جرم ناخالص تایید شده (VGM) – قوانین و مقررات

جرم ناخالص تایید شده (VGM) به معنای وزن واقعی یک کانتینر پس از بارگیری محموله و بسته‌بندی‌های مرتبط به همراه وزن خالی خود کانتینر است که باید توسط فرستنده به صورت رسمی اعلام شود. این مفهوم برای جلوگیری از خطاهای ناشی از اعلام وزن نادرست به وجود آمده و یکی از الزامات حیاتی در صنعت حمل‌ونقل دریایی محسوب می‌شود. اهمیت VGM در زنجیره لجستیک جهانی از آن جهت است که ایمنی کشتی، خدمه و بارها به طور مستقیم به دقت در وزن‌کشی و گزارش صحیح وابسته است. در صورتی که وزن یک کانتینر کمتر یا بیشتر از مقدار واقعی ثبت شود، احتمال چیدمان نادرست، تغییر مرکز ثقل کشتی و وقوع حوادثی چون واژگونی یا آسیب به بار بسیار بالا می‌رود. به همین دلیل، سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) در قالب اصلاحات کنوانسیون بین المللی ایمنی جان اشخاص در دریا (SOLAS) در سال 2016، مقرراتی را وضع کرد که ارسال و پذیرش کانتینر بدون VGM ممنوع شد. این اقدام، نقطه عطفی در ارتقای ایمنی و استانداردسازی فرآیندهای حمل‌ونقل بین المللی بود. در ادامه این مقاله با ما همراه باشید تا اطلاعات کاملی درباره جرم ناخالص تایید شده در اختیار شما قرار دهیم. 

جرم ناخالص تایید شده (VGM)  چیست؟

جرم ناخالص تایید شده یا VGM (Verified Gross Mass) اصطلاحی است که در صنعت حمل‌ونقل دریایی به وزن واقعی یک کانتینر پر شده اطلاق می‌شود. این وزن شامل مجموع وزن محموله، مواد بسته‌بندی، تجهیزات تثبیت‌کننده بار و همچنین وزن خالی خود کانتینر است. بر اساس مقررات بین المللی، اعلام این عدد بر عهده فرستنده کالا (Shipper) است و باید به صورت رسمی و دقیق به خطوط کشتیرانی و پایانه‌های بندری ارائه شود. هدف از تعیین و اعلام VGM، جلوگیری از خطاهای احتمالی در برآورد وزن کانتینرها است؛ زیرا هرگونه مغایرت یا اعلام نادرست می‌تواند منجر به مشکلاتی همچون چیدمان نامناسب کانتینرها روی عرشه، تغییر مرکز ثقل کشتی، بروز حوادث دریایی، یا حتی از بین رفتن بار و تهدید جان خدمه شود. در واقع، VGM برای افزایش ایمنی در حمل‌ونقل بین المللی و ایجاد شفافیت در زنجیره تامین دریایی یک ابزار کاربردی به شمار می‌رود. 

اهمیت تعیین جرم ناخالص تایید شده یا VGM

اهمیت تعیین جرم ناخالص تایید شده (VGM) در صنعت حمل‌ونقل دریایی و لجستیک جهانی بسیار بالاست، زیرا ایمنی و کارایی کل زنجیره تأمین به آن وابسته است. در صورتی که وزن واقعی کانتینر به درستی اعلام نشود، احتمال بروز مشکلات جدی از جمله چیدمان نادرست کانتینرها بر روی کشتی، تغییر مرکز ثقل، یا حتی واژگونی کشتی وجود دارد. این موضوع نه تنها جان خدمه و ایمنی بار را تهدید می‌کند، بلکه می‌تواند خسارات مالی سنگینی به شرکت‌های حمل‌ونقل و صاحبان کالا وارد کند. تعیین دقیق VGM همچنین به بهینه‌سازی ظرفیت کشتی‌ها، مدیریت سوخت و کاهش هزینه‌های اضافی کمک می‌کند. از سوی دیگر، پایبندی به این الزام باعث افزایش شفافیت و اعتماد میان ذی‌نفعان مختلف مانند فرستندگان، خطوط کشتیرانی و اپراتورهای بندری می‌شود. بنابراین، VGM نه تنها یک الزام قانونی بر اساس کنوانسیون بین المللی سولاس (SOLAS) است، بلکه نقشی حیاتی در حفظ ایمنی دریانوردی، جلوگیری از حوادث و ارتقای کیفیت عملیات لجستیکی ایفا می‌کند.

روش‌های تایید جرم ناخالص

در این قسمت روش‎‌های اصلی تایید جرم ناخالص را عنوان می‌کنیم. 

وزن‌کشی مستقیم کانتینر بسته‌شده

در این روش، کانتینر پس از بارگیری کامل و بستن درها مستقیماً روی باسکول‌های جاده‌ای یا تجهیزات وزنی بندر قرار می‌گیرد و وزن کل ثبت می‌شود. این روش به دلیل سادگی و دقت بالا بسیار مورد استفاده است، زیرا نیاز به محاسبات اضافی ندارد. البته دسترسی به باسکول مناسب و صرف زمان برای توزین از چالش‌های آن محسوب می‌شود، اما همچنان دقیق‌ترین و مطمئن‌ترین روش تعیین VGM است.

محاسبه مجموع وزن اجزای محموله

در این شیوه، ابتدا وزن همه اقلام محموله، بسته‌بندی‌ها، پالت‌ها و مواد حفاظتی جداگانه اندازه‌گیری می‌شود و سپس با وزن خالی کانتینر (Tare weight) جمع زده می‌شود. این روش زمانی کاربرد دارد که امکان وزن‌کشی کل کانتینر وجود نداشته باشد یا فرستنده بخواهد کنترل بیشتری بر وزن بارها داشته باشد. هرچند احتمال خطا در محاسبه وجود دارد، اما با ثبت دقیق و مستندات وزنی می‌توان آن را کاهش داد.

استفاده از سیستم‌های توزین خودکار در پایانه

بسیاری از بنادر و پایانه‌ها به سیستم‌های توزین یکپارچه مجهز هستند که هنگام جابه جایی یا بارگیری، وزن کانتینر را به طور خودکار ثبت می‌کنند. این روش سرعت بالا و دقت مناسبی دارد و معمولاً با سیستم‌های دیجیتال و پورتال‌های آنلاین متصل می‌شود. یکی از مزایای آن کاهش زمان عملیات است، اما نیازمند تجهیزات پیشرفته، نگهداری و کالیبراسیون مداوم می‌باشد تا داده‌ها معتبر و قابل استناد باشند.

تأیید توسط شخص ثالث یا مراکز وزنی مستقل

در این روش، شرکت‌ها یا مراکز توزین معتبر به عنوان طرف ثالث، عملیات وزن‌کشی را انجام داده و گواهی رسمی VGM صادر می‌کنند. این روش برای صادر کنندگانی که امکانات داخلی ندارند بسیار مناسب است و معمولاً در سطح بین المللی قابل پذیرش است. هرچند هزینه‌های اضافی به فرستنده تحمیل می‌شود و نیاز به انتخاب مراکز معتبر وجود دارد، اما شفافیت، بی‌طرفی و کاهش مسئولیت مستقیم برای فرستنده از مهم‌ترین مزایای آن است.

نحوه اندازه گیری جرم ناخالص تایید شده چگونه است؟

نحوه اندازه‌گیری جرم ناخالص تأییدشده (VGM) بر اساس مقررات بین المللی، به دو روش اصلی انجام می‌شود که توسط سازمان بین المللی دریانوردی (IMO) و در چارچوب کنوانسیون سولاس (SOLAS) تعریف شده است. هر دو روش باید توسط تجهیزات کالیبره‌شده و معتبر انجام شوند و نتیجه نهایی به صورت مستند و رسمی به خطوط کشتیرانی و پایانه بندری ارائه گردد. انتخاب روش مناسب معمولاً بر اساس امکانات موجود، نوع محموله و الزامات بندر یا خط کشتیرانی صورت می‌گیرد. در ادامه هر دو روش اندازه گیری جرم ناخالص تایید شده را عنوان می‌کنیم. 

1. روش اول، وزن‌کشی مستقیم کانتینر بسته‌بندی‌شده است. در این شیوه، کل کانتینر پس از بارگیری و بستن درها توسط دستگاه‌های توزین معتبر مانند باسکول‌های جاده‌ای یا تجهیزات وزنی بندری اندازه‌گیری می‌شود. این روش ساده‌ترین و دقیق‌ترین شیوه به شمار می‌آید، زیرا وزن نهایی بدون محاسبات اضافی ثبت می‌شود.
2. روش دوم، محاسبه مجموع وزن اجزای کانتینر است. در این روش ابتدا وزن تک‌تک محموله‌ها و بسته‌بندی‌ها به طور جداگانه مشخص می‌شود، سپس به همراه وزن پالت‌ها، مواد محافظ و وزن خالی کانتینر (Tare weight) جمع زده می‌شود. نتیجه نهایی به عنوان VGM اعلام می‌گردد. این روش زمانی کاربرد بیشتری دارد که امکانات وزنی مناسب در دسترس نباشد یا فرستنده بخواهد در مرحله بسته‌بندی کنترل بیشتری بر وزن داشته باشد.

زمان گزارش جرم ناخالص تایید شده

زمان و نحوه گزارش جرم ناخالص تایید شده (VGM) یکی از مهم‌ترین مراحل در فرآیند حمل‌ونقل دریایی است، زیرا بدون ارائه این اطلاعات، کانتینر اجازه بارگیری بر روی کشتی را نخواهد داشت. طبق مقررات کنوانسیون سولاس (SOLAS)، فرستنده کالا موظف است VGM هر کانتینر را پیش از زمان مقرر برای بارگیری به خط کشتیرانی یا نماینده آن اعلام کند. این مهلت زمانی بسته به خط کشتیرانی و بندر مقصد متفاوت است، اما معمولاً باید چند ساعت یا حتی یک روز قبل از بسته‌شدن بارگیری (Cargo Cut-off) انجام شود تا برنامه‌ریزی صحیح برای چیدمان کانتینرها روی کشتی امکان‌پذیر باشد.

نحوه گزارش جرم ناخالص تایید شده

نحوه گزارش VGM نیز به صورت‌های مختلفی امکان‌پذیر است. متداول‌ترین روش، تکمیل فرم‌های مخصوص VGM و ارسال آن‌ها به شرکت کشتیرانی یا پایانه بندری است. امروزه بسیاری از خطوط کشتیرانی سیستم‌های تبادل الکترونیکی داده (EDI)، پورتال‌های آنلاین و سامانه‌های دیجیتال را برای دریافت VGM فراهم کرده‌اند که دقت، سرعت و شفافیت بیشتری ایجاد می‌کند. علاوه بر این، اطلاعات VGM باید همراه با جزئیاتی مانند شماره کانتینر، روش وزن‌کشی و مشخصات فرستنده ثبت شود تا از بروز هرگونه ابهام یا اختلاف جلوگیری شود. در صورتی که VGM در موعد مقرر گزارش نشود، کانتینر به عنوان غیرمجاز شناخته شده و امکان بارگیری آن لغو خواهد شد.

چه کسی مسئول گزارش جرم ناخالص تایید شده است؟

مسئول اصلی گزارش جرم ناخالص تایید شده (VGM) بر اساس مقررات بین المللی، فرستنده کالا (Shipper) است. طبق تعریف کنوانسیون سولاس (SOLAS)، فرستنده کسی است که نام او در بارنامه (Bill of Lading) یا قرارداد حمل به عنوان صاحب محموله ذکر شده و در نتیجه، وظیفه دارد وزن واقعی کانتینر را به صورت رسمی و مستند اعلام کند.

فرستنده می‌تواند این مسئولیت را به نماینده مجاز خود، شرکت‌های فورواردری، یا ارائه‌ دهندگان خدمات لجستیکی بسپارد؛ اما از نظر حقوقی و قانونی همچنان پاسخ‌گو و مسئول نهایی صحت اطلاعات VGM خواهد بود. این بدین معناست که اگر اطلاعات اشتباه ارائه شود یا VGM به موقع گزارش نشود، تبعات آن متوجه فرستنده است، حتی اگر وظیفه عملی به شخص یا سازمان دیگری واگذار شده باشد.

گزارش VGM باید به صورت مکتوب یا الکترونیکی و همراه با نام، امضا (یا تایید دیجیتال) و روش وزن‌کشی مورد استفاده ارسال گردد. خطوط کشتیرانی و پایانه‌ها نیز موظف‌اند از پذیرش کانتینرهایی که فاقد VGM معتبر هستند خودداری کنند. در نتیجه، فرستنده نقش محوری در تضمین ایمنی، شفافیت و انطباق با مقررات بین المللی حمل‌ونقل دریایی دارد.

چارچوب‌های قانونی گزارش جرم ناخالص تایید شده

فرستنده کالا (Shipper) مسئول ارائه صحیح و دقیق VGM است. این گزارش باید پیش از زمان تعیین‌شده برای بارگیری، به خط کشتیرانی یا اپراتور پایانه ارائه شود و حاوی اطلاعاتی همچون شماره کانتینر، مقدار دقیق VGM، روش اندازه‌گیری و امضای فرد مسئول باشد. کشورهای مختلف نیز این الزام را وارد قوانین ملی خود کرده‌اند و در صورت عدم رعایت، جریمه‌های مالی، توقف کانتینر یا حتی لغو مجوز بارگیری اعمال می‌شود.

همچنین، چارچوب قانونی بر استفاده از تجهیزات وزنی کالیبره و معتبر تأکید دارد و تنها دو روش رسمی (وزن‌کشی کل کانتینر یا محاسبه مجموع اجزا به همراه وزن خالی) مورد تایید قرار گرفته است. این الزامات باعث شده است که فرآیند حمل‌ونقل دریایی جهانی به سمت شفافیت بیشتر، کاهش حوادث ناشی از وزن نادرست و انطباق گسترده‌تر با استانداردهای ایمنی حرکت کند.

چالش‌های عدم گزارش جرم ناخالص تایید شده

چالش‌های ناشی از عدم گزارش جرم ناخالص تایید شده (VGM) بسیار گسترده است و می‌تواند هم بعد ایمنی و هم بعد اقتصادی حمل‌ونقل دریایی را تحت تاثیر قرار دهد. در ادامه این چالش‌ها را در ابعاد مختلف بررسی خواهیم کرد. 

• نخستین و مهم‌ترین پیامد آن، خطرات ایمنی است. در صورت نبود VGM یا اعلام نادرست وزن، احتمال بروز حوادثی مانند واژگونی کشتی، جابه جایی بار در زمان حرکت، یا خسارت به دیگر کانتینرها و خدمه افزایش می‌یابد. چنین حوادثی علاوه بر تهدید جان انسان‌ها، می‌تواند خسارت‌های سنگین مالی نیز ایجاد کند.
• از منظر عملیاتی، عدم ارائه VGM باعث می‌شود کانتینر در بندر متوقف شده و اجازه بارگیری نگیرد. این موضوع منجر به تاخیر در حمل، اختلال در زنجیره تأمین، و افزایش هزینه‌های انبارداری و دموراژ می‌شود. در برخی موارد، کالاهای حساس به زمان مانند مواد غذایی یا دارو ممکن است به دلیل تاخیر، کیفیت خود را از دست بدهند.
• در بعد حقوقی و قانونی، فرستنده‌ای که از ارائه VGM خودداری کند یا آن را به صورت نادرست اعلام نماید، در معرض جریمه‌های مالی، مسئولیت حقوقی در قبال خسارت‌ها، و حتی از دست دادن اعتبار تجاری قرار می‌گیرد. علاوه بر این، اختلافات میان فرستنده، شرکت کشتیرانی و اپراتور بندر بر سر مسئولیت نیز می‌تواند موجب طولانی شدن روند ترخیص کالا گردد.

جمع بندی

جرم ناخالص تایید شده (VGM) به عنوان یکی از الزامات حیاتی کنوانسیون سولاس، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقای ایمنی دریانوردی و کارایی حمل‌ونقل بین المللی دارد. از سال 2016، تمامی فرستندگان کالا موظف شده‌اند وزن واقعی کانتینر را پیش از بارگیری اعلام کنند، زیرا هرگونه خطا یا عدم گزارش می‌تواند منجر به خسارات مالی، تاخیرهای عملیاتی و حتی حوادث جبران‌ناپذیر شود.

اهمیت VGM فراتر از یک مقرره قانونی است؛ این مفهوم به شفافیت زنجیره تامین جهانی کمک می‌کند، برنامه‌ریزی خطوط کشتیرانی را دقیق‌تر می‌سازد و اعتماد میان ذی‌نفعان صنعت را افزایش می‌دهد. بهره‌گیری از روش‌های رسمی وزن‌کشی و فناوری‌های دیجیتال، راهکارهایی است که شرکت‌های فعال در این حوزه باید در دستور کار خود قرار دهند.

در این میان، شرکت‌هایی مانند پی اس پی اکسپرس که در زمینه صادرات، واردات و حمل‌ونقل بین المللی فعالیت دارند، با پایبندی به مقررات VGM می‌توانند خدمات ایمن‌تر، سریع‌تر و قابل‌ اعتمادتری به مشتریان ارائه دهند. رعایت دقیق این الزامات توسط چنین شرکت‌هایی نه تنها جایگاه آنان را در بازار جهانی تقویت می‌کند، بلکه به ارتقای استانداردهای ایمنی و کارایی کل صنعت نیز کمک شایانی خواهد کرد.

سوالات متداول