بوژی کش چیست؟ انواع، کاربردها و قوانین حمل بار

بوژی‌کش چیست؟ بوژی‌کش یکی از تجهیزات تخصصی حمل‌ونقل جاده‌ای است که برای جابه‌جایی محموله‌های فوق‌سنگین و حجیم مانند ترانسفورماتورهای نیروگاهی، توربین‌ها و ماشین‌آلات صنعتی استفاده می‌شود. این وسیله با داشتن محورهای متعدد، وزن بار را میان چرخ‌ها توزیع می‌کند و امکان حمل محموله‌هایی را فراهم می‌سازد که جابه‌جایی آن‌ها با تریلی‌های معمولی امکان‌پذیر نیست.

بوژی‌کش‌ها معمولا از ساختار چندمحوره و در برخی مدل‌ها از سیستم تعلیق و فرمان هیدرولیکی بهره می‌برند. تعداد محورها، ظرفیت حمل و نوع کشنده نیز با توجه به وزن محموله و شرایط مسیر تعیین می‌شود.

در این مطلب از پست بین المللی پی اس پی اکسپرس، با انواع بوژی‌کش، کاربردها، تفاوت آن با تریلی کمرشکن، قوانین حمل بارهای فوق‌سنگین و کشنده‌های مورد استفاده در ایران آشنا می‌شویم.

بوژی چیست و چگونه کار می‌کند؟

بوژی به مجموعه‌ای از چرخ‌ها، محورها و اجزای نگهدارنده گفته می‌شود که در سیستم‌های حمل‌ونقل برای تحمل و انتقال وزن بار به سطح مسیر استفاده می‌شود. این مجموعه در وسایل نقلیه ریلی و برخی تجهیزات حمل‌ونقل سنگین کاربرد دارد.

در حمل‌ونقل جاده‌ای، بوژی‌کش به ترکیبی از کشنده قدرتمند و تریلر چندمحوره مخصوص حمل بارهای فوق‌سنگین گفته می‌شود. در مدل‌های مدولار، امکان اتصال واحدهای مختلف به یکدیگر وجود دارد تا تعداد محورها و آرایش تجهیزات متناسب با وزن و ابعاد محموله تغییر کند.

بعضی از بوژی‌کش‌های پیشرفته نیز به سیستم فرمان و تعلیق هیدرولیکی مجهز هستند که به توزیع بار میان محورها، حفظ تعادل و کنترل حرکت در مسیرهای دشوار کمک می‌کند.

به طور خلاصه و ساده اجزای اصلی یک بوژی کش عبارتند از:

• قاب: ساختاری است که سایر اجزا را به هم متصل می‌کند و به عنوان اسکلت اصلی بوژی عمل می‌کند.
• فنربندی: سیستمی است که ضربات ناشی از حرکت را جذب کرده و باعث می‌شود حرکت نرم‌تر و روان‌تر شود.
• چرخ و محور: مجموعه چرخ‌ها و محورهایی که به بوژی کش اجازه حرکت می‌دهند.
• ترمز: سیستمی برای کنترل سرعت و توقف این وسیله.

برای کنترل این غول‌های آهنین، برخلاف کمرشکن‌ها از سیستم‌های هیدرولیک پیشرفته‌ای استفاده می‌شود که به راننده اجازه می‌دهد تا به آرامی و با دقت بوژی را هدایت کند. با این حال، حمل بار با بوژی شرایط خاصی را می‌طلبد؛ سرعت حرکت بوژی‌ها به دلیل ابعاد بزرگ و وزن زیادشان بسیار محدود است و معمولاً از 30 کیلومتر بر ساعت تجاوز نمی‌کند.

همچنین، به دلیل ابعاد و وزن زیاد بوژی‌ها، مسیر حرکت آن‌ها باید با دقت برنامه‌ریزی شود و برای حرکت بوژی‌ها در جاده‌ها نیاز به اخذ مجوزهای خاص از سازمان‌های مختلف مانند پلیس راه، راهداری و در برخی موارد وزارت نفت و نیرو است که در ادامه به طور مفصل‌تر به قوانین آن می‌پردازیم.

کاربردهای بوژی کش

وقتی صحبت از بوژی کش می‌شود، باید بدانید که این وسیله در حمل و نقل زمینی و به دو روش حمل جاده‌ای و حمل ریلی کاربرد دارد.

در حمل و نقل جاده‌ای این وسیله با همراهی یک کشنده قدرتمند، در جاده‌ها حرکت کرده و بار را به مقصد می‌رساند. البته به دلیل ابعاد و وزن زیاد بوژی کش‌ها، نیاز به مجوزهای خاص و رعایت قوانین و مقررات ویژه حمل‌ونقل است.

در برخی موارد نیز، بوژی کش‌ها روی ریل‌های راه‌آهن قرار گرفته و با استفاده از لوکوموتیو جابه‌جا می‌شوند. این روش معمولاً برای حمل بارهای بسیار سنگین در مسافت‌های طولانی و یا در مناطقی که دسترسی جاده‌ای دشوار است، استفاده می‌شود.

علاوه‌بر نکات گفته شده، بوژی کش در حمل کالاهای عظیم‌الجثه بسیاری کاربرد دارد که در ادامه به اصلی‌ترین آن‌ها می‌پردازیم:

حمل تجهیزات سنگین صنعتی: از جمله ترانسفورماتورهای برق، توربین‌های بادی، تجهیزات ساختمانی سنگین (مانند جرثقیل‌های بزرگ) و قطعات ماشین‌آلات صنعتی.

حمل قطعات بزرگ: برای حمل قطعات بزرگ و حجیم مانند بدنه کشتی‌ها، قطعات هواپیما، و تجهیزات نظامی

حمل ساختمان‌های پیش‌ساخته: ساختمان‌های پیش‌ساخته که در کارخانه‌ها ساخته می‌شوند

حمل بارهای حجیم و غیرقابل تقسیم: موادی مانند لوله‌های بسیار بلند، تیرآهن‌های سنگین و سایر بارهایی که به دلیل ابعاد بزرگ نمی‌توان آن‌ها را به قطعات کوچکتر تقسیم کرد.

انواع بوژی کش

بوژی‌کش‌ها براساس ساختار، تعداد محورها و نوع سیستم حرکتی در مدل‌های مختلفی طراحی می‌شوند. انتخاب هر نوع به وزن و ابعاد محموله، شرایط مسیر و تجهیزات موردنیاز برای بارگیری بستگی دارد.

بوژی‌کش چندمحوره

این نوع از تریلرهای تخصصی با محورهای متعدد تشکیل شده است و برای جابه‌جایی ماشین‌آلات سنگین، تجهیزات صنعتی و محموله‌های حجیم کاربرد دارد.

بوژی‌کش مدولار

بوژی‌کش‌های مدولار از واحدهایی تشکیل می‌شود که امکان اتصال آن‌ها به یکدیگر وجود دارد. با افزایش تعداد ماژول‌ها می‌توان آرایش محورها و سطح بارگیری را متناسب با مشخصات محموله تغییر داد.

بوژی‌کش هیدرولیکی

در این تجهیزات، سیستم تعلیق هیدرولیکی به تنظیم ارتفاع، تقسیم بار میان محورها و حفظ تعادل در مسیرهای ناهموار کمک می‌کند. بسیاری از تریلرهای مدولار سنگین از این فناوری استفاده می‌کنند.

بوژی‌کش خودکششی (SPMT)

این تجهیزات دارای واحدهای محرک مستقل هستند و برخلاف تریلرهای معمولی، برای حرکت به کشنده جداگانه نیاز ندارند. از آن‌ها برای جابه‌جایی سازه‌ها و تجهیزات بسیار سنگین در محوطه‌های صنعتی، بنادر و پروژه‌های بزرگ استفاده می‌شود.

نکته: در این بخش، «مدولار»، «هیدرولیکی» و «خودکششی» دسته‌های کاملاً مجزا و انحصاری نیستند؛ یک تجهیز ممکن است هم‌زمان چند ویژگی را داشته باشد.

در جدول زیر، ویژگی‌های اصلی و کاربرد هر نوع بوژی‌کش با یکدیگر مقایسه شده است تا انتخاب تجهیزات مناسب برای حمل محموله‌های سنگین و فوق‌سنگین آسان‌تر شود:

تفاوت بوژی کش و کمرکش

بوژی‌کش و تریلی کمرشکن هر دو برای جابه‌جایی بارهای سنگین و حجیم استفاده می‌شوند، اما از نظر ساختار، ظرفیت و کاربرد تفاوت‌هایی دارند. کمرشکن معمولا دارای سطح بارگیری پایین‌تری است و برای حمل ماشین‌آلات راه‌سازی و تجهیزات سنگین کاربرد دارد.

در مقابل، بوژی‌کش‌های مدولار با استفاده از محورهای متعدد و قابلیت اتصال واحدهای مختلف، امکان حمل محموله‌های فوق‌سنگین با ابعاد خاص را فراهم می‌کنند.

مهم‌ترین تفاوت این تجهیزات در نوع طراحی، آرایش محورها و توانایی سازگاری با شرایط محموله است. البته برخی کمرشکن‌های تخصصی نیز چندمحوره هستند و ظرفیت بالایی دارند؛ بنابراین انتخاب تجهیزات باید براساس مشخصات فنی هر مدل انجام شود.

قوانین استفاده از بوژی کش

بوژی کش به خاطر حرکت کند و ابعاد بزرگ خود به راحتی و در هر زمانی نمی‌تواند از جاده‌های اصلی کشور عبور کند و نیاز است که براساس قوانین و مقررات خاصی از آن‌ها استفاده کرد.

برای مثال برای موضوع محدودیت عبور از پل‌ها باید در نظر داشت که عبور محموله‌ای که مجموع وزن کشنده، بوژی و خود محموله آن از 96 تن بیشتر باشد، از روی پل‌هایی با دهانه بیش از 10 متر، به‌طور مطلق ممنوع است.

اما در صورتی که وزن بوژی و محموله کمتر یا مساوی 96 تن باشد، می‌توان با کشیدن بوژی و محموله توسط دستگاه وینچ یا بکسل به طرف دیگر پل، با سرعت حداکثر 5 کیلومتر بر ساعت، عملیات حمل را انجام داد. البته این کار با همکاری ادارات راه و ترابری و رعایت مقررات مربوطه امکان‌پذیر است.

درخصوص عبور از کنار گذر پل نیز باید بدانید که در صورتی که محموله‌ای مانند بلدوزر یا بیل مکانیکی توانایی حرکت مستقل داشته باشد و پل نیز محدودیت وزنی کمتری نسبت به وزن کل وسیله نقلیه داشته باشد، می‌توان محموله را از کنار پل عبور داد و سپس وسیله نقلیه بدون بار از روی پل عبور کرده و مجدداً محموله را سوار کند.

در این باره نیز ادارات راه و ترابری موظف به همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل در این خصوص هستند، البته با رعایت مقررات مربوطه.

برخی از شرکت‌ها و ادارات دولتی نیز موظف به انجام برخی کارها هستند. برای مثال مسئولیت احداث کنارگذر برای پل‌هایی که ظرفیت باربری محدودی دارند، برعهده شرکت‌های حمل‌ونقل ترافیکی است. همچنین ادارات راه و ترابری نیز موظف به همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل در احداث کنارگذر هستند، به شرطی که به تاسیسات راه آسیب نرسد. درنهایت آنکه شرکت‌های حمل‌ونقل می‌توانند برای مسیرهای پر تردد، کنارگذرهای دائمی احداث کنند و مسئولیت نگهداری از آن‌ها را نیز بر عهده بگیرند.

فراموش نکنید که هنگام جابه‌جایی بوژی کش به نکات زیر دقت کنید:

• حداکثر سرعت مجاز برای حرکت بوژی کش بسیار پایین است و معمولاً کمتر از 30 کیلومتر بر ساعت است.
• تردد فقط در بین ساعات 6 صبح تا 6 عصر مجاز است و در روزهای تعطیل تردد بوژی کش در جاده‌ها مجاز نیست.
• برای حمل بار با بوژی کش، نیاز به اخذ مجوزهای لازم از مراجع ذی‌صلاح است.
• راننده بوژی کش مسئول رعایت تمامی قوانین و مقررات مربوطه است.
• هنگام حمل بار باید کامیون بوژی بیمه نامه وبارنامه هوشمند داشته باشد.
• همیشه باید از دو اسکورت، یکی در جلو و یکی در عقب استفاده شود.
• عبور بوژی به همراه کشنده و بار با مجموع وزن 96 تن از روی پل‌هایی با عرض کمتر از 10 متر ممنوع است.
• قبل از تردد بوژی کش، هماهنگی‌های لازم با راهداری و پلیس راه باید انجام شود.
• در صورت عدم تحمل وزن بوژی کش توسط مسیر، باید سریعا مسیر فرعی جایگزین انتخاب شود.
• به همراه داشتن بیمه نامه معتبر و رسمی الزامی است.
• شرکت‌های حمل‌ونقل موظفند مجوز حمل بار ترافیکی را از وزارت راه دریافت کنند.
• مجوز حمل بار ترافیکی براساس وزن، ابعاد و مشخصات فنی محموله صادر می‌شود و مسیرهای مجاز برای تردد را مشخص می‌کند

مزایای استفاده از بوژی کش

بوژی کش ها به دلیل طراحی خاص و قابلیت‌های منحصربه‌فرد خود، مزایای متعددی را برای حمل‌ونقل بارهای سنگین و حجیم فراهم می‌کنند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین مزایای استفاده از بوژی کش اشاره می‌کنیم:

• ظرفیت حمل بسیار بالا
• توزیع یکنواخت وزن به خاطر تعداد زیاد محورها در بوژی و جلوگیری از فشار به جاده و وسیله
• کاهش آسیب به بار به دلیل سیستم تعلیق پیشرفته و توزیع یکنواخت وزن
• افزایش ایمنی بوژی کش به دلیل پایداری بالا و سیستم ترمز قوی
• کاهش هزینه‌های حمل و نقل با کم کردن تعداد دفعات حمل بار
• انعطاف‌پذیری بالا برای انواع ابعاد و وزن‌ها
• کاهش ترافیک و تعداد کامیون‌ها در جاده‌ها

چالش‌های استفاده از بوژی کش

یکی از بزرگترین معضلاتی که صنعت بوژی‌رانی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند، اخذ عوارض نامتعارف و بی‌حساب‌وکتاب توسط شهرداری‌ها، بخشداری‌ها و حتی افراد محلی است. این عوارض که تحت عنوان عوارض عبور بار سنگین اخذ می‌شود، هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های حمل‌ونقل را به شدت افزایش داده و پیش‌بینی هزینه‌ها را دشوار می‌سازد.

علاوه‌براین، بسیاری از جاده‌ها، پل‌ها و تونل‌های کشور ظرفیت حمل بارهای فوق سنگین را ندارند. این محدودیت‌های زیرساختی، شرکت‌های بوژی‌رانی را مجبور می‌کند تا مسیرهای جایگزین و طولانی‌تری را انتخاب کنند که منجر به افزایش زمان حمل‌ونقل و هزینه‌های سوخت می‌شود.

نبود قوانین و استانداردهای مشخص در حوزه بوژی‌رانی، باعث بروز ابهامات و اختلاف‌نظر بین دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های حمل‌ونقل می‌شود. این عدم شفافیت، پیش‌بینی‌پذیری عملیات حمل‌ونقل را کاهش داده و ریسک‌های کسب‌وکار را افزایش می‌دهد.

به صورت کلی صنعت بوژی رانی نیازمند نیروی انسانی متخصص و تجهیزات مدرن است. کمبود این منابع، بهره‌وری و ایمنی عملیات حمل‌ونقل را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

درنهایت آنکه رقابت شدید بین شرکت‌های بوژی‌رانی و کاهش نرخ‌های حمل‌ونقل، سودآوری این صنعت را کاهش داده و انگیزه سرمایه‌گذاری در این بخش را تضعیف کرده است.

قویترین بوژی کش ایران و دنیا

بوژی های جاده‌ای که توسط کشنده‌هایی قدرتمند حمل می‌شوند، نقش مهمی در حمل‌ونقل کالاهای سنگین و حجیم ایفا می‌کنند. در ایران، کشنده‌هایی مانند MAN (مان)، ولوو، اسکانیا، اویکو، کنورث، آیفا، بنز (مدل‌های همچون NZ Titan Z4042) و ماک سری N به طور گسترده در این صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرند.

برند ماک که از جنگ جهانی دوم به عنوان نمادی از کامیون‌های آمریکایی شناخته می‌شود، امروزه جایگاه ویژه‌ای در صنعت حمل‌ونقل ایران دارد. ماک سری R که عمدتاً به صورت اکسل جلو وارد کشور شده است، به دلیل تقسیم وزن بهتر روی محورها، امکان بارگیری بیشتر را فراهم می‌کند.

ماک‌های ایرانی که تولید ایران موتورهای 250 اسب بخاری توربوشارژردار بدون اینترکولر و گیربکس 20 سرعته (که در واقع 18 دنده بود) را تولید می‌کنند. سیستم ترمودا نیز یک ویژگی منحصر به فرد در ماک‌ها بود که وظیفه کنترل باز و بسته شدن شبکه‌های جلوپنجره را بر عهده داشت.

علاوه بر ماک، برندهای اروپایی مانند ولوو، مرسدس بنز و اسکانیا نیز مدل‌های فوق سنگین خود را برای حمل بوژی تولید می‌کنند.

برای مثال، ولوو FH در مدل‌های FH13 و FH16 با موتورهای 13 و 16 لیتری و قدرت‌های مختلف تولید می‌شود. مدل FH16 با موتور 750 اسب بخاری و گشتاور 3550 نیوتن‌متر، یکی از قدرتمندترین مدل‌های ولوو برای حمل بوژی است.

همچنین نسل جدید مرسدس بنز آکتروس با موتور ۱۶ لیتری و قدرت ۶۲۵ اسب بخاری و جعبه‌دنده ۱۶ سرعته پاور شیفت، گزینه مناسبی برای حمل بوژی است.

درنهایت برند اسکانیا نیز با سری فوق سنگین خود که از موتورهای ۸ سیلندر بهره می‌برد، در این بازار حضور دارد. مدل‌های R520،R580  و R730 با قدرت‌های مختلف و گیربکس اپتی کروز، از جمله مدل‌های محبوب اسکانیا برای حمل بوژی هستند.

کلام نهایی

بوژی کش یک ابزار قدرتمند و تخصصی در صنعت حمل و نقل زمینی است که برای جابجایی بارهای فوق‌العاده سنگین و حجیم مورد استفاده قرار می‌گیرد. این وسیله با توزیع یکنواخت وزن بار و کاهش فشار بر زیرساخت‌ها نقش مهمی در صنایع مختلف ایفا می‌کند.

به طور کلی عواملی همچون: وزن و حجم و شکل بار، مسافت حمل، شرایط جاده‌ای و مقررات و قوانین در هر منطقه می‌تواند عوامل اصلی و موثر انتخاب نوع بوژی کش باشند.

اگر تاکنون تجربه استفاده از بوژی کش ها را داشته‌اید، حتما با ما در میان بگذارید. همچنین پیشنهاد می‌کنیم سری به مقاله 10 نوع تریلی در حمل و نقل زمینی هم بزنید.

گفتنی‌ست، شرکت پی اس پی اکسپرس در حوزه حمل و نقل بین المللی و ترخیص کالا از گمرک فعالیت می‌کند. در صورت هرگونه پرسشی با شماره 02142281 تماس بگیرید.

سوالات متداول