بوژی کش چیست؟ انواع بوژی و قوانین آن در حمل و نقل زمینی

بوژی کش یا هزارچرخ وسیله‌ای است که برای حمل و نقل زمینی بارهای فوق‌العاده سنگین و حجیم طراحی شده است. این وسیله به دلیل داشتن چندین محور و چرخ، قادر است وزن بار را به طور یکنواخت بر روی سطحی وسیع توزیع کند و از این رو، فشار وارد شده بر جاده، راه آهن یا هر سطح دیگری را که بر روی آن حرکت می‌کند به حداقل برساند.

معمولا کامیون بوژی (Bogie) تنها حرکت نمی‌کنند، بلکه یک تیم از متخصص فنی تا مسئولین و نمایندگان پروژه و یا ارگان‌ها حضور دارند و حداقل توسط دو خودرو در جلو و عقب بوژی کش های ایران اسکورت می‌شوند.

به کمک بوژی کش ها می‌توان انواع قطعات سنگین نیروگاهی، ترانسفورماتورهای برق، کشتی یا زیردریایی (حمل داخل خشکی)، جابه‌جایی ساختمان‌های قابل حمل، جابه‌جایی قطعات بزرگ و سنگین پل‌ها و حمل‌و‌نقل تجهیزات نظامی بسیار سنگین و بزرگ را حمل کرد.

برای آنکه با انواع بوژی و قوانین حمل بار به وسیله آن و بهترین بوژی کشی های ایرانی و خارجی آشنا شوید، با پست بین المللی پی اس پی همراه باشید.

بوژی چیست؟

همانطور که توضیح دادیم، بوژی کش بوژی درواقع یک تریلر مخصوص حمل بارهای فوق سنگین و حجیم است که با تعداد محورهای متغیر خود، انعطاف‌پذیری بالایی در حمل‌ونقل دارد. تعداد محورهای یک بوژی به‌طور مستقیم با وزن باری که حمل می‌کند مرتبط است؛ هرچه بار سنگین‌تر باشد، برای توزیع یکنواخت وزن و جلوگیری از آسیب به جاده، به محورهای بیشتری نیاز است. این سازه‌های غول‌پیکر با توجه به وزن بار، تعداد پایه‌های خود را تنظیم می‌کنند. همچنین عرض بوژی نیز متناسب با عرض بار قابل تنظیم است و در صورت نیاز با اضافه کردن بخش‌هایی به نام کوپلینگ، پهن‌تر می‌شود.

به طور خلاصه و ساده اجزای اصلی یک بوژی کش عبارتند از:

• قاب: ساختاری است که سایر اجزا را به هم متصل می‌کند و به عنوان اسکلت اصلی بوژی عمل می‌کند.
• فنربندی: سیستمی است که ضربات ناشی از حرکت را جذب کرده و باعث می‌شود حرکت نرم‌تر و روان‌تر شود.
• چرخ و محور: مجموعه چرخ‌ها و محورهایی که به بوژی کش اجازه حرکت می‌دهند.
• ترمز: سیستمی برای کنترل سرعت و توقف این وسیله.

برای کنترل این غول‌های آهنین، برخلاف کمرشکن‌ها از سیستم‌های هیدرولیک پیشرفته‌ای استفاده می‌شود که به راننده اجازه می‌دهد تا به آرامی و با دقت بوژی را هدایت کند. با این حال، حمل بار با بوژی شرایط خاصی را می‌طلبد؛ سرعت حرکت بوژی‌ها به دلیل ابعاد بزرگ و وزن زیادشان بسیار محدود است و معمولاً از 30 کیلومتر بر ساعت تجاوز نمی‌کند.

همچنین، به دلیل ابعاد و وزن زیاد بوژی‌ها، مسیر حرکت آن‌ها باید با دقت برنامه‌ریزی شود و برای حرکت بوژی‌ها در جاده‌ها نیاز به اخذ مجوزهای خاص از سازمان‌های مختلف مانند پلیس راه، راهداری و در برخی موارد وزارت نفت و نیرو است که در ادامه به طور مفصل‌تر به قوانین آن می‌پردازیم.

کاربردهای بوژی کش

وقتی صحبت از بوژی کش می‌شود، باید بدانید که این وسیله در حمل و نقل زمینی و به دو روش حمل جاده‌ای و حمل ریلی کاربرد دارد.

در حمل و نقل جاده‌ای این وسیله با همراهی یک کشنده قدرتمند، در جاده‌ها حرکت کرده و بار را به مقصد می‌رساند. البته به دلیل ابعاد و وزن زیاد بوژی کش‌ها، نیاز به مجوزهای خاص و رعایت قوانین و مقررات ویژه حمل‌ونقل است.

در برخی موارد نیز، بوژی کش‌ها روی ریل‌های راه‌آهن قرار گرفته و با استفاده از لوکوموتیو جابه‌جا می‌شوند. این روش معمولاً برای حمل بارهای بسیار سنگین در مسافت‌های طولانی و یا در مناطقی که دسترسی جاده‌ای دشوار است، استفاده می‌شود.

علاوه‌بر نکات گفته شده، بوژی کش در حمل کالاهای عظیم‌الجثه بسیاری کاربرد دارد که در ادامه به اصلی‌ترین آن‌ها می‌پردازیم:

حمل تجهیزات سنگین صنعتی: از جمله ترانسفورماتورهای برق، توربین‌های بادی، تجهیزات ساختمانی سنگین (مانند جرثقیل‌های بزرگ) و قطعات ماشین‌آلات صنعتی.

حمل قطعات بزرگ: برای حمل قطعات بزرگ و حجیم مانند بدنه کشتی‌ها، قطعات هواپیما، و تجهیزات نظامی

حمل ساختمان‌های پیش‌ساخته: ساختمان‌های پیش‌ساخته که در کارخانه‌ها ساخته می‌شوند

حمل بارهای حجیم و غیرقابل تقسیم: موادی مانند لوله‌های بسیار بلند، تیرآهن‌های سنگین و سایر بارهایی که به دلیل ابعاد بزرگ نمی‌توان آن‌ها را به قطعات کوچکتر تقسیم کرد.

انواع بوژی کش

بوژی کش ها را می‌توان براساس معیارهای گوناگونی تقسیم کرد و انواع مختلفی از آن‌ها را نام برد. مثلا یکی از معیارها ریلی بودن یا جاده‌ای بودن آن‌هاست.

یا مثلا معیار تعداد محور نیز می‌تواند انواع مختلفی بوژی را به وجود بیاورد که در جدول زیر برخی از مشخصات اصلی آن‌ها آورده شده است:

علاوه‌بر تعداد محور می‌توان براساس نوع بار نیز این تقسیم‌بندی را ارائه داد که بدین شکل است:

بوژی کش‌های تخت: این نوع بوژی کش‌ها دارای یک سطح تخت و صاف هستند و برای حمل انواع مختلف بار از جمله تجهیزات صنعتی، قطعات بزرگ و ساختمان‌های پیش‌ساخته استفاده می‌شوند.

بوژی کش‌های کمپرسی: این نوع بوژی دارای بدنه‌ای قابل تخلیه هستند و برای حمل مواد فله مانند شن، ماسه و مصالح ساختمانی مناسب هستند.

بوژی کش‌های مخصوص: برای حمل بارهای خاصی مانند مخازن، تجهیزات سنگین راهسازی و … طراحی شده‌اند.

بوژی کش‌های کششی: این نوع بوژی کش‌ها برای کشیدن واگن‌ها و تریلرهای دیگر استفاده می‌شوند.

بوژی کش‌های مدولار: این مدل از قطعات مختلفی تشکیل شده است که می‌تواند به صورت دلخواه ترکیب شود تا برای حمل بارهای با ابعاد و وزن‌های مختلف مناسب باشد.

قوانین استفاده از بوژی کش

بوژی کش به خاطر حرکت کند و ابعاد بزرگ خود به راحتی و در هر زمانی نمی‌تواند از جاده‌های اصلی کشور عبور کند و نیاز است که براساس قوانین و مقررات خاصی از آن‌ها استفاده کرد.

برای مثال برای موضوع محدودیت عبور از پل‌ها باید در نظر داشت که عبور محموله‌ای که مجموع وزن کشنده، بوژی و خود محموله آن از 96 تن بیشتر باشد، از روی پل‌هایی با دهانه بیش از 10 متر، به‌طور مطلق ممنوع است.

اما در صورتی که وزن بوژی و محموله کمتر یا مساوی 96 تن باشد، می‌توان با کشیدن بوژی و محموله توسط دستگاه وینچ یا بکسل به طرف دیگر پل، با سرعت حداکثر 5 کیلومتر بر ساعت، عملیات حمل را انجام داد. البته این کار با همکاری ادارات راه و ترابری و رعایت مقررات مربوطه امکان‌پذیر است.

درخصوص عبور از کنار گذر پل نیز باید بدانید که در صورتی که محموله‌ای مانند بلدوزر یا بیل مکانیکی توانایی حرکت مستقل داشته باشد و پل نیز محدودیت وزنی کمتری نسبت به وزن کل وسیله نقلیه داشته باشد، می‌توان محموله را از کنار پل عبور داد و سپس وسیله نقلیه بدون بار از روی پل عبور کرده و مجدداً محموله را سوار کند.

در این باره نیز ادارات راه و ترابری موظف به همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل در این خصوص هستند، البته با رعایت مقررات مربوطه.

برخی از شرکت‌ها و ادارات دولتی نیز موظف به انجام برخی کارها هستند. برای مثال مسئولیت احداث کنارگذر برای پل‌هایی که ظرفیت باربری محدودی دارند، برعهده شرکت‌های حمل‌ونقل ترافیکی است. همچنین ادارات راه و ترابری نیز موظف به همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل در احداث کنارگذر هستند، به شرطی که به تاسیسات راه آسیب نرسد. درنهایت آنکه شرکت‌های حمل‌ونقل می‌توانند برای مسیرهای پر تردد، کنارگذرهای دائمی احداث کنند و مسئولیت نگهداری از آن‌ها را نیز بر عهده بگیرند.

فراموش نکنید که هنگام جابه‌جایی بوژی کش به نکات زیر دقت کنید:

• حداکثر سرعت مجاز برای حرکت بوژی کش بسیار پایین است و معمولاً کمتر از 30 کیلومتر بر ساعت است.
• تردد فقط در بین ساعات 6 صبح تا 6 عصر مجاز است و در روزهای تعطیل تردد بوژی کش در جاده‌ها مجاز نیست.
• برای حمل بار با بوژی کش، نیاز به اخذ مجوزهای لازم از مراجع ذی‌صلاح است.
• راننده بوژی کش مسئول رعایت تمامی قوانین و مقررات مربوطه است.
• هنگام حمل بار باید کامیون بوژی بیمه نامه وبارنامه هوشمند داشته باشد.
• همیشه باید از دو اسکورت، یکی در جلو و یکی در عقب استفاده شود.
• عبور بوژی به همراه کشنده و بار با مجموع وزن 96 تن از روی پل‌هایی با عرض کمتر از 10 متر ممنوع است.
• قبل از تردد بوژی کش، هماهنگی‌های لازم با راهداری و پلیس راه باید انجام شود.
• در صورت عدم تحمل وزن بوژی کش توسط مسیر، باید سریعا مسیر فرعی جایگزین انتخاب شود.
• به همراه داشتن بیمه نامه معتبر و رسمی الزامی است.
• شرکت‌های حمل‌ونقل موظفند مجوز حمل بار ترافیکی را از وزارت راه دریافت کنند.
• مجوز حمل بار ترافیکی براساس وزن، ابعاد و مشخصات فنی محموله صادر می‌شود و مسیرهای مجاز برای تردد را مشخص می‌کند

مزایای استفاده از بوژی کش

بوژی کش ها به دلیل طراحی خاص و قابلیت‌های منحصربه‌فرد خود، مزایای متعددی را برای حمل‌ونقل بارهای سنگین و حجیم فراهم می‌کنند. در ادامه به برخی از مهم‌ترین مزایای استفاده از بوژی کش اشاره می‌کنیم:

• ظرفیت حمل بسیار بالا
• توزیع یکنواخت وزن به خاطر تعداد زیاد محورها در بوژی و جلوگیری از فشار به جاده و وسیله
• کاهش آسیب به بار به دلیل سیستم تعلیق پیشرفته و توزیع یکنواخت وزن
• افزایش ایمنی بوژی کش به دلیل پایداری بالا و سیستم ترمز قوی
• کاهش هزینه‌های حمل و نقل با کم کردن تعداد دفعات حمل بار
• انعطاف‌پذیری بالا برای انواع ابعاد و وزن‌ها
• کاهش ترافیک و تعداد کامیون‌ها در جاده‌ها

چالش‌های استفاده از بوژی کش

یکی از بزرگترین معضلاتی که صنعت بوژی‌رانی با آن دست‌وپنجه نرم می‌کند، اخذ عوارض نامتعارف و بی‌حساب‌وکتاب توسط شهرداری‌ها، بخشداری‌ها و حتی افراد محلی است. این عوارض که تحت عنوان عوارض عبور بار سنگین اخذ می‌شود، هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های حمل‌ونقل را به شدت افزایش داده و پیش‌بینی هزینه‌ها را دشوار می‌سازد.

علاوه‌براین، بسیاری از جاده‌ها، پل‌ها و تونل‌های کشور ظرفیت حمل بارهای فوق سنگین را ندارند. این محدودیت‌های زیرساختی، شرکت‌های بوژی‌رانی را مجبور می‌کند تا مسیرهای جایگزین و طولانی‌تری را انتخاب کنند که منجر به افزایش زمان حمل‌ونقل و هزینه‌های سوخت می‌شود.

نبود قوانین و استانداردهای مشخص در حوزه بوژی‌رانی، باعث بروز ابهامات و اختلاف‌نظر بین دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های حمل‌ونقل می‌شود. این عدم شفافیت، پیش‌بینی‌پذیری عملیات حمل‌ونقل را کاهش داده و ریسک‌های کسب‌وکار را افزایش می‌دهد.

به صورت کلی صنعت بوژی رانی نیازمند نیروی انسانی متخصص و تجهیزات مدرن است. کمبود این منابع، بهره‌وری و ایمنی عملیات حمل‌ونقل را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

درنهایت آنکه رقابت شدید بین شرکت‌های بوژی‌رانی و کاهش نرخ‌های حمل‌ونقل، سودآوری این صنعت را کاهش داده و انگیزه سرمایه‌گذاری در این بخش را تضعیف کرده است.

قویترین بوژی کش ایران و دنیا

بوژی های جاده‌ای که توسط کشنده‌هایی قدرتمند حمل می‌شوند، نقش مهمی در حمل‌ونقل کالاهای سنگین و حجیم ایفا می‌کنند. در ایران، کشنده‌هایی مانند MAN (مان)، ولوو، اسکانیا، اویکو، کنورث، آیفا، بنز (مدل‌های همچون NZ Titan Z4042) و ماک سری N به طور گسترده در این صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرند.

برند ماک که از جنگ جهانی دوم به عنوان نمادی از کامیون‌های آمریکایی شناخته می‌شود، امروزه جایگاه ویژه‌ای در صنعت حمل‌ونقل ایران دارد. ماک سری R که عمدتاً به صورت اکسل جلو وارد کشور شده است، به دلیل تقسیم وزن بهتر روی محورها، امکان بارگیری بیشتر را فراهم می‌کند.

ماک‌های ایرانی که تولید ایران موتورهای 250 اسب بخاری توربوشارژردار بدون اینترکولر و گیربکس 20 سرعته (که در واقع 18 دنده بود) را تولید می‌کنند. سیستم ترمودا نیز یک ویژگی منحصر به فرد در ماک‌ها بود که وظیفه کنترل باز و بسته شدن شبکه‌های جلوپنجره را بر عهده داشت.

علاوه بر ماک، برندهای اروپایی مانند ولوو، مرسدس بنز و اسکانیا نیز مدل‌های فوق سنگین خود را برای حمل بوژی تولید می‌کنند.

برای مثال، ولوو FH در مدل‌های FH13 و FH16 با موتورهای 13 و 16 لیتری و قدرت‌های مختلف تولید می‌شود. مدل FH16 با موتور 750 اسب بخاری و گشتاور 3550 نیوتن‌متر، یکی از قدرتمندترین مدل‌های ولوو برای حمل بوژی است.

همچنین نسل جدید مرسدس بنز آکتروس با موتور ۱۶ لیتری و قدرت ۶۲۵ اسب بخاری و جعبه‌دنده ۱۶ سرعته پاور شیفت، گزینه مناسبی برای حمل بوژی است.

درنهایت برند اسکانیا نیز با سری فوق سنگین خود که از موتورهای ۸ سیلندر بهره می‌برد، در این بازار حضور دارد. مدل‌های R520،R580  و R730 با قدرت‌های مختلف و گیربکس اپتی کروز، از جمله مدل‌های محبوب اسکانیا برای حمل بوژی هستند.

کلام نهایی

بوژی کش یک ابزار قدرتمند و تخصصی در صنعت حمل و نقل زمینی است که برای جابجایی بارهای فوق‌العاده سنگین و حجیم مورد استفاده قرار می‌گیرد. این وسیله با توزیع یکنواخت وزن بار و کاهش فشار بر زیرساخت‌ها نقش مهمی در صنایع مختلف ایفا می‌کند.

به طور کلی عواملی همچون: وزن و حجم و شکل بار، مسافت حمل، شرایط جاده‌ای و مقررات و قوانین در هر منطقه می‌تواند عوامل اصلی و موثر انتخاب نوع بوژی کش باشند.

اگر تاکنون تجربه استفاده از بوژی کش ها را داشته‌اید، حتما با ما در میان بگذارید. همچنین پیشنهاد می‌کنیم سری به مقاله 10 نوع تریلی در حمل و نقل زمینی هم بزنید.

گفتنی‌ست، شرکت پی اس پی اکسپرس در حوزه حمل و نقل بین المللی و ترخیص کالا از گمرک فعالیت می‌کند. در صورت هرگونه پرسشی با شماره 02142281 تماس بگیرید.

سوالات متداول