بارگیری و تخلیه بار چیست؟

عملیات بارگیری و تخلیه بار یکی از مراحل مهم در تجارت است و نقش بسیار مهمی در زنجیره تأمین و حمل‌ و نقل بین‌ المللی ایفا می‌کند. این عملیات، فرایندی پیچیده است که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، تجهیزات حرفه‌ای و تیمی مجرب است.

بارگیری و تخلیه بار در واقع مراحلی است که در آن کالاها از یک نقطه مبدا به مقصد نهایی حمل می‌شوند. این فرایند شامل بارگیری کالاها به‌وسیله وسایل حمل‌ونقل مناسب، نظارت بر تأمین ایمنی و کیفیت بار، حرکت و انتقال کالاها و در نهایت تخلیه آن‌ها در مقصد نهایی می‌شود.

اگر می‌خواهید با این فرایند و نحوه انجام آن آشنا شوید، این مطلب را تا انتها بخوانید.

همچنین درصورتی‌که برای ارسال و ترخیص بارهای وارداتی و صادراتی خود نیاز به مشاوره و استعلام قیمت دارید، همین حالا با شماره 02142281 تماس بگیرید.

بارگیری و تخلیه بار (Loading & Unloading) در حمل‌ونقل چگونه انجام می‌شود؟

بارگیری و تخلیه بار مراحل مربوط به بارگیری و تخلیه کالاها در حمل‌ونقل و تجارت است. در این فرایند، کالاها از مبدأ (معمولاً انبار یا محل تولید) بارگیری می‌شوند و به مقصد (معمولاً انبار یا محل فروش) تخلیه می‌شوند.

مرحله بارگیری شامل بسته‌بندی، برچسب‌گذاری و انتقال کالاها به‌وسیله نقلیه حمل‌ونقل است. در این مرحله، کالاها بسته‌بندی می‌شوند تا در حین حمل‌ونقل آسیب نبینند و به طور معمول برچسب‌های شناسایی، نام محصول، تاریخ تولید و سایر اطلاعات ضروری روی بسته‌بندی قرار می‌گیرد. سپس کالاها به‌وسیله نقلیه مناسب (مانند کامیون، قطار، کشتی و هواپیما) بارگیری می‌شوند.

در مرحله تخلیه بار، کالاها با استفاده از دستگاه‌ها و تجهیزات مناسب، از ناوگان حمل‌ونقل خارج شده و به انبار یا محل مقصد منتقل می‌شوند. کنترل کیفیت کالا از مواردی است که احتمال دارد در این مرحله انجام شود.

بارگیری و تخلیه بار، از مهم‌ترین مراحل اجرایی در زنجیره تامین محسوب می‌شود. پروسه این فعالیت، تاثیر مستقیمی بر سرعت و راندمان زنجیره تامین دارد، از آسیب‌دیدن و ضایع شدن کالاها در حین جابه‌جایی جلوگیری می‌کند،  از بروز حوادث و آسیب‌های جسمی جلوگیری می‌کند و درصورتی‌که به روشی مناسب صورت گیرد می‌تواند به طور قابل‌توجهی در هزینه‌ها صرفه‌جویی کند.

به‌طور کلی فرآیند بارگیری بسته به نوع ترانزیت متفاوت است؛ چرا که هر مسیر، اعم از زمینی، دریایی یا هوایی، امکانات و استانداردهای خاص خود را دارد.

معمولا بارگیری از درب کارگاه‌های صنعتی یا کارخانه شروع می‌شود و با توجه به ویژگی‌های کالا و نوع حمل‌ونقل، مراحل گوناگونی از جمله بسته‌بندی، ایمن‌سازی و… را انجام می‌دهد تا به مقصد موردنظر برسد.

بارگیری در حمل و نقل دریایی، پرهزینه‌ترین و شاید پیچیده‌ترین نوع باشد. درواقع به این صورت است که در ابتدا بارها با کامیونت از کارخانه‌ها، کارگاه‌های صنعتی یا انبار به بندرگاه منتقل می‌شوند. سپس از آن‌جا با جرثقیل‌های ویژه، انتقال به داخل کشتی انجام می‌شود.

روند تخلیه بار نیز به همین شیوه است.

در نهایت تصمیم با تاجر است. باید با توجه به عواملی مثل نوع و حجم کالا، مسافت حمل و شرایط محیطی و جغرافیایی، وسیله مناسب و روش صحیح جابجایی را برای هر مرحله انتخاب کند.

هزینه بارگیری و تخلیه بار چقدر است؟

به‌طورکلی نمی‌توان عدد ثابت و مشخصی را به‌عنوان نرخ بارگیری و تخلیه بار در نظر گرفت؛ چراکه این هزینه متأثر از عوامل گوناگونی است. برخی از مهم‌ترین عواملی که این هزینه را تحت تاثیر قرار می‌دهد عبارت‌اند از:

• نوع بار: نوع بار، وزن، حجم و شکل آن بر هزینه بارگیری و تخلیه بار تاثیر می‌گذارد.
• مسافت حمل‌ونقل: هرچه مسافت حمل‌ونقل بیشتر باشد، هزینه بارگیری و تخلیه بار نیز بیشتر خواهد بود.
• روش بارگیری و تخلیه: روش بارگیری و تخلیه بار، نوع تجهیزات و تعداد کارکنان موردنیاز بر هزینه بارگیری و تخلیه بار تأثیر می‌گذارد.

براین‌اساس، هرچه وزن بار بیشتر باشد، ماهیتی حساس‌تر داشته باشد، مسافت حمل بیشتر باشد قطعاً هزینه بارگیری و تخلیه بیشتر خواهد شد.

در ایران و اکثر کشورهای دنیا، مسئولیت انجام این کار در حوزه فعالیت شرکت‌هایی است که در ترمینال‌ها و بنادر مستقر هستند. چنین شرکت‌های به دلیل بهره‌مندی از نیروی کار متخصص، ماشین‌آلات سبک‌وسنگین، وسایل و تجهیزات پیشرفته، امور مربوط به بارگیری و تخلیه بار را به شکلی صحیح و قانونی انجام می‌دهند.

شیوه‌ بارگیری و تخلیه بار چگونه است؟

روش‌های بارگیری و تخلیه بار ممکن است باتوجه‌به نوع بار و شرایط خاص تفاوت‌هایی داشته باشد. اما در کل، مراحل بارگیری و تخلیه بار عموماً شامل مراحل زیر است:

مراحل بارگیری بار:

آماده‌سازی بار: قبل از شروع عملیات بارگیری، ابتدا باید بار آماده شود. این مرحله شامل بسته‌ بندی مناسب بار، برچسب‌گذاری صحیح و آماده‌سازی وسایل و ابزارهای لازم برای بارگیری است.

بررسی وسایل حمل‌ونقل: وسایل حمل‌ونقل مورداستفاده برای بارگیری باید در وضعیت عملکرد صحیح و مناسب باشند. بررسی کنید که وسایل به‌درستی عمل می‌کنند و تمامی تجهیزات ایمنی موردنیاز موجود است.

تعیین مسیر بارگیری: مسیریابی صحیح برای وسیله حمل‌ونقل برای بارگیری تعیین شود. این مرحله شامل بررسی ترافیک، محدودیت‌های اندازه و وزن، موانع موجود در مسیر و سایر عوامل ممکن است.

بارگیری: در این مرحله بار به‌وسیله حمل‌ونقل منتقل می‌شود.

مراحل تخلیه بار:

آماده‌سازی برای تخلیه: این مرحله شامل تهیه فضای کافی برای تخلیه بار، بررسی امکانات و تجهیزات موردنیاز برای تخلیه و فراهم‌کردن نیروی انسانی مناسب است.

تخلیه بار: تخلیه در این مرحله، بار از وسیله حمل‌ونقل خارج شده و در محل تخلیه قرار می‌گیرد. این مرحله می‌تواند شامل اقداماتی نظیر باز کردن بسته‌بندی، جابه‌جایی بار به محل مناسب و کنترل کیفیت بار باشد.

بررسی کیفیت: پس از تخلیه بار، ممکن است نیاز باشد کیفیت بار بررسی شود. در این مرحله اقداماتی نظیر بررسی وضعیت بار، شمارش بار، بررسی کسر تخلیه و بررسی هرگونه آسیب یا خسارتی است که در طول بارگیری و تخلیه بار به وجود آمده باشد.

انواع روش‌های تخلیه و بارگیری

به طور معمول در حمل‌ونقل بین‌المللی، جابه‌جایی کالاها اغلب از طریق حمل‌ونقل دریایی انجام می‌شود.

هرچند در بعضی از موارد، از قطار یا هواپیما نیز استفاده می‌شود، اما به دلیل ظرفیت بالا و صرفه اقتصادی، کشتی‌ها همچنان اصلی‌ترین گزینه محسوب می‌شوند. روش‌های تخلیه و بارگیری با توجه به نوع کالا، بسته‌بندی و تجهیزات بندری تفاوت دارد و به شرح زیر است:

1-  روش پک‌های بسته‌بندی
در این روش، کالاها به صورت بسته‌بندی‌شده و در قالب کانتینر، پالت، بشکه و موارد مشابه حمل می‌شوند. بارگیری و تخلیه این بارها با استفاده از جرثقیل‌های عظیم موجود بر اسکله‌ها انجام می‌گیرد.

2- روش بار فله
بعضی از کالاها مثل غلات و مصالح ساختمانی نیازی به بسته‌بندی ندارند و به صورت فله‌ای در کشتی بارگیری می‌شوند. این روش فضای کمتری اشغال می‌کند و از نظر هزینه مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

۳– روش مکنده پنوماتیکی
در این روش، بار از طریق مکنده و مسیرهای لوله‌ای به تسمه نقاله‌ای منتقل می‌شود که از اسکله به عرشه کشتی می‌رسد. این شیوه تمیز، سریع و مناسب کالاهای خاص فله‌ای است.

۴– روش گراپ
در روش گراپ، از تجهیزاتی شبیه چنگک بیل مکانیکی استفاده می‌شود که بار را از کف اسکله برمی‌دارد و داخل کشتی تخلیه می‌کند. این روش در تخلیه و بارگیری خیلی از کالاهای صادراتی کاربرد دارد.

۵– روش باکت
در روش باکت، از محفظه‌هایی با همین نام برای تخلیه و بارگیری استفاده می‌شود. به این صورت که در ابتدا بار فله در محوطه بندر تخلیه می‌شود و سپس با استفاده از لودر، داخل باکت‌هایی ریخته می‌شود که معمولاً به‌صورت دوتایی روی کفی کامیون قرار دارند.

بعد از پر شدن، باکت‌ها توسط کامیون به نزدیکی کشتی منتقل می‌شوند و در مرحله بعد، جرثقیل بندری آن‌ها را بلند می‌کند و روی عرشه کشتی قرار می‌دهد.

بارگیری و تخلیه بار کالاهای خطرناک به چه شکل است؟

همان‌طور که در مقاله کالای خطرناک توضیح دادیم، کالاهای خطرناک به‌دلیل ترکیبات شیمیایی و فیزیکی که دارند، ممکن است در زمان بارگیری در صورت عدم رعایت نکات ایمنی خطراتی مانند آتش‌سوزی، انفجار و یا تشعشعات آسیب‌زا ایجاد کنند.

از این رو، عملیات بارگیری و تخلیه بار باید مطابق با دستورالعمل‌ و پروتکل امنیتی ویژه‌ای برای آن‌ها انجام بشود.

قبل از هر چیز، وظیفه فرستنده و گیرنده این است که به حمل‌کننده درمورد محتویات بسته‌ها اطلاع بدهد تا افرادی که در پروسه حمل‌ونقل شرکت دارند، نکات ایمنی را مدنظر قرار بدهند.

کالاهای خطرناک باید با اصول و دقت ویژه‌ای بارگیری شوند؛ به این صورت که در جاهایی قرار بگیرند که محکم، فیکس شوند و خطر واژگونی و یا حتی لرزش برایشان ایجاد نشود. همچنین به دور از عوامل تحریک‌کننده (مثل انفجار، آتش‌سوزی و…) باشند.

تخلیه هم به روال گفته‌شده است و باید همه نکات ایمنی برای آن در نظر گرفته شود.

نکته مهم این است که بعد از فرآیند تخلیه، رعایت پروتکل‌های ایمنی در جابه‌جایی و نگهداری از کالا همچنان ادامه دارد.

به این صورت که انباری که بسته‌ها در آن قرار می‌گیرند، باید در منطقه‌ای غیرمسکونی و به دور از عوامل تحریک‌کننده، کارخانه‌های تولید مواد غذایی و آب اشامیدنی قرار بگیرد و همچنین به همه تجهیزات ایمنی برای مقابله با حوادث احتمالی مجهز باشد.

مفهوم کراس استاف

Cross stuff یا Re-stuff، در لغت به معنای دوباره بارگیری کردن و یا تخلیه و بارگیری دوباره کالا است و همان‌طور که از نامش پیدا است، به مواقعی اشاره دارد که امکان ارسال مستقیم کالا وجود ندارد.

به این صورت که کالا در بندری میانی که به آن کراس استاف گفته می‌شود، از کشتی تخلیه می‌شود و دوباره در کانتینر دیگری بارگیری می‌شود تا به مقصد نهایی برسد.

این روش، نوعی پیشرفته از بارگیری و تخلیه بار است.

روش کراس استاف برای انواع کالاها به کار می‌رود؛ از جمله مواد غذایی و کانتینرهای یخچالی، سنگ، محصولات پتروشیمی و کالای خطرناک، و مشتقات روغنی و نفتی.

قوانین و نکات مهم برای بارگیری و تخلیه بار

پروسه بارگیری و تخلیه بار، یک فعالیت مرکب است و مجموعه‌ای از اقدامات را شامل می‌شود؛ برای جلوگیری از بروز مشکل در این فرایند به نکات زیر توجه داشته باشید.

• قبل از شروع عملیات بارگیری و تخلیه بار، برنامه‌ریزی دقیقی از فرایند بارگیری و تخلیه بار بر اساس نوع بار، تجهیزات موردنیاز، فضای موجود و نیروی انسانی موردنیاز انجام دهید.
• اطمینان حاصل کنید که تجهیزات موردنیاز برای بارگیری و تخلیه بار مانند لیفتراک، جرثقیل یا نردبان بارگیری در دسترس است و به‌درستی عمل می‌کنند. همچنین، کارمندانی که از این تجهیزات استفاده می‌کنند باید آموزش‌های لازم را دریافت کرده و دارای مهارت‌های لازم باشند.
• قبل از بارگیری و تخلیه بار، وضعیت بار (وزن، ابعاد، شکل و خواص خاص) را بررسی کنید و اطمینان حاصل کنید که بار در حالت مناسب قرار دارد و آماده حمل‌ونقل است. در صورت لزوم، از بسته‌بندی مناسب استفاده کنید تا بار در حین حمل‌ونقل محافظت شود. برای کسب اطلاعات بیشتر درباره بسته‌بندی مقاله «بسته بندی در حمل و نقل بین المللی» را بخوانید.
• ایمنی در بارگیری و تخلیه بار بسیار مهم است. از کارمندان خود بخواهید که از تجهیزات ایمنی مانند کلاه ایمنی، دستکش‌ها و کفش‌های محافظ استفاده کنند. همچنین، مراقب باشید که بار به‌درستی در وسیله حمل‌ونقل قرار گیرد و تعادل آن حفظ شود تا از وقوع حوادث جلوگیری شود.

چالش‌ها و مشکلات بارگیری و تخلیه بار

بارگیری و تخلیه بار، فرایندی پیچیده است که هنگام انجام آن ممکن است با چالش‌ها و مشکلات مختلفی روبرو شوید. این چالش‌ها می‌توانند به طور مستقیم بر سرعت، راندمان، هزینه و ایمنی این فرایند تاثیر بگذارند؛ بنابراین بهتر است پیش از شروع این فرایند درباره این چالش‌ها اطلاعات کسب کنید و راهکارهای مقابله با آن‌ها را بدانید.

برخی از رایج‌ترین چالش‌ها و مشکلات در فرایند بارگیری و تخلیه بار عبارت‌اند از:

• آسیب‌دیدن مرسوله در پروسه حمل بار به دلیل بسته‌بندی نامناسب
• تاخیر در زمان تحویل کالا به دلیل ترافیک، شرایط آب‌وهوایی نامساعد و نقص فنی تجهیزات
• افزایش هزینه حمل به دلیل آسیب‌دیدن بار و تاخیر در حمل‌ونقل

راهکارهای مقابله با چالش‌ها و مشکلات بارگیری و تخلیه بار:

استفاده از بسته‌بندی مناسب: بسته‌بندی مناسب در برابر آسیب‌های فیزیکی و شرایط محیطی تز بار محافظت می‌کند.

استفاده از تجهیزات مناسب: استفاده از تجهیزات مدرن و کارآمد می‌تواند سرعت و راندمان بارگیری و تخلیه بار را افزایش دهد.

برنامه‌ریزی دقیق: برنامه‌ریزی دقیق می‌تواند به کاهش تاخیر در حمل‌ونقل و بهینه‌سازی هزینه‌ها کمک کند.

رعایت نکات ایمنی: رعایت نکات ایمنی و آموزش کارکنان می‌تواند از بروز حوادث و آسیب‌های جسمی جلوگیری کند.

استفاده از خدمات شرکت‌های متخصص: استفاده از خدمات شرکت‌های متخصص باربری می‌تواند به حل بسیاری از چالش‌ها و مشکلات بارگیری و تخلیه بار کمک کند.

مدت‌زمان بارگیری کالا در فرودگاه‌های ایران با سایر کشورها

متوسط زمان بارگیری و تخلیه بار (که از زمان حمل کالا محسوب می‌شود) در ایران، حدود 150 ساعت است. این در حالی است که، در دیگر کشورها به دلیل پروازهای متعدد کاهش می‌یابد. در بحث مقایسه زمان، مسافت بین دو منطقه بسیار حائز اهمیت است.

کلام آخر

بارگیری و تخلیه بار، فرایندی پیچیده و چندوجهی است که به برنامه‌ریزی دقیق، تجهیزات مناسب و کارکنان آموزش‌دیده نیاز دارد. با انتخاب روش مناسب و رعایت نکات ایمنی، می‌توان این فرایند را به طور صحیح و اصولی انجام داد و از بروز مشکلات و ضررهای مالی جلوگیری کرد. در این مطلب تلاش کردیم تا شما را با این فرایند و نحوه انجام آن آشنا کنیم، امیدواریم این مطلب برایتان مفید باشد و پاسخگوی سوالات شما عزیزان در این زمینه باشد.

درصورتی‌که در حوزه واردات یا صادرات کالا فعالیت دارید و می‌خواهید به روشی مطمئن حمل بار داشته باشید همچنین در مدت زمانی کوتاه بارهای وارداتی یا صادراتی را از گمرک ترخیص کنید می‌توانید روی پی اس پی اکسپرس حساب کنید. برای دریافت مشاوره رایگان و استعلام قیمت حمل و ترخیص بین المللی با شماره 02142281 تماس بگیرید یا از طریق اپلیکیشن psp با ما در ارتباط باشید.

سوالات متداول

​​​​​