید و به نهادهای مربوطه ارائه دهید. برخی از مهم‌ترین مدارک صادرات کالا عبارتند از:

• کارت بازرگانی
• پروانه بهره برداری از واحد تولیدی (برای تولیدکنندگان)
• فاکتور خرید فرش (برای بازرگانان)
• گواهی استاندارد ملی ایران
• بیمه نامه حمل و نقل
• قبض پرداخت عوارض گمرکی

آمار صادرات فرش ماشینی

براساس داده های گمرک ایران و انجمن نساجی، ارزش وزنی صادرات فرش ماشینی از سال 1396 تا 1402 افزایش 50 درصدی داشته، اما ارزش دلاری صادرات از 323 میلیون دلار با کاهش 27/4 درصدی به 235 میلیون دلار رسیده است. به نظر می‌رسد دلیل این اتفاق عجیب علاوه بر تاثیر تحریم‌ها (تخفیف در بازارها و هزینه دور زدن تحریم) عمدتا به موضوع کم اظهاری و بیش اظهاری برمی‌گردد. به عبارتی، ممکن است برخی از صادرکنندگان در شرایط غیرتحریم برای برخورداری از مزایا و جوایز رقم صادرات خود را بیشتر از مقدار اعلام کرده و در شرایط تحریم برای کاهش تعهد ارزی، کم اظهاری کنند.

علاوه‌براین، به گفته مدیرکل دفتر صنایع پوشاک و منسوجات وزارت صمت پیش‌تر اعلام کرده بود که در سال 1401 صادرات 280 میلیون دلاری فرش ماشینی انجام شده است که به شرط رفع موانع، به ویژه بحث بازگشت ارز حاصل از صادرات، ظرفیت صادرات فرش ماشینی تا یک میلیارد دلار وجود دارد.

همچنین مدیرکل دفتر صنایع پوشاک و منسوجات وزارت صمت با بیان اینکه 1000 واحد صنعتی فرش ماشینی در کاشان فعال هستند، اعلام کرده است که سایر کف‌پوش‌ها مثل موکت در داخل تامین می‌شود. همچنین سال گذشته مجموعا 1000 تن واردات الیاف اکلیریک صورت گرفته که نشان می‌دهد زنجیره در حال تکمیل است. همچنین بخشی از ماشین آلات فرش ماشینی هم در کاشان ساخته می‌شود.

علاوه بر اطلاعات گفته شده، تولید سالانه فرش ماشینی کشورمان سالانه 90 میلیون متر مربع است که بخش عمده آن صادر می‌شود. برای مثال در شش ماه نخست 1402 صادرات فرش ماشینی در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته افزایش 11.5 درصدی داشته است.

بازارهای صادراتی برای صادرات فرش ماشینی

مقاصد صادرات فرش ماشینی متنوع و زیاد است و کشورهای همسایه، اروپایی و شرق آسیا خواهان محصولات ما هستند. برای مثال بخش عمده صادرات فرش ماشینی به کشورهای افغانستان و عراق است و خرید و فروش بیشتر با ریال و ارز محلی آن کشورهاست.

البته برای یافتن مشتریان خارجی باید رقبای خود در این عرصه را نیز به خوبی بشناسید. چین، ترکیه، هند و بلژیک از صادرکنندگان بزرگ فرش ماشینی در دنیا هستند و بخش زیادی از بازار را به خود اختصاص داده‌اند. مثلا ترکیه، 24 درصد به اتحادیه اروپا، 29 درصد به خاورمیانه، 16 درصد به قاره آفریقا، 13 درصد به آمریکا، 11 درصد به آسیا و 7 درصد به استرالیا به طور میانگین صادرات فرش دارد که باید به خوبی این آمارها را بررسی کرد و تاثیر آن را بر روی تجارت فرش در ایران سنجید.

در حال حاضر کارخانه های بزرگ و کوچک بی‌شماری در کشور وجود دارند که به تولید فرش ماشینی مشغولند و به بیش از 60 کشور جهان صادرات فرش ماشینی دارند. چین، آمریکای لاتین و روسیه از جمله بازار‌های اصلی فرش ایران هستند که در رشد صادرات فرش نقش زیادی داشته‌اند. کشور امارات نیز مرکزی است برای صادرات فرش ماشینی و دستباف که محصولات ما را را به بازارهای جهان ارسال می‌کند. خوب است بدانید آمریکا نیز از مشتریان بزرگ فرش ایرانی است و به خاطر تحریم‌ها و مناسبات بین المللی صادرات فرش به آمریکا نیز از طریق پاکستان صورت می‌گیرد.

براساس آمارهای جهانی کشورهای آمریکا، انگلستان، برزیل، آلمان و کانادا بزرگ‌ترین واردکنندگان فرش در جهان هستند و تجار ایرانی می‌توانند با بازاریابی درست مشتریان خوبی برای خود پیدا کنند.

اما کشورهای انگلیس، فرانسه، اسپانیا، اتریش، سوئد، ژاپن، استرالیا، کانادا، عربستان، قطر، امارات، کویت، بحرین، عمان، اردن، سوریه، تایوان، عراق، هندوستان، پاکستان، افغانستان، نیوزلند، آفریقا جنوبی، سنگال، ترکمنستان، کامرون، تاجیکستان، داغستان، قزاقستان و آذربایجان از مشتریان صادراتی ایران هستند.

علاوه بر نکات گفته شده، شناخت سلیقه و علایق مشتریان، کلید موفقیت در هر کسب و کاری است. در تجارت فرش ماشینی ایران نیز آگاهی از سلیقه خریداران در کشورهای مختلف، نقشی اساسی در انتخاب طرح، رنگ و اندازه فرش‌های صادراتی ایفا می‌کند. در ادامه این مطلب، به بررسی سلیقه مشتریان در برخی از بازارهای هدف فرش ماشینی ایران می‌پردازیم:

مالزی: طرح‌هایی که معمولا مردمان مالزی می‌پسندند، اشکال هندسی، خشتی، لچک ترنج و افشان هستند. رنگ‌های قرمز، ملایم و متضاد نیز برای آن‌ها جذاب است و فرش‌هایی بزرگ به اندازه سالن پذیرایی یا  2×3 متر برای مصارف عمومی می‌خرند.

آلمان: معمولا فرش‌هایی کوچک‌تر از 6 متر می‌خرند، علاقه به طرح‌های خلوت و بدون ترنج دارند و رنگ‌های کرم، خاکی ملایم را می‌پسندند. معمولا نیز کنتراست پایین و تنوع رنگی کم را دوست دارند.

آمریکا: فرش‌های کرم، پوست پیازی، مغز پسته‌ای، قهوه‌ای روشن، بژ برای آمریکایی‌ها جذاب است و معمولا فرش‌های بزرگ با طرح افشان و گل‌های درشت را دوست دارند. البته فرش دستباف بیشتر موردپسند آن‌هاست.

هلند: فرش‌هایی با طرح خلوت، هندسی، بدون نقوش شلوغ و با رنگ‌های کرم روشن، لعاب‌دار و ساده و ملایم را می‌پسندند و فرش‌هایی کوچک و کمتر از 6 متر را بیشتر می‌خرند.

ایتالیا: فرش‌هایی با طرح هندسی و بدون ترنج موردپسند ایتالیایی‌هاست. البته به خاطر تفاوت فرهنگی میان شمال و جنوب این کشور سلایق مردمان آن نیز باهم متفاوت است. برای مثال شمال ایتالیا از رنگ‌های آرام و ملایم، آبی، کرم، بژ و قرمز ملایم لذت می‌برند در حالیکه جنوبی‌ها رنگ‌های گرم و تند را بیشتر دوست دارند. درمورد اندازه فرش نیز باید گفت معمولا کوچکتر از 6 متری را می‌خرند.

دبی امارات: به خاطر روحیه شرقی و خاورمیانه‌ای که میان ما و کشورهای عربی وجود دارند، اماراتی‌ها نیز از فرش‌هایی با طرح‌های اصیل ایرانی و ترنج دار لذت می‌برند و معمولا از این مدل فرش‌ها با رنگ‌های شاد و طلایی پررنگ استفاده می‌کنند. اندازه‌ای که برای خرید فرش نیز می‌خواهند، معمولا 4×6، 5×8، 3.5×5 متر هستند.

فرانسه: فرانسوی‌ها به فرش‌هایی که الهام گرفته از طبیعت و حیوانات باشند و یا نقوش محلی جنوب و جنوب شرق ایران را داشته باشند، علاقه زیادی دارند. معمولا فرش‌هایی نهایت 6 متری می‌خرند که رنگ‌های آن‌ها نیز روشن، سفید، صورتی و یا آبی است.

افغانستان: باتوجه به فضای ملتهب و جنگ‌زده‌ای که در افغانستان وجود دارد، قدرت خرید مردم پایین است اما معمولا فرش‌هایی با تراکم کم، رنگ‌بندی‌های خاص و ارزان را می‌پسندند.

ژاپن: فرش‌هایی با طرح درختی و گلدانی قم، متنوع تبریز، افشان لچک ترنج اصفهان، گل‌افشان و ماهی درهم ریزبافت خراسان در ژاپن به فروش می‌رسند. همچنین آن‌ها رنگ‌های ملایم و شاد، کرم، طلایی، قرمز روشن، زرد، یشمی، سبز و آبی کمرنگ را می‌پسندند. به‌علاوه ژاپنی‌ها فرش‌های ریزبافت و باکیفیت را دوست دارند و کوچک‌تر از 6 متر را خریدار هستند.

انگلیس: انگلیسی‌ها از طرح‌های جدید و متغیر استقبال می‌کنند و معمولا طرفدار تابلو فرش و کناره و فرش‌های کوچک هستند. معمولا سلایقشان در طرح و نقش به فرانسوی‌ها نزدیک است.

خریداران صنایع دستی ایران

چالش‌های صادرات فرش ماشینی

فرش ماشینی ایران، هنری اصیل و صنعتی نوپا، با وجود پتانسیل‌های فراوان در مسیر صادرات با چالش‌هایی روبروست. اگر نگاهی به بازارهای اصلی فرش ماشینی جهان بیندازیم می‌بینیم که آمریکا در صدر آنها قرار دارد که متاسفانه ایران با این کشور تجارت مستقیم ندارد. البته در مقابل کشورهای افغانستان، عراق، ترکمنستان، پاکستان و قطر پنج مقصد اصلی فرش ماشینی ایران هستند.

با این حال این کشورها عمدتا کشورهایی نه چندان ثروتمند هستند و توان خرید پایین دارند و فرش صادر شده برای آنها با نیاز معمول بازار جهانی متفاوت است. از طرفی عراق و افغانستان، بازارهایی با ریسک تجارت بالا دارند و ایران از هم‌جواری با آنها استفاده می‌کند و بازار آنها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

برای آنکه درک بیشتری از ریسک‌های این تجارت پرسود به دست آورید، در ادامه به برخی از مهم‌ترین مشکلات صادرات فرش ماشینی می‌پردازیم:

بازار داخلی محور: تمرکز فعالان این حوزه بر بازار داخلی، منجر به تولید محصولاتی متناسب با سلیقه و نیازهای ایرانیان شده است، در حالی که برای موفقیت در صادرات، توجه به نیازها و سلیقه‌های بازارهای بین‌المللی ضروری است.

تشابه با فرش دستباف: نزدیکی فرش ماشینی به فرش دستباف در ذهن مصرف‌کنندگان، مانعی برای صادرات این محصول به شمار می‌رود. این دو محصول بازار و مخاطبان متفاوتی دارند و سلایق مصرف‌کنندگان خارجی با فرش ماشینی ایرانی همخوانی کامل ندارد.

عدم آگاهی از مفاهیم صادرات: ناآگاهی و عدم آموزش کاربردی مفاهیم صادرات و بازاریابی به تولیدکنندگان و مدیران صنعت فرش، مانع بزرگی در مسیر صادرات این محصول محسوب می‌شود.

مشکلات مالی و حمایتی: رابطه نامناسب مالی با کشورهای دیگر و عدم حمایت کافی از تولیدکنندگان فرش ماشینی، چالش‌های دیگری در مسیر صادرات این محصول هستند.

رقابت ناسالم: رقابت ناسالم میان تولیدکنندگان برای خرید و واردات ماشین‌آلات جدید، منجر به تولید فرش‌هایی با شانه بیشتر می‌شود. این امر در شرایطی رخ می‌دهد که بازار فرش رونق ندارد و تولیدکنندگان قادر به فروش محصولات خود نیستند. چنین رقابتی، بازار را آشفته کرده و از بازگشت سرمایه برای هر تکنولوژی جدید جلوگیری می‌کند.

کمرنگ شدن نقش طبقه متوسط: کاهش قدرت خرید طبقه متوسط در ایران، بر رکود بازار داخلی فرش نیز تأثیر منفی گذاشته است.

عدم تولید مواد اولیه: ایران توانایی تولید مواد اولیه برای نساجی را ندارد. از این رو مواد اولیه را باید از کشورهای خارجی تهیه کرد که این امر سختی‌های مختص خود را دارد. از آن طرف به خاطر تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران، ما مجبور هستیم این مواد را به قیمت بالاتری وارد صنعت فرش ماشینی ایران کنیم. به همین خاطر به خاطر نوسانات شدید اقتصادی و قیمت دلار و همچنین برای تولید مواد اولیه فرش ماشینی با مشکل متعددی روبه‌رو می‌شویم. مخصوصا شرکت‌های کوچک و نوپا در صنعت فرش ماشینی کشورمان که توانایی نقدی زیادی ندارند و در این زمینه ممکن است با شکست روبه‌رو شوند.

درنتیجه وقتی مواد اولیه قیمت بالایی داشته باشند، قیمت نهایی فرش ماشینی نیز بالاتر خواهد رفت و بازارهای صادراتی نیز به مرور کمتر و محدودتر خواهند شد.

راهکارهایی برای غلبه بر چالش‌های صادرات فرش ماشینی

صنعت فرش ناچار به یافتن بازارهای جدید و تمرکز بیشتر بر صادرات است. این امر نیازمند ابتکار در طراحی، حمایت سرمایه‌گذاران و تاجران بین‌المللی و همچنین حمایت‌های دولتی است. البته اتکا به خلاقیت در طراحی، می‌تواند در زمینه صادرات به موفقیت دست یابد.

همچنین دولت باید با ارائه تسهیلات و حمایت‌های لازم، به تولیدکنندگان فرش ماشینی در مسیر صادرات یاری رساند و قوانین حوزه صادرات و بازگشت ارز را بهتر کند.

البته انجام تحقیقات بازار و شناخت دقیق نیازها و سلیقه‌های بازارهای هدف و ایجاد برندهای قوی و شناخته شده برای فرش ماشینی ایرانی کلید موفقیت در صادرات فرش ماشینی خواهد بود.

درنهایت آنکه حضوردر نمایشگاه‌های بین‌المللی فرش، فرصتی مناسب برای معرفی فرش ماشینی ایرانی به خریداران و سرمایه‌گذاران خارجی است. تولیدکنندگان باید در نظر داشته باشند که صنعت فرش ماشینی ایران از لحاظ تکنولوژی، با کشورهای فعال در این حوزه از جمله مصر، ترکیه و عربستان سعودی برابری می‌کند. همچنین فرش ماشینی ایران از نظر کیفیت و ظرافت در بافت، شهرت جهانی دارد و نیروهایی متخصص در این عرصه مشغول به کارند.

سخن نهایی

صنعت فرش ماشینی ایران با وجود آنکه با چالش‌های زیادی درگیر است اما پتانسیل‌های فراوانی برای صادرات به بازارهای بین‌المللی دارد. با اتکا به خلاقیت، نوآوری، تمرکز بر صادرات، و بهره‌گیری از راهکارهای ارائه شده می‌توان شاهد رونق و شکوفایی این صنعت اصیل ایرانی در عرصه جهانی بود.

تجار و تولیدکنندگان داخلی باید توجه کنند که برای صادرات فرش ماشینی باید تمامی قوانین و مقررات این حوزه را یاد بگیرند و در کنار آن با کارشناسان این حوزه مشورت نمایند.

درنهایت برای موفقیت در صادرات فرش ماشینی، باید به بازار هدف خود به خوبی اشراف داشته باشید و نیازها و سلیقه مشتریان را بشناسید و مطابق با استانداردهای بین المللی عمل کنید.

سوالات متداول