تفاوت بارنامه مستر و هاوس در حمل هوایی چیست؟

تفاوت بارنامه مستر و هاوس بیشتر در این است که چه شرکتی آن‌ها را صادر می‌کند و هرکدام مربوط به کدام بخش از فرآیند حمل هستند. در حمل هوایی، بارنامه هاوس یا HAWB را معمولا شرکت حمل‌ونقل یا فورواردر برای مشتری صادر می‌کند، اما بارنامه مستر یا MAWB توسط ایرلاین برای فورواردر صادر می‌شود.

این تفاوت، زمان پیگیری بار و بررسی اسناد اهمیت پیدا می‌کند؛ برای مثال، ممکن است صاحب کالا شماره HAWB داشته باشد، اما نتواند با آن محموله را در سایت ایرلاین رهگیری کند؛ چراکه ایرلاین معمولا بار را با شماره MAWB شناسایی می‌کند. همچنین، نام فرستنده و گیرنده در این دو سند ممکن است متفاوت باشد.

در ادامه، ابتدا بارنامه هاوس و مستر را معرفی می‌کنیم و بعد تفاوت آن‌ها را از نظر صادرکننده، اطلاعات درج‌شده، رهگیری و کاربرد بررسی می‌کنیم.

بارنامه هوایی چیست؟

بارنامه هوایی یا Air Waybill (AWB) یکی از اصلی‌ترین اسناد در حمل‌ و نقل بین المللی هوایی کالا است. این سند اطلاعات مربوط به محموله و شرایط حمل آن را ثبت می‌کند و می‌تواند به‌عنوان مدرکی برای دریافت کالا توسط حمل‌کننده و وجود قرارداد حمل مورد استفاده قرار گیرد.

در بارنامه هوایی معمولا اطلاعاتی مثل نام و آدرس فرستنده و گیرنده، فرودگاه مبدأ و مقصد، تعداد بسته‌ها، وزن کالا، شرح محموله، اطلاعات حمل‌کننده و شرایط پرداخت کرایه درج می‌شود.

براساس استانداردهای IATA، بارنامه هوایی سندی غیرقابل‌معامله یا Non-negotiable است؛ یعنی برخلاف بعضی انواع بارنامه دریایی، انتقال اصل AWB به شخص دیگر باعث انتقال مالکیت کالا نمی‌شود.

در حمل‌های فورواردری، معمولا با دو سطح اصلی از Air Waybill مواجه می‌شویم:

Master Air Waybill (MAWB) و House Air Waybill (HAWB).

بارنامه مستر چیست؟

بارنامه مستر یا Master Air Waybill (MAWB) سندی است که ایرلاین یا حامل هوایی برای فورواردر صادر می‌کند. این سند، رابطه حمل بین فورواردر و شرکت هواپیمایی را ثبت می‌کند.

فورواردر بعد از دریافت بار از مشتری، فضای موردنیاز را از ایرلاین رزرو می‌کند و ایرلاین برای حمل اصلی یک MAWB صادر می‌کند. اگر چند محموله کوچک‌تر در یک حمل تجمیع شده باشند، ممکن است همه آن‌ها زیر یک بارنامه مستر قرار بگیرند.

به همین دلیل، MAWB اطلاعات حمل را در سطح کلی و بین فورواردر و ایرلاین نشان می‌دهد؛ برای مثال، ممکن است در این سند نام فورواردر مبدأ به‌عنوان فرستنده و فورواردر یا نماینده مقصد به‌عنوان گیرنده درج شود؛ در حالی که نام فروشنده و خریدار واقعی معمولاً در HAWB ثبت می‌شود.

اطلاعات درج‌شده در بارنامه مستر

MAWB بسته به نوع حمل و ایرلاین می‌تواند اطلاعات متعددی داشته باشد؛ از جمله نام و آدرس طرف‌های درج‌شده در سطح Master، فرودگاه مبدأ و مقصد، مسیر حمل، تعداد بسته‌ها، وزن ناخالص، وزن قابل محاسبه، ماهیت و مقدار کالا، اطلاعات مربوط به پرداخت کرایه، ارزش اظهارشده و شماره بارنامه.

علاوه بر مشخصات محموله، در بارنامه مستر اطلاعاتی درباره هزینه حمل، شرایط جابه‌جایی کالا، اطلاعات گمرکی و امضای طرف‌های مرتبط نیز درج می‌شود.

ویژگی‌های اصلی بارنامه مستر

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های MAWB این است که توسط ایرلاین یا نماینده مجاز آن صادر می‌شود و سند حمل در سطح شرکت هواپیمایی محسوب می‌شود.

شماره MAWB نیز ساختار مشخصی دارد. طبق استاندارد IATA، شماره بارنامه هوایی از ۱۱ رقم تشکیل می‌شود و معمولا به شکل زیر نمایش داده می‌شود:

000-00000000

سه رقم اول، کد ایرلاین را مشخص می‌کند و بخش بعدی شامل شماره سریال و رقم کنترل است. این شماره، شناسه اصلی محموله در سیستم شرکت هواپیمایی است.

یک MAWB می‌تواند چند HAWB را هم پوشش دهد. این حالت زمانی اتفاق می‌افتد که فورواردر، چند محموله را با هم تجمیع کند و همه آن‌ها را در قالب یک حمل اصلی به ایرلاین تحویل دهد.

ساختار بارنامه مستر هوایی

بارنامه هوایی استاندارد دارای بخش‌های مشخصی برای اطلاعات محموله، طرف‌های قرارداد و هزینه‌های حمل است.

در قسمت‌های ابتدایی معمولا اطلاعات فرستنده (Shipper)، گیرنده (Consignee)، نماینده حمل (Agent)، شماره بارنامه هوایی (AWB) و اطلاعات حساب درج می‌شود. در بخش مسیر حمل (Routing) نیز اطلاعات فرودگاه مبدأ، حامل یا ایرلاین (Carrier)، مسیر پرواز و فرودگاه مقصد قرار می‌گیرد.

بخش میانی بیشتر به مشخصات محموله اختصاص دارد؛ از جمله تعداد بسته‌ها، وزن ناخالص، واحد وزن، رده نرخی (Rate Class)، وزن قابل محاسبه (Chargeable Weight)، نرخ یا کرایه حمل (Rate/Charge) و ماهیت و مقدار کالا (Nature and Quantity of Goods).

در قسمت‌های پایانی نیز هزینه‌های حمل، هزینه‌های مربوط به نماینده یا ایرلاین، تاریخ و محل صدور و امضاهای لازم درج می‌شوند.

نکته مهم این است که بسیاری از این اطلاعات در HAWB هم دیده می‌شود، اما تفاوت در این است که در MAWB این اطلاعات در سطح رابطه فورواردر و ایرلاین ثبت می‌شود، در حالی که HAWB اطلاعات را در سطح مشتری و فورواردر نشان می‌دهد.

بارنامه هاوس چیست؟

بارنامه هاوس (House Air Waybill – HAWB) سندی است که فورواردر (Forwarder) برای مشتری خود صادر می‌کند. در اینجا رابطه قراردادی دیگر بین ایرلاین (Airline) و فورواردر نیست، بلکه فرستنده کالا (Shipper) و فورواردر طرف‌های اصلی هستند.

بارنامه هاوس معمولا اطلاعات یک محموله مشخص را در سطح مشتری نشان می‌دهد. به همین دلیل ممکن است نام فروشنده واقعی در بخش فرستنده (Shipper) و نام خریدار یا گیرنده واقعی در بخش گیرنده (Consignee) ثبت شود.

برای مثال، فرض کنید یک فورواردر، بار پنج شرکت را از یک مبدأ جمع‌آوری کرده باشد. برای هرکدام از این مشتریان می‌تواند یک بارنامه هاوس (HAWB) جداگانه صادر کند، در حالی که ایرلاین فقط یک بارنامه مستر (Master Air Waybill – MAWB) برای کل حمل صادر می‌کند.

ویژگی‌های بارنامه هاوس

HAWB معمولا جزئیات مربوط به یک Consignment مشخص را ثبت می‌کند. نام و آدرس فرستنده و گیرنده، شرح کالا، تعداد بسته‌ها، وزن و مقصد از جمله اطلاعات مهم این سند هستند.

شماره HAWB برخلاف شماره MAWB الزاما از Prefix ایرلاین یا قالب استاندارد ۱۱ رقمی پیروی نمی‌کند و معمولا براساس سیستم شماره‌گذاری فورواردر ایجاد می‌شود.

از نظر رهگیری نیز HAWB بیشتر در سطح فورواردر کاربرد دارد. بنابراین اگر شماره HAWB را در سامانه یک ایرلاین وارد کنید، ممکن است هیچ نتیجه‌ای نمایش داده نشود؛ چون سیستم ایرلاین حمل را با MAWB خود شناسایی می‌کند.

نکته مهم دیگر این است که نباید HAWB را «سندی با اعتبار کمتر» از MAWB دانست. هرکدام برای رابطه‌ای متفاوت صادر می‌شوند.

چرا بارنامه هاوس صادر می‌شود؟

یکی از دلایل اصلی وجود HAWB، امکان مدیریت جداگانه محموله‌های مشتریان مختلف در یک حمل تجمیعی است.

فرض کنید سه شرکت هرکدام ۳۰۰ کیلوگرم کالا دارند و فورواردر تصمیم می‌گیرد این سه محموله را در حمل هوایی تجمیع کند. برای هر مشتری می‌توان یک HAWB صادر کرد، اما مجموع ۹۰۰ کیلوگرم بار تحت یک MAWB به ایرلاین تحویل داده شود.

ساختار آن به این شکل خواهد بود:

مشتری اول → HAWB 01

مشتری دوم → HAWB 02

مشتری سوم → HAWB 03

و در سطح ایرلاین:

HAWB 01 + HAWB 02 + HAWB 03 → یک MAWB

این ساختار چند مزیت عملی دارد: اطلاعات هر صاحب کالا جدا باقی می‌ماند، فورواردر می‌تواند ارتباط خود با هر مشتری را مستقل مدیریت کند و ایرلاین نیز به جای چند قرارداد جدا، حمل اصلی را در سطح Master مدیریت می‌کند.

تجمیع بار همچنین ممکن است در بعضی مسیرها و شرایط به فورواردر امکان استفاده بهتر از ظرفیت و کلاس‌های نرخی حمل را بدهد، اما نباید نتیجه گرفت که هر HAWB الزاما به معنی حمل ارزان‌تر است.

تفاوت بارنامه مستر و هاوس

مهم‌ترین تفاوت بارنامه مستر و هاوس در طرف‌هایی است که سند بین آن‌ها صادر می‌شود. بارنامه مستر (MAWB) بین فورواردر و ایرلاین صادر می‌شود، در حالی که بارنامه هاوس (HAWB) بین فورواردر و فرستنده کالا قرار دارد.

در جدول زیر، تفاوت‌های این دو بارنامه را کامل‌تر نشان می‌دهیم:

تفاوت در سطح جزئیات محموله

بارنامه هاوس (HAWB) معمولا اطلاعات یک محموله مشخص را نشان می‌دهد، اما بارنامه مستر (MAWB) می‌تواند اطلاعات کلی چند محموله تجمیع‌شده را دربر بگیرد؛ مثلاً اگر چهار محموله جداگانه هرکدام HAWB مخصوص خود را داشته باشند، ممکن است همه آن‌ها زیر یک MAWB قرار بگیرند.

پس تفاوت اصلی این نیست که HAWB همیشه جزئیات بیشتری دارد، بلکه هرکدام اطلاعات را در سطح متفاوتی از حمل نشان می‌دهند.

تفاوت در رهگیری بار

برای رهگیری محموله در سایت ایرلاین، معمولا از شماره MAWB استفاده می‌شود؛ چون این شماره را خود ایرلاین صادر می‌کند.

شماره HAWB بیشتر از طریق فورواردر قابل پیگیری است. بعضی شرکت‌های حمل سامانه رهگیری آنلاین دارند و بعضی هم اطلاعات محموله را از طریق کارشناسان خود اعلام می‌کنند.

بنابراین اگر شماره بارنامه در سایت ایرلاین شناخته نشد، ممکن است شماره‌ای که دارید HAWB باشد، نه MAWB.

تفاوت از نظر هزینه و پرداخت کرایه

در MAWB اطلاعات مربوط به هزینه حمل و شرایط پرداخت بین فورواردر و ایرلاین ثبت می‌شود، اما در HAWB شرایط مالی توافق‌شده بین فورواردر و مشتری می‌تواند متفاوت باشد؛ برای مثال، ممکن است نحوه پرداخت کرایه یا برخی هزینه‌های جانبی در HAWB با اطلاعات درج‌شده در MAWB یکسان نباشد.

به همین دلیل، مبلغ یا شرایط مالی درج‌شده در MAWB را نباید به‌عنوان صورتحساب نهایی مشتری در نظر گرفت.

اعتبار حقوقی بارنامه مستر و هاوس

بارنامه مستر و هاوس هرکدام مربوط به یک رابطه قراردادی متفاوت هستند. MAWB رابطه بین ایرلاین و فورواردر را نشان می‌دهد، در حالی که HAWB مربوط به رابطه فورواردر با مشتری است.

به همین دلیل، نمی‌توان گفت بارنامه مستر از نظر حقوقی «معتبرتر» از بارنامه هاوس است. اگر در جریان حمل خسارت، تأخیر یا اختلافی ایجاد شود، باید مشخص شود مشکل مربوط به کدام بخش از حمل و کدام قرارداد است.

همچنین بارنامه هوایی (AWB) برخلاف برخی بارنامه‌های دریایی، سند مالکیت قابل انتقال (Document of Title) محسوب نمی‌شود.

نقش HAWB و MAWB در گمرک

در حمل‌های تجمیعی، اطلاعات بارنامه هاوس و مستر می‌تواند در مراحل گمرکی و ثبت اطلاعات محموله مورد استفاده قرار گیرد. به همین دلیل، اطلاعات این دو سند باید با یکدیگر هماهنگ باشند.

برای مثال، اگر تعداد بسته‌ها، وزن، شرح کالا یا مشخصات فرستنده و گیرنده در HAWB و MAWB با هم مغایرت داشته باشد، ممکن است لازم باشد اطلاعات بارنامه اصلاح یا دوباره بررسی شود.

همچنین، شرح کالا باید تا حد امکان دقیق و مشخص باشد؛ چراکه اطلاعات کلی یا مبهم می‌تواند در بررسی اسناد و انجام مراحل گمرکی مشکل ایجاد کند.

آیا همیشه بارنامه هاوس و مستر با هم صادر می‌شوند؟

خیر. HAWB و MAWB همیشه با هم صادر نمی‌شوند.

اگر فورواردر چند محموله را برای حمل تجمیع کند، معمولاً برای هر مشتری یک بارنامه هاوس (HAWB) صادر می‌شود و همه این محموله‌ها زیر یک بارنامه مستر (MAWB) قرار می‌گیرند.

اما اگر حمل به‌صورت مستقیم انجام شود و نیازی به صدور بارنامه جداگانه از طرف فورواردر برای مشتری نباشد، ممکن است فقط MAWB صادر شود.

بنابراین صدور HAWB به نحوه انجام حمل بستگی دارد؛ اما در حمل‌های تجمیعی معمولاً هر دو بارنامه وجود دارند.

کلام پایانی

تفاوت بارنامه مستر و هاوس را می‌توان خیلی ساده خلاصه کرد: HAWB رابطه مشتری با فورواردر را نشان می‌دهد و MAWB رابطه فورواردر با ایرلاین را.

در حمل‌های تجمیعی ممکن است چند HAWB زیر یک MAWB قرار بگیرند؛ بنابراین، هماهنگی اطلاعات این دو سند اهمیت زیادی دارد.

از آنجایی که اسناد حمل مستقیما با روند جابه‌جایی و تحویل محموله در ارتباط‌اند، حتی مغایرتd کوچک در بارنامه می‌تواند مراحل بعدی را با مشکل روبه‌رو کند. از این رو، PSP Express با تجربه در حمل‌ و نقل بین‌ المللی، شرایط محموله، مسیر ارسال و اسناد مرتبط با حمل را بررسی می‌کند تا روند جابه‌جایی بار با هماهنگی بیشتری انجام شود. برای دریافت مشاوره و بررسی شرایط ارسال، کافی است با کارشناسان پی اس پی اکسپرس از طریق شماره 02142281 تماس بگیرید.

سوالات متداول