دور اظهاری واردات چیست و چرا به یکی از ارکان اصلی تجارت مدرن و تشریفات گمرکی الکترونیکی در ایران و جهان تبدیل شده است؟ اگر شما هم در زمینه واردات و صادرات فعالیت دارید یا بهتازگی قصد دارید که به این عرصه وارد شوید، بدون شک با این اصطلاح و سامانههای مرتبط با آن برخورد داشته یا خواهید داشت.
در گذشتهای نهچندان دور، انجام امور گمرکی نیازمند صرف وقت بسیار، مراجعه حضوری مکرر و درگیر شدن با حجم زیادی از اسناد کاغذی بود. اما امروزه با پیشرفت فناوری و حرکت به سمت دولت الکترونیک، بسیاری از این فرایندها سادهتر، سریعتر و شفافتر شدهاند. «دور اظهاری» یا اظهار از راه دور کالا، دقیقاً یکی از همین تحولات مثبت است که با هدف تسهیل تجارت و کاهش بروکراسیهای زائد ایجاد شده است. پی اس پی اکسپرس در این مقاله قصد دارد به زبان ساده، شما را با مفهوم دور اظهاری، اهمیت آن، مراحل انجام و نکات کلیدی مرتبط با آن آشنا کند. با ما همراه باشید.
دور اظهاری واردات و دور اظهاری گمرک؛ راهکاری برای ترخیص سریع و بدون مشکل کالا
دور اظهاری واردات یعنی ثبت و اعلام اطلاعات کالا به گمرک بهصورت الکترونیکی و از راه دور، بدون نیاز به فرمهای کاغذی. در این مرحله، جزئیاتی مثل نوع کالا، تعداد، وزن، ارزش، کشور مبدأ و مدارک مرتبط وارد سامانه میشود.
این فرآیند که به آن دور اظهاری گمرک هم گفته میشود، قبل از بررسی فیزیکی کالا توسط کارشناسان گمرک انجام میشود و نقش اساسی در تسریع ترخیص دارد.
اظهارنامه گمرکی در اینجا مانند شناسنامه کالا عمل میکند و مبنای تمامی بررسیها، محاسبات عوارض و تصمیمگیریهای قانونی گمرک است.
ثبت دقیق و کامل اطلاعات در دور اظهاری گمرک، مسیر صدور مجوز ترخیص را هموار میکند و از ایجاد تأخیر و مشکلات احتمالی جلوگیری مینماید.
هر گونه مغایرت یا اطلاعات ناقص، نهتنها باعث تأخیر در ترخیص میشود، بلکه میتواند پیامدهای قانونی جدی، شامل جریمه و حتی تلقی تخلف یا قاچاق داشته باشد.
به همین دلیل، بسیاری از کسبوکارها برای اطمینان از صحت اطلاعات، از تجربه شرکتهای ترخیص کالا استفاده میکنند تا ثبت اطلاعات در دور اظهاری گمرک با استانداردهای قانونی و رویههای کارشناسی گمرک همخوان باشد.
آشنایی با مراحل اصلی ترخیص کالا از گمرک
برای درک اهمیت دور اظهاری، مروری بر مراحل اصلی ترخیص کالا از گمرک ضروری است. این فرآیند با «دور اظهاری» یعنی ثبت الکترونیکی اطلاعات کالا در سامانه EPL آغاز میشود.
پس از آن، «کوتاژ» یا شماره ثبت اظهارنامه صادر شده و مسیر گمرکی، اعم از سبز، زرد یا قرمز بر اساس ریسکسنجی تعیین میشود. سپس، بسته به مسیر، کنترل و ارزیابی کالا و اخذ مجوزهای لازم از سازمانهای مربوطه صورت میپذیرد.
کارشناس گمرک تعرفه را بررسی و تأیید کرده و پس از پرداخت حقوق و عوارض توسط صاحب کالا، سند ترخیص صادر میشود. در نهایت، با ارائه این سند، اجازه خروج کالا از گمرک داده میشود. دقت در دور اظهاری، سنگ بنای این مراحل پیچیده است.
سامانه EPL و دور اظهاری کالا
سامانه EPL که مخفف عبارت Electronic Packing List است، اما بیشتر با نام «سامانه جامع امور گمرکی» یا «پنجره واحد تجارت فرامرزی» شناخته میشود، نقش محوری در فرایند دور اظهاری واردات و بهطور کلی الکترونیکی شدن تشریفات گمرکی الکترونیکی در ایران ایفا میکند.
درواقع سامانه EPL، پلتفرمی هوشمند و یکپارچه تحت وب برای امور گمرکی است که با هدف سادهسازی فرآیندها، افزایش کارایی و شفافیت در تجارت خارجی راهاندازی شده. این سامانه از سال ۱۳۹۲ در گمرکات کشور عملیاتی شده است و به کاهش مراجعات حضوری، صرفهجویی در زمان و هزینه، و افزایش دقت اطلاعات کمک میکند.
برای استفاده از EPL، نام کاربری و رمز عبور لازم است. دریافت اولیه این اطلاعات معمولاً نیازمند یکبار مراجعه حضوری به گمرک جهت احراز هویت خواهد بود. نام کاربری اشخاص حقیقی کد ملی و برای اشخاص حقوقی، شناسه ملی شرکت است. پس از فعالسازی، امور مختلف گمرکی مانند دور اظهاری از طریق این سامانه صورت میگیرد.
راهنمای گامبهگام تنظیم دور اظهاری واردات در سامانه EPL
بهمنظور ترخیص کالا به صورت آنلاین، سامانه EPL (پنجره واحد تجارت فرامرزی) ایجاد شده تا مراحل گمرکی سریعتر و سادهتر انجام شود. مراحل دور اظهاری واردات در این سامانه به شرح زیر است:
ورود به سامانه EPL
ابتدا به سامانه EPL مراجعه کنید و نام کاربری و رمز عبور خود را وارد نمایید. برای دریافت رمز عبور، لازم است حضوری به گمرک مراجعه نمایید و کد فعالسازی خود را دریافت کنید.
- برای اشخاص حقیقی، نام کاربری همان کد ملی است.
- برای اشخاص حقوقی کد ملی مدیرعامل یا اطلاعات اختصاصی شرکت استفاده میشود.
پس از ورود به سامانه، امکان انجام تمامی مراحل گمرکی و دور اظهاری واردات فراهم میشود.
دریافت اطلاعات از سامانه جامع تجارت
پس از ثبت سفارش کالا در سامانه جامع تجارت (www.ntsw.ir)، شناسه اظهار صادر میشود. با وارد کردن این شناسه در سامانه EPL، اطلاعات اولیه کالا بارگذاری شده و آماده ادامه مراحل میشود.
پرینت برگه پیشاظهار
این برگه نمای کلی از اظهارنامه را به کاربر نشان میدهد. با پرینت گرفتن از آن میتوانید اطلاعات اولیه را بررسی و در صورت نیاز روی کاغذ ثبت کنید. این مرحله باعث میشود هنگام وارد کردن اطلاعات در سامانه، دقت بیشتری داشته باشید و مراحل بعدی ترخیص راحتتر انجام شود.
تکمیل اطلاعات اظهارنامه
در این مرحله، جزئیات هر کالا شامل نوع، تعداد، وزن، ارزش، مبدأ و مشخصات فنی وارد سامانه میشود تا اظهارنامه کامل و دقیق باشد.
اضافه کردن مدارک
مدارک لازم با گزینه «اضافه کردن سند» آپلود میشوند تا پرونده اظهار کالا کامل شود.
پذیرش قوانین و توافقنامه
کاربر قوانین و مسئولیتهای مربوط به اظهار کالا را مطالعه کرده و با انتخاب گزینه «پذیرش» وارد مرحله نهایی میشود.
تأیید نهایی و دریافت شماره سریال
در این بخش، اطلاعات و مدارک ثبتشده بررسی و تأیید میشوند. پس از تأیید، شماره سریال سامانه صادر میشود و سایر مراحل ترخیص کالا آغاز میشود.
مدارک مورد نیاز برای دور اظهاری واردات کالا
برای اینکه فرآیند دور اظهاری واردات شما بدون مشکل و وقفه انجام شود، ارائه مجموعهای از اسناد و مدارک کامل و صحیح ضروری است. بهطور کلی، اسناد و مدارک اصلی که تصویر آنها باید در سامانه دور اظهاری بارگذاری شود، عبارتاند از:قبض انبار: سندی که نشاندهنده ورود کالا به انبارهای گمرکی و تحویل آن به انباردار است.
- بارنامه (Bill of Lading/Air Waybill/CMR): سند حمل کالا که توسط شرکت حملکننده صادر میشود.
- ترخیصیه: سندی که از طرف شرکت حملونقل به صاحب کالا داده میشود و به گمرک اجازه میدهد کالا را به او تحویل دهد.
- ثبت سفارش بازرگانی: مجوز ورود کالا که پیش از ورود کالا از وزارت صمت اخذ میشود.
- پیشفاکتور (Proforma Invoice): اولین سندی که فروشنده برای خریدار صادر میکند و شامل مشخصات اولیه کالا و قیمت است.
- فاکتور فروش (Commercial Invoice): سیاهه خرید نهایی که توسط فروشنده صادر میشود.
- گواهی مبدأ (Certificate of Origin): سندی که کشور سازنده کالا را مشخص میکند.
- فهرست عدلبندی (Packing List): لیستی از محتویات هر بسته یا پالت در محموله.
- مجوزهای قانونی لازم: بر اساس نوع کالا، ممکن است نیاز به ارائه مجوزهایی از سازمان استاندارد وزارت بهداشت، سازمان انرژی اتمی، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و غیره باشد.
- بیمهنامه: در صورتی که کالا تحت پوشش بیمه حملونقل باشد.
- کپی کارت بازرگانی معتبر صاحب کالا.
- کاتالوگ، بروشور یا آنالیز آزمایشگاهی: برای برخی کالاها جهت تعیین دقیق ماهیت و مشخصات فنی.
- وکالتنامه رسمی: در صورتی که اظهار و ترخیص توسط نماینده قانونی یا ترخیصکار انجام شود.
مراحل دور اظهاری واردات با بارنامه
برای انجام دور اظهاری واردات با بارنامه، ابتدا وارد سامانه گمرک میشوید و گزینه مربوط به این نوع اظهار، یعنی دوراظهاری واردات با بارنامه را انتخاب میکنید.
در این مرحله، بارنامه محموله شما در سامانه نمایش داده میشود. اگر اطلاعات بارنامه اشتباه باشد، لازم است شرکت حملونقل آن را اصلاح و بهروزرسانی کند.
بعد از تأیید نهایی بارنامه، مرحله بعدی شروع میشود: تکمیل اظهارنامه واردات. در این مرحله، اطلاعات کامل کالا، مشخصات فنی، ارزش، کشور مبدأ و مدارک مرتبط در سامانه ثبت میشوند.
این کار بخشی از فرآیند دور اظهاری گمرک است و باعث میشود مراحل ترخیص کالا سریع و بدون مشکل انجام شود.
اصولا وضعیت بارنامه در سامانه یکی از موارد زیر است:
| وضعیت بارنامه | معنی عملی |
| خروج | پروانه صادر شده است |
| کوتاژ | پروانه صادر نشده است |
| ترخیصیه | ترخیصیه صادر نشده و لازم است به شرکت حمل مراجعه شود. |
| تفکیکشده | برای ادامه، باید شماره بارنامه تفکیک شده را وارد کنید. |
| تجمیعشده | برای ادامه، باید شماره بارنامه تجمیع شده را وارد کنید. |
چه کسانی مسئول تنظیم دور اظهاری هستند؟
مسئولیت تنظیم اظهارنامه گمرکی و انجام فرایند دور اظهاری واردات بر عهده چه کسانی است؟ طبق قوانین گمرکی، افراد زیر مجاز به انجام این کار هستند:
مالک کالا (واردکننده)
اگر واردکننده یک شخص حقیقی یا حقوقی باشد که کارت بازرگانی معتبر دارد، شخصاً یا از طریق کارمندان خود که در سامانه EPL معرفی شدهاند، اقدام به اظهار کالای خود میکند.
نماینده قانونی صاحب کالا
در مورد شرکتها و اشخاص حقوقی، مدیرعامل یا فردی که طبق اساسنامه و آخرین تغییرات روزنامه رسمی، حق امضا و نمایندگی شرکت را دارد، اظهارنامه را تنظیم و امضا میکند.
کارگزار رسمی گمرک (ترخیصکار)
کارگزاران رسمی گمرک، افرادی حقیقی یا حقوقی هستند. این افراد پس از قبولی در آزمونهای مخصوص و اخذ پروانه از گمرک ایران، مجازند بهعنوان نماینده قانونی صاحبان کالا، تمامی امور مربوط به تشریفات گمرکی را انجام دهند. این امور شامل تنظیم دور اظهاری و پیگیری مراحل ترخیص است. استفاده از خدمات ترخیصکاران باتجربه، بهویژه برای افرادی که آشنایی کافی با قوانین و رویههای پیچیده گمرکی ندارند، بسیار توصیه میشود.
خطاهای رایج در دور اظهاری گمرک و روشهای پیشگیری
در فرآیند دور اظهاری واردات، برخی خطاهای رایج میتوانند باعث تأخیر، جریمه یا حتی مسائل قانونی شوند. با شناخت این موارد و رعایت چند نکته ساده میتوان از بروز چنین خطاهایی جلوگیری کرد:
اشتباه در تعرفه یا شرح کالا
گاهی واردکنندگان برای کاهش عوارض، تعرفه کالا را اشتباه وارد میکنند یا شرح کالا را خیلی کلی مینویسند. این کار در صورت تشخیص، ممکن است پرونده را وارد مسیر جریمه یا تأخیر کند. بهترین روش، نوشتن شرح دقیق و قابل دفاع کالا است، طوری که کارشناس گمرک بتواند ماهیت کالا را بدون ابهام تشخیص دهد.
مغایرت وزن، تعداد یا ارزش کالا
وزن، تعداد و ارزش کالا مستقیماً روی محاسبات مالی و عوارض اثر میگذارد. اگر اطلاعات وارد شده در اظهارنامه با اسناد خرید، بارنامه یا فاکتور همخوان نباشد، گمرک ممکن است اصلاحیه بخواهد و مابهالتفاوت عوارض دریافت کند. بنابراین همیشه قبل از ثبت اطلاعات، اعداد و مقادیر را با مدارک واقعی تطبیق دهید.
ناقص بودن مدارک یا کیفیت پایین فایلها
فایلهای اسکنشده با کیفیت پایین یا ناقص، معمولاً برگشت میخورند و روند ترخیص برایشان طولانی میشود. بهتر است قبل از آپلود، تمام مدارک را از نظر خوانا بودن و کامل بودن بررسی کنید و مطمئن شوید همه صفحات ضروری موجود هستند.
چکلیست قبل از ارسال نهایی
داشتن یک چکلیست ساده که تمام اطلاعات و مدارک مورد نیاز را بررسی کند، به کاهش خطا کمک میکند. این کار نهتنها سرعت انجام دور اظهاری گمرک را بالا میبرد، بلکه احتمال برگشت پرونده یا نیاز به اصلاحات بعدی را به حداقل میرساند.
کلام آخر
دور اظهاری گامی اساسی در مدرنسازی گمرک و تسهیل تجارت است. استفاده صحیح از سامانه EPL با اطلاعات دقیق به ترخیص سریع، شفاف و کمهزینه کالا میانجامد. آگاهی، دقت و مشاوره تخصصیِ بهموقع، کلید موفقیت شماست. «پی اس پی اکسپرس» با حمل سریع بینالمللی و مشاوره گمرکی، برای تجارت فرامرزی روان و عبور موفق کالا از گمرک، همراه شما خواهد بود.
سوالات متداول
آیا برای انجام دور اظهاری حتما نیاز به مراجعه حضوری به گمرک است؟
برای دریافت اولیه کد فعالسازی سامانه EPL ممکن است نیاز به مراجعه حضوری باشد، اما خود فرآیند دور اظهاری کاملاً آنلاین است.
مهمترین مزیت استفاده از سیستم دور اظهاری برای تجار چیست؟
کاهش قابل توجه زمان انجام تشریفات گمرکی، صرفهجویی در هزینهها و افزایش شفافیت در فرآیند واردات و صادرات.